Περί μυθοπλασίας – Κεφάλαιο 2.
Περί μυθοπλασίας – Κεφάλαιο 2
Τα βασικά συστατικά του μυθιστορήματος
Γράφει ο δημοσιογράφος – συγγραφέας Γιάννης Ζυγούλης
2.1 Η πιο κρίσιμη απόφαση
Ήρθε η στιγμή να λάβετε την πιο κρίσιμη απόφαση για το μυθιστόρημά σας. Πριν κάνετε οτιδήποτε άλλο, πριν ξεκινήσετε να γράφετε πρέπει να αποφασίσετε τι θα γράψετε. Δηλαδή να διατυπώσετε με απλά λόγια την κεντρική ιδέα του μύθου σας. Αφήστε το ένστικτο να σας οδηγήσει όμως ταυτόχρονα ζητήστε από τη λογική να τεκμηριώσει την απόφασή σας. Διότι η απόφαση που θα λάβετε σ’ αυτό το σημείο δεν είναι αναστρέψιμη ενώ ταυτόχρονα θα κρίνει σε μεγάλο βαθμό την αξία του έργου σας.
Επιλέξτε λοιπόν το θέμα σας διότι αν δεν το πράξετε θα πελαγοδρομείτε επί μακρόν κι εσείς και το βιβλίο σας. Δεν χρειάζεται να βιαστείτε αλλά είναι απολύτως απαραίτητο να σας αρέσει. Κι αν βρεθείτε σε δίλημμα, τότε να επιλέξετε το θέμα που σας ενθουσιάζει περισσότερο. Ωστόσο την ίδια ώρα θα πρέπει να ξεκαθαρίσετε στο μυαλό σας ότι έχετε την ικανότητα να αναπτύξετε τον μύθο σας. Αν θέλετε να γράψετε ιστορικό μυθιστόρημα θα πρέπει να έχετε γνώσεις για την ιστορική περίοδο που θα επιλέξετε και -κυρίως- πρέπει να έχετε διάθεση για έρευνα και διάβασμα. Μπορείτε να γράψετε μια ρομαντική ιστορία αρκεί να σας αρέσει το ρομαντικό στοιχείο στη μυθοπλασία. Κι αν τελικά η κεντρική ιδέα είναι ένα κοινωνικό πρόβλημα, βεβαιωθείτε ότι έχετε την ικανότητα να εισχωρείτε στην ψυχή των πρωταγωνιστών και να
αισθάνεστε όπως οι άνθρωποι που βιώνουν αυτό το πρόβλημα.
Επίσης να σημειώσουμε ότι πρωτότυπα θέματα υπάρχουν και όλοι έχουμε την ικανότητα να σκεφτούμε μια πρωτότυπη ιδέα. Όμως μοναδικό θέμα είναι κάπως πιο δύσκολο να εντοπίσετε. Γι’ αυτό μην αναλωθείτε σε μια αέναη προσπάθεια να ανακαλύψετε το θέμα για το οποίο δεν έχει γράψει κανείς άλλος πριν από σας. Μπορείτε να το επιχειρήσετε αλλά είναι πολύ πιθανό να απογοητευτείτε. Και στο κάτω κάτω της γραφής, ακόμα κι ένα κοινότοπο θέμα, θα γίνει εξ ορισμού μοναδικό με τη δική σας συγγραφική σφραγίδα.
Ό,τι κι αν αποφασίσετε, θα πρέπει να είστε ξεκάθαροι, να ξέρετε για ποιο πράγμα θέλετε να γράψετε. Το «πώς» θα το γράψετε, θα το δούμε μαζί στα επόμενα κεφάλαια. Το «τι» θα γράψετε είναι μια απόφαση που θα τη λάβετε μόνοι σας.
