Ο Bertrand Russell (1872-1970) της θεωρίας και της πράξης Οικουμενικός Απόστολος Ειρήνης – Γράφει ο Θανάσης Μουσόπουλος.

Η συνάντηση της 2ας Δεκεμβρίου 2025 στο Λύκειον Ελληνίδων Ξάνθης στον κύκλο των μαθημάτων «Ο Κόσμος της Φιλοσοφίας» είναι αφιερωμένο στον Μπέρταντ Ράσσελ που υποστηρίζει ότι:

   «Ο μη φιλοσοφικός άνθρωπος βαδίζει διαμέσου της
ζωής επηρεασμένος από τις προκαταλήψεις του ανθρώπινου
νου, από τις συνηθισμένες γνώμες της εποχής και του λαού
του και από τις πεποιθήσεις που έχουν αναπτυχθεί στο πνεύμα
του δίχως τη συνέργεια ή επιδοκιμασία του κριτικού νου».

Ένα από τα σημαντικότερα βιβλία του Ράσσελ είναι το δίτομο έργο του «Ιστορία της δυτικής φιλοσοφίας» σε Μετάφραση – Σχόλια  του  Αιμίλιου Χουρμούζιου αποτελεί το κέντρο του ενδιαφέροντος για τη μελέτη της ιστορίας της φιλοσοφίας  διαχρονικά. Διαιρείται σε τρία μέρη: το πρώτο πραγματεύεται την Αρχαία Ελληνική Φιλοσοφία (Προσωκρατικοί, Σωκράτης, Πλάτων, Αριστοτέλης, Aρχαία φιλοσοφία μετά τον Αριστοτέλη), το δεύτερο την Καθολική Φιλοσοφία (Πατέρες και Σχολαστικοί) και το τρίτο τη Νεότερη Φιλοσοφία (από την Αναγέννηση στον Χιουμ και από τον Ρουσσώ ως σήμερα). Το έργο αυτό «Θεωρείται από τα σημαντικότερα φιλοσοφικά έργα όλων των εποχών. Παρουσιάζει κριτικά όλους τους φιλοσόφους και τις θεωρίες τους, σε συνάρτηση με τις πολιτικές και κοινωνικές συνθήκες κάθε εποχής από την αρχαιότητα ως σήμερα».

  Όμως ο Ράσσελ δεν είναι παγκόσμια γνωστός για το σπουδαίο αυτό έργο. Όπως λέει ο θρακιώτης λογοτέχνης Αναστάσης Βιστωνίτης  ο Ράσσελ είναι : «Φιλόσοφος, μαθηματικός, ιστορικός, πολιτικός ακτιβιστής και προσωπικότητα με μεγάλη απήχηση στην κοινή γνώμη, ο Μπέρτραντ Ράσελ ήταν μια σπάνιας εμβέλειας κριτική φωνή που έχει πολλά να πει και στην εποχή μας».

  Φιλοδοξούμε να φωτίσουμε πλευρές της προσφοράς του, μια και η εργασία του κάλυπτε ένα ευρύ φάσμα θεμάτων, από τα θεμέλια των μαθηματικών έως τη λογική, τη γνώση, την ηθική και την πολιτική. Βραβεύτηκε με το νόμπελ λογοτεχνίας το 1950 για τη συνεισφορά του στον ανθρωπισμό και την ελευθερία της σκέψης. Φυλακίστηκε για τη φιλειρηνική του δράση στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, ενώ αντιτάχθηκε στον Χίτλερ, στον ολοκληρωτισμό του Στάλιν, στον πόλεμο του Βιετνάμ και στην εξάπλωση των πυρηνικών όπλων.

