Ο σημαντικός λαογράφος Ν. Πολίτης (1852-1921) κατέταξε και εξέδωσε τα δημοτικά τραγούδια με αυστηρό επιστημονικό κριτήριο. Μια εκ των κατηγοριών των τραγουδιών είναι τα περίφημα κλέφτικα που αφορούν τη ζωή και την πολεμική δράση των κλεφτών κι αρματολών της Τουρκοκρατίας κι ανάγονται σε μια ιστορική περίοδο, τον 18ον και τις αρχές του 19ου αιώνα. Κλέφτες ήταν οι ένοπλοι, οργανωμένοι σε ομάδες που προέβαιναν σε παράνομες δραστηριότητες, ενώ οι αρματολοί ήταν ένοπλοι, οργανωμένοι σε ομάδες με εκχωρημένη εξουσία από τους Οθωμανούς, προκειμένου να αντιμετωπιστούν οι κλέφτες. Τα όρια ανάμεσα στους κλέφτες και τους αρματολούς ήταν ρευστά με την έννοια πως, αν μια ομάδα αρματολών αποτύγχανε σε κάποια αποστολή, οδηγούνταν στην παρανομία, ενώ συχνά οι κλέφτες αποδέχονταν τη συνεργασία με τους Οθωμανούς προκειμένου να διασφαλίσουν έσοδα και κοινωνική αναγνώριση. Τα κλέφτικα τραγούδια αναφέρονταν σε πολεμικά ή καθημερινά περιστατικά της ζωής των κλεφτών και από τα χρόνια της Επανάστασης οι δύο παραπάνω ομάδες μυθοποιήθηκαν και λειτούργησαν ως τεκμήριο κατάδειξης της συνεχούς αντίστασης.

  Στο γνωστό κλέφτικο δημοτικό τραγούδι «Του Βασίλη», ο ομώνυμος ήρωας επιθυμεί να γίνει κλέφτης, να αγωνιστεί κατά των Οθωμανών, μολονότι η μητέρα του τάσσεται ενάντια σε αυτήν τη ριψοκίνδυνη απόφασή του. Τα επιχειρήματα της μητέρας του Βασίλη αποτυπώνουν την παθογένεια της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας:

Βασίλη κάτσε φρόνιμα, να γένεις νοικοκύρης, για ν’ αποχτήσεις πρόβατα, ζευγάρια κι αγελάδες, χωριά κι αμπελοχώραφα, κοπέλια να δουλεύουν.

Η ενδεχόμενη ανταρσία του Βασίλη σημαίνει πως αρνείται το βασικό ιδεολογικό μόρφωμα της εποχής του, αμφισβητεί το ισχύον σημασιακό αξιοκρατικό σύστημα, που εκφράζει την ιεράρχηση των αξιών της κοινωνίας, όπως είναι η απόκτηση της ατομικής ιδιοκτησίας, η εναρμόνισή του με το δίκαιο – νόμιμο, δηλαδή την υποταγή, η απόκτηση οικογένειας με σκοπό τη διαιώνιση του Οίκου, δηλαδή τη γέννηση υπόδουλων, ενώ η εξέγερση μεταφράζεται ως το άδικο, το άνομο. Απέναντι σ’ αυτό το κοινωνικό μοντέλο, η «παρακοινωνία» των κλεφτών στηλιτεύει την καθεστηκυία τάξη, γιγαντώνει ένα πλέγμα κατά της αυθαιρεσίας των Οθωμανών, της εξουσίας, καταγγέλλει την αδικία, διαμαρτύρεται εμπράκτως διαμορφώνοντας μια εθνική ιδεολογία σε χαλεπούς καιρούς.

Η στέρηση της ελευθερίας των κλεφτών από τον «αντίμαχο», την ίδια τη μητέρα του (συγκείμενο) και τις τοπικές αρχές, είναι για αυτούς ένα ζητούμενο μη διαπραγματεύσιμο. Δεν υπάρχει δίλημμα αν η απόφαση είναι ορθή ή αν πρέπει ή όχι να διαμορφωθούν πρώτα οι κατάλληλες κοινωνικές ή οικονομικές συνθήκες για να αφυπνιστούν. Αντίθετα. Οι ίδιοι οι κλέφτες διαμορφώνουν τις συνθήκες μέσω της συλλογικότητας, για να ανυψωθεί η ανθρώπινη υπόσταση ως αξία, να αποκτηθεί η συνείδηση κατά της στυγνής εκμετάλλευσης με αποτέλεσμα να ταυτιστεί – ενωθεί το εγώ με την αληθινή σημασία του Ανθρώπου – Εμείς.

Σε μια ιστορική εποχή όπου οι κοινωνικές παραστάσεις των υπόδουλων ήταν ανύπαρκτες, δεν είχαν την αναγκαία κοινωνική εμπειρία να διαμορφώσουν μια συλλογική συνείδηση επαναστατικής δράσης, όμως, είχαν το καθημερινό βίωμα όπου πάνω σε αυτό οικοδόμησαν μια ιδεολογία: την ατομική ανταρσία. Ζώντας σ’ ένα καθεστώς καταπίεσης, αναζήτησαν το αυτονόητο, το Πανανθρώπινο: την κοινωνική ανεξαρτησία και αξιοπρέπεια.

Σήμερα, ποιος είναι ο Βασίλης; Ποιοι είναι οι φόβοι που τον αιχμαλωτίζουν, τον χειραγωγούν; Η παθητικοποίηση του πνεύματος, η πνευματική απραξία, το φαινόμενο του κομφορμισμού, η κρίση των πολιτικών θεσμών, η απογοήτευση κι η αδιαφορία για τα κοινά, τα Μέσα Μαζικής Παραπληροφόρησης – όργανα προπαγάνδας -, αποτελούν μια ομίχλη, ένα πέπλο στην πνιγμένη ανθρώπινη συνείδηση. Ο Βασίλης είναι επίκαιρος. Είναι κρυμμένος, αλλά μια αχτίδα φωτός θα αστράψει. Είναι ιστορική επιταγή.