Λιπόλυση vs Λιπογένεση: Η πραγματική μάχη του λίπους στο σώμα .

Γράφει η Δρ Γεωργία Κατσογριδάκη, Βαριατρική Διαιτολόγος – Διατροφολόγος.

Η διαχείριση του σωματικού λίπους δεν είναι μια απλή εξίσωση θερμίδων. Είναι μια δυναμική βιοχημική διαδικασία που ρυθμίζεται από ορμόνες, ένζυμα και κυτταρικά σήματα. Το σώμα μας δεν «μετρά θερμίδες» όπως ένα μηχάνημα — αντιδρά σε ερεθίσματα. Για να κατανοήσουμε πραγματικά την απώλεια λίπους, πρέπει να δούμε τις δύο βασικές διαδικασίες: τη λιπόλυση και τη λιπογένεση.

Τι είναι η λιπόλυση; Η λιπόλυση είναι η διαδικασία διάσπασης του αποθηκευμένου λίπους (τριγλυκερίδια) μέσα στα λιποκύτταρα σε λιπαρά οξέα και γλυκερόλη, τα οποία μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως ενέργεια. Αυτή η διαδικασία ενεργοποιείται κυρίως όταν: • Τα επίπεδα ινσουλίνης είναι χαμηλά • Υπάρχει αυξημένη ανάγκη για ενέργεια (π.χ. νηστεία, άσκηση) • Αυξάνονται ορμόνες όπως η αδρεναλίνη και η νοραδρεναλίνη Κεντρικό ρόλο παίζουν ένζυμα όπως η ορμονοευαίσθητη λιπάση (HSL) και η ATGL, που «ξεκλειδώνουν» το λίπος από το λιποκύτταρο.

Τι είναι η λιπογένεση; Η λιπογένεση είναι η αντίθετη διαδικασία: η δημιουργία και αποθήκευση λίπους. Συμβαίνει όταν: • Υπάρχει περίσσεια ενέργειας ή θρεπτικών συστατικών • Η ινσουλίνη είναι αυξημένη • Το σώμα μετατρέπει γλυκόζη ή άλλα υποστρώματα σε λιπαρά οξέα Το ήπαρ και ο λιπώδης ιστός είναι τα κύρια σημεία όπου λαμβάνει χώρα. Η ινσουλίνη εδώ λειτουργεί ως «ορμόνη αποθήκευσης». ⸻

Δεν αρκεί να αυξήσεις τη λιπόλυση Ένα από τα μεγαλύτερα λάθη είναι να εστιάζουμε μόνο στο «κάψιμο λίπους». Αν η λιπογένεση παραμένει υψηλή, το σώμα θα συνεχίσει να αποθηκεύει λίπος.

Το ζητούμενο είναι: • Αύξηση λιπόλυσης • Μείωση λιπογένεσης • Βελτίωση της μεταβολικής ευελιξίας

Η βιοχημεία πίσω από το λίπος

Το σώμα λειτουργεί με βάση: • Ορμονικά σήματα (ινσουλίνη, κορτιζόλη, κατεχολαμίνες) • Κυτταρικούς υποδοχείς • Ενζυμικές αντιδράσεις Οι θερμίδες στις ετικέτες τροφίμων δεν αντικατοπτρίζουν: • Πόσο απορροφάται πραγματικά • Πώς επηρεάζει τις ορμόνες • Αν θα αποθηκευτεί ή θα καεί Η ίδια «θερμίδα» από διαφορετικά τρόφιμα μπορεί να έχει εντελώς διαφορετική μεταβολική τύχη.