  Η σκέψη του ήταν λογική και δομημένη και η προσφορά του στις επιστήμες θεωρείται κρίσιμη αφού ασχολήθηκε ενεργά με τη μαθηματική λογική, τη φιλοσοφία των μαθηματικών, την αναλυτική φιλοσοφία, τη γλωσσολογία, την τεχνητή νοημοσύνη, τη φιλοσοφία της γλώσσας, τη μεταφυσική, τα εφαρμοσμένα μαθηματικά, τη διπλωματία και την κοινωνιολογία.

  Στο πρόγραμμα του BBC “Πρόσωπο με Πρόσωπο” το 1959 και  ένα ερώτημα του τέθηκε κατά το κλείσιμο: “Τι θα λέγατε σε μια γενιά που θα ζει 1000 χρόνια από τώρα για τη ζωή που έχετε ζήσει και τα μαθήματα που έχετε μάθει”. Η απάντησή του είναι σύντομη, αλλά μεστή:

«Θα ήθελα να πω δύο πράγματα, ένα πνευματικό-διανοητικό και ένα ηθικό:

Το διανοητικό είναι το εξής: Όταν μελετάτε οποιοδήποτε θέμα ή  φιλοσοφία, εξετάστε μόνο τα δεδομένα και όποια αλήθεια επιβεβαιώνεται από τα δεδομένα αυτά . Ποτέ μην αφήνετε τον εαυτό σας να πιστεύει είτε αυτό που θέλετε ή αυτό που νομίζετε ότι θα έχει ευεργετικές κοινωνικές επιπτώσεις  αν το πιστεύατε, παρά μόνο και αποκλειστικά επικεντρωθείτε στο ποια είναι τα γεγονότα και η αλήθεια τους. Αυτό είναι το διανοητικό κομμάτι των όσων θα έλεγα.

Το ηθικό που θα ήθελα να τους πω είναι πολύ απλό. Η αγάπη είναι σοφή, το μίσος είναι ανόητο. Σε αυτόν τον κόσμο, που έρχεται σε όλο και πιο στενή επαφή, θα πρέπει να μάθει να ανέχεται ο ένας τον άλλο. Πρέπει να συμβιβαστούμε με το γεγονός ότι μερικοί άνθρωποι λένε πράγματα που δεν μας αρέσουν. Μπορούμε να ζήσουμε μαζί μόνο με αυτόν τον τρόπο, και αν θέλουμε να ζήσουμε μαζί και να μην πεθάνουμε μαζί πρέπει να φέρουμε ένα είδος φιλανθρωπίας και ένα είδος ανεκτικότητας που είναι απολύτως ζωτικής σημασίας για τη συνέχιση της ανθρώπινης ζωής σε αυτόν τον πλανήτη».

 Το 1918 καταδικάστηκε ο Ράσελ σε φυλάκιση 6 μηνών για «προσβολή συμμάχων», επειδή διατύπωσε σε άρθρο του το φόβο ότι τα αμερικανικά στρατεύματα που έφτασαν στην Ευρώπη περί το τέλος του πολέμου, θα χρησιμοποιούνταν για καταστολή εργατικών ταραχών στην Αγγλία και τη Γαλλία.

  Μιλούσε και έγραφε καυστικά για το ναζισμό και τα πυρηνικά. ‘Οταν άρχισε ο «ψυχρός πόλεμος», οδηγήθηκε ο Ράσελ στο συμπέρασμα ότι μόνο ο πυρηνικός αφοπλισμός θα έσωνε την υφήλιο από την καταστροφή. Τότε ξεκίνησε το ειρηνιστικό κίνημα ενάντια στους πυρηνικούς εξοπλισμούς, με αποτέλεσμα να γίνει, αφενός και πάλι ο απόβλητος των δυτικών κατεστημένων, αφετέρου ο ήρωας των κομματικά αδέσμευτων προοδευτικών κινημάτων. Καθ’ οδόν σε περιοδεία για διαλέξεις τον πληροφόρησαν ότι του απονεμήθηκε το βραβείο Nobel της Λογοτεχνίας για το έτος 1950 .