2.2 Οι τέσσερις βάσεις του οικοδομήματος
Στο πέρασμα των αιώνων, η λογοτεχνία αλλάζει κι εξελίσσεται όπως και οι προτιμήσεις των αναγνωστών. Επίσης υπάρχουν πολλά είδη λογοτεχνίας κι ακόμα περισσότερα λογοτεχνικά ρεύματα και σχολές. Έτσι λοιπόν, παρατηρούμε συνεχείς αλλαγές στη δομή των λογοτεχνικών κειμένων, στο ύφος και τις τεχνικές. Ωστόσο τέσσερα στοιχεία παραμένουν σταθερά και διαχρονικά αποτελούν τους πυλώνες κάθε λογοτεχνικού έργου:
Η πλοκή, δηλαδή η εξέλιξη των γεγονότων. Οι χαρακτήρες, δηλαδή τα πρόσωπα στα οποία στηρίζεται η δράση. Ο χώρος, ο οποίος μπορεί να είναι σαφής και πλήρως προσδιορισμένος
αλλά μπορεί και να είναι ασαφής. Και τέλος ο χρόνος, ο οποίος επίσης μπορεί να είναι ακριβής είτε να είναι ομιχλώδης.
Ας τα δούμε λίγο πιο αναλυτικά:
Η πλοκή: Είναι η ακολουθία των γεγονότων στον χώρο και τον χρόνο που έχει ως πρωταρχικό σκοπό να μαγνητίσει τον αναγνώστη. Η πλοκή περιλαμβάνει γεγονότα που έχουν συμβεί όταν αρχίζει η εξιστόρηση αλλά και γεγονότα που συμβαίνουν στα επόμενα κεφάλαια. Επίσης συστατικά της πλοκής είναι τα μεγάλα και σημαντικά γεγονότα αλλά και τα ασήμαντα που -εκ πρώτης- φαίνονται αδιάφορα στον αναγνώστη. Μάλιστα, πολλοί συγγραφείς χρησιμοποιούν τα γεγονότα της πλοκής προσχηματικά και ως αφορμή για να αποκαλύψουν την προσωπικότητα των ηρώων.
Η διαφορά της ιστορίας από την πλοκή είναι ότι η ιστορία αποτελείται από την ομαλή διαδοχή των γεγονότων με χρονολογική σειρά. Η πλοκή είναι επεξεργασμένη διαδοχή των συμβάντων με σκοπό την πιο ενδιαφέρουσα εξιστόρησή τους. Κλασσικό παράδειγμα πλοκής είναι η καταιγιστική εναλλαγή σκηνών στις ταινίες δράσης ή ακόμα και οι «αναμνήσεις» του πρωταγωνιστή ο οποίος «θυμάται» και εξιστορεί γεγονότα του παρελθόντος.
Οι χαρακτήρες: Είναι οι πρωταγωνιστές της ιστορίας. Θεωρητικά μια ιστορία μπορεί να ειπωθεί με έναν και μοναδικό χαρακτήρα. Όμως αυτό είναι και δύσκολο και σπάνιο. Στα πιο πολλά μυθιστορήματα οι ήρωες είναι περισσότεροι γεγονός που επιτρέπει στον συγγραφέα να δημιουργήσει συγκρούσεις και συμμαχίες ανάμεσά τους. Πάμπολλα έργα στηρίζονται κι έχουν ως βασικό άξονα της πλοκής, την αντιπαλότητα ανάμεσα σε δύο ή περισσότερους χαρακτήρες. Κι ακόμα, σε πολλά μυθιστορήματα, η ιστορία εξυπηρετείται και ολοκληρώνεται με τις ξεχωριστές ικανότητες κάποιου πρωταγωνιστή που μπορεί να είναι ατρόμητος, πολύ έξυπνος ή να γνωρίζει κάποιο μυστικό.
Οι χαρακτήρες μπορεί να είναι πρωταγωνιστές ή δευτερεύοντες ενώ χρήσιμοι είναι και οι κομπάρσοι. Κάποιοι χαρακτήρες υπάρχουν μόνο επειδή ο συγγραφέας θέλει δια της αντίθεσης, να τονίσει χαρακτηριστικά του κεντρικού ήρωα ή για να προετοιμάσουν το έδαφος ώστε να δράσει ο πρωταγωνιστής.