Το λιποκύτταρο: δεν είναι απλή αποθήκη

Το λιποκύτταρο είναι ένα ενεργό ενδοκρινικό κύτταρο που: • Εκκρίνει ορμόνες (λεπτίνη, αδιπονεκτίνη) • Επικοινωνεί με τον εγκέφαλο • Ρυθμίζει την όρεξη και τον μεταβολισμό Διαταραχές του λιποκυττάρου: • Υπερτροφία (μεγέθυνση κυττάρων) • Φλεγμονή • Μειωμένη ευαισθησία σε ορμονικά σήματα Όταν το λιποκύτταρο «αρρωσταίνει»,: • Δυσκολεύεται να απελευθερώσει λίπος • Συνεχίζει να αποθηκεύει ακόμη και χωρίς ανάγκη

Αντίσταση στην ινσουλίνη: το κλειδί της λιπογένεσης

Η αντίσταση στην ινσουλίνη είναι μια κατάσταση όπου τα κύτταρα δεν ανταποκρίνονται σωστά στην ινσουλίνη. Αυτό οδηγεί σε: • Χρόνια αυξημένα επίπεδα ινσουλίνης • Συνεχή ενεργοποίηση της λιπογένεσης • Αναστολή της λιπόλυσης

Δηλαδή: το σώμα «κλειδώνει» στη λειτουργία αποθήκευσης.

Πώς χάνεται το σήμα να σταματήσει η λιπογένεση; Υπό φυσιολογικές συνθήκες: • Η ινσουλίνη αυξάνεται → αποθήκευση • Μειώνεται → ενεργοποίηση λιπόλυσης Στην αντίσταση στην ινσουλίνη: • Τα κύτταρα δεν «ακούν» το σήμα • Το πάγκρεας εκκρίνει περισσότερη ινσουλίνη • Η λιπογένεση συνεχίζεται ανεξέλεγκτα Παράλληλα: • Η λεπτίνη (ορμόνη κορεσμού) δυσλειτουργεί • Ο εγκέφαλος δεν λαμβάνει σωστά μηνύματα

Πώς ενισχύεις τη λιπόλυση (χωρίς εμμονή στις θερμίδες) 1. Άσκηση • Προπόνηση αντίστασης → αυξάνει μυϊκή μάζα και ευαισθησία στην ινσουλίνη • Διαλειμματική προπόνηση (HIIT) → ενεργοποιεί κατεχολαμίνες • Κίνηση μέσα στη μέρα (όχι μόνο γυμναστήριο)

2. Διατροφή • Μείωση επεξεργασμένων υδατανθράκων • Έμφαση σε πρωτεΐνη και καλά λιπαρά • Σταθεροποίηση σακχάρου (όχι συνεχές «τσιμπολόγημα») • Τροφές που δεν προκαλούν απότομες αυξήσεις ινσουλίνης ⸻

3. Τρόπος ζωής • Ποιοτικός ύπνος → ρυθμίζει κορτιζόλη και ινσουλίνη • Διαχείριση στρες → η χρόνια κορτιζόλη μπλοκάρει τη λιπόλυση • Έκθεση στο φως και κιρκάδιος ρυθμός ⸻

Συμπέρασμα Η απώλεια λίπους δεν είναι θέμα «φαίνομαι λιγότερο ή τρώω λιγότερο». Είναι θέμα κυτταρικής επικοινωνίας και ορμονικής ισορροπίας.

Αν δεν περιορίσεις τη λιπογένεση, η λιπόλυση δεν αρκεί.

Αν δεν διορθώσεις την αντίσταση στην ινσουλίνη, το σώμα θα παραμένει σε κατάσταση αποθήκευσης. Η λύση βρίσκεται στη βελτίωση της βιοχημείας του σώματος — όχι στον περιορισμό θερμίδων.

Η Γεωργία Κατσογριδάκη είναι αριστούχα απόφοιτος του τμήματος Διατροφής & Διαιτολογίας και Φυσικοπαθητικός, με πολυετή πείρα στο χώρο της διατροφής.

Είναι κάτοχος μεταπτυχιακού τίτλου στη Βιοτεχνολογία από το τμήμα Βιοχημείας με ερευνητική εργασία σχετικά με τα επίπεδα λεπτίνης σε παχύσαρκους & λιπόσαρκους, και διδάκτωρ της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας με θέμα διπλωματικής διατριβής «Επίδραση της λαπαροσκοπικής επίμήκους γαστρεκτομής, στο διατροφικό προφίλ και στη θρέψη του ασθενούς».

Στα πλαίσια της διδακτορικής διατριβής, παρακολουθεί πάνω από 700 ασθενείς που έχουν υποβληθεί σε χειρουργείο παχυσαρκίας, από το 2011 έως σήμερα.

Με την ιδιότητα της Βαριατρικής