Το έτος 1957 βρέθηκε σε αεροπλάνο, το οποίο έπεσε στη θάλασσα περί τα 100 μέτρα από την ακτή της Νορβηγίας. Μερικοί από τους επιβάτες σκοτώθηκαν, ο Ράσελ κολύμπησε μαζί με άλλους επιζώντες στο παγωμένο νερό (85 ετών) και διασώθηκε. Αν και γενικά έδινε την εντύπωση εύθραυστου ανθρώπου, ο Ράσελ επέζησε πολλών βαριών ασθενειών, ανάμεσά τους μερικές πνευμονίες. Σε μεγαλύτερη ηλικία είχε βαρυκοΐα και προβλήματα στην κατάποση. ‘Οταν το 1967, στο αποκορύφωμα των διαμαρτυριών κατά του πολέμου στο Βιετνάμ, διαδόθηκε ότι έπασχε από γεροντική άνοια, παρουσιάστηκε σε αντιπολεμική εκδήλωση στη Σουηδία (95 ετών) και εντυπωσίασε με τη ζωτικότητά του.

 ‘Ιδρυσε την «Bertrand Russell Peace Foundation», η οποία ασχολήθηκε κυρίως με προβλήματα των λαών του τρίτου κόσμου. Οι μαζικές κινητοποιήσεις στη Μ. Βρετανία και στην Ευρώπη γενικότερα  κατά του πολέμου στο Βιετνάμ έγιναν σε μεγάλο βαθμό υπό την καθοδήγηση του Ράσελ.

  Το 1966 ο Ράσελ ήταν 94 ετών. Τι ήταν εκείνο που τον παρακίνησε να δημιουργήσει το Διεθνές Δικαστήριο Εγκλημάτων Πολέμου, γνωστότερο ως «Δικαστήριο Μπέρτραντ Ράσσελ»; Τα εγκλήματα πολέμου που διέπραξαν οι Αμερικανοί στο Βιετνάμ.

Πέθανε σχεδόν αιωνόβιος στις 2 Φεβρουαρίου 1970 στην Ουαλία, όπου και είχε γεννηθεί.

  Θα κλείσουμε με  αφορισμούς του Μπέρτραντ Ράσσελ:

«Τρία απλά αλλά υπεράνθρωπα πάθη προσδιόρισαν τη ζωή μου: Η αναζήτηση της αγάπης, η τάση για γνώση και μία ασυγκράτητη συμπόνια για τα πάθη των ανθρώπων. ‘Οπως ένας σίφουνας με στριφογύριζαν αυτά τα πάθη, μια από ‘δω, μια από ‘κει, σε μια απρόβλεπτη διαδρομή μέσα σ’ ένα ωκεανό μαρτυρίου, συχνά μέχρι τα τελευταία όρια της απελπισίας»

«Μια ανθρώπινη ύπαρξη θα έπρεπε να είναι σαν ένα ποτάμι – μικρό στην αρχή, περιορισμένο από τις όχθες του, που κυλάει ορμητικά ανάμεσα σε βράχους και πάνω από καταρράκτες. Σταδιακά το ποτάμι φαρδαίνει, οι όχθες υποχωρούν, τα νερά ηρεμούν, και στο τέλος, ανεπαίσθητα, αφομοιώνονται με τη θάλασσα και χάνουν ανώδυνα την ατομική τους ύπαρξη».

       «Τρία πάθη, απλά αλλά εξαιρετικά δυνατά, έχουν εξουσιάσει τη ζωή μου: η λαχτάρα για έρωτα, η αναζήτηση για γνώση και η αβάσταχτη λύπη για τα δεινά του κόσμου».

«Πώς να ζούμε με την αβεβαιότητα, χωρίς ωστόσο να παραλύουμε από το δισταγμό, ίσως είναι το κύριο πράγμα που μπορεί να μας διδάξει η φιλοσοφία»