Ο χώρος: Στη ρεαλιστική μυθοπλασία, ο χώρος είναι απολύτως σαφής και προσδιορισμένος καθώς η πλοκή ξετυλίγεται σε μια συγκεκριμένη και πραγματική περιοχή. Αυτό σημαίνει ότι ο αναγνώστης μπορεί να «ταξιδέψει» νοερά στον τόπο των γεγονότων με μεγαλύτερη άνεση καθώς έχει τη δυνατότητα να εμπλουτίσει την περιγραφή του συγγραφέα με δικές του παραστάσεις ή και βιώματα. Ωστόσο στην παγκόσμια λογοτεχνία υπάρχουν παραδείγματα στα οποία ο συγγραφέας επιλέγει να μην αποσαφηνίσει τον χώρο διεξαγωγής των γεγονότων. Αυτή η επιλογή δυσκολεύει τον αναγνώστη που δεν μπορεί εύκολα να φανταστεί το περιβάλλον όπου εκτυλίσσεται η δράση. Όμως με αυτόν τον τρόπο ο συγγραφέας δίνει μια ευρύτερη διάσταση στα γεγονότα. Οι πράξεις των ηρώων δεν εξαντλούνται γεωγραφικά σ’ ένα συγκεκριμένο σημείο
αλλά γίνονται παγκόσμιες και αφορούν όλους τους ανθρώπους του πλανήτη.
Ο χρόνος: Ο χρόνος είναι ένα στοιχείο που ο συγγραφέας μπορεί να διαχειριστεί πιο εύκολα από τον χώρο. Διότι οι πρωταγωνιστές έχουν τη δυνατότητα, με αναδρομές, να εξιστορήσουν γεγονότα του παρελθόντος και στη συνέχεια να επανέλθουν στο παρόν. Τέτοιου είδους μεταβάσεις έχουμε στα περισσότερα έργα μυθοπλασίας σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό, από έναν ή περισσότερους χαρακτήρες. Φυσικά υπάρχουν έργα στα οποία σχεδόν το σύνολο του κειμένου αποτελεί «ανάμνηση» του πρωταγωνιστή ενώ άλλα μυθιστορήματα εμπλουτίζονται με ελάχιστες «μνήμες» από το παρελθόν. Πάντως, οι χρονικές παλινωδίες λειτουργούν υποστηρικτικά καθώς ενδυναμώνουν την αληθοφάνεια της πλοκής με γεγονότα ή τεκμήρια που αλιεύονται από το παρελθόν.
Ο χρόνος, όπως και ο χώρος, μπορεί να αποσαφηνιστεί ή να μείνει απροσδιόριστος. Ο σαφής χρόνος μπορεί να προκαλέσει συνειρμούς στον αναγνώστη και κατά συνέπεια έντονα συναισθήματα. Από την άλλη πλευρά, ο ασαφής χρόνος μπορεί να δημιουργήσει ατμόσφαιρα μυστηρίου και να εντείνει την αινιγματική διάσταση του μυθιστορήματος.
Συνεχίζεται την επόμενη εβδομάδα.
Ο Γιάννης Ζυγούλης γεννήθηκε στη Στυλίδα Φθιώτιδος και τα τελευταία χρόνια ζει στο Ηράκλειο της Κρήτης. Είναι επαγγελματίας δημοσιογράφος και μέλος της Ένωσης Συντακτών Ημερησίων Εφημερίδων Αθηνών (ΕΣΗΕΑ). Έχει εργαστεί ως ρεπόρτερ στις εφημερίδες Καθημερινή και Νέα Μεσημβρινή, στο περιοδικό ΕΝΑ και στους ραδιοφωνικούς σταθμούς Σκάι και Flash.Επίσης διετέλεσε επί σειρά ετών αρχισυντάκτης ύλης στην εφημερίδα Ημερησία. Είναι μέλος του Ομίλου Φθιωτών Λογοτεχνών και Συγγραφέων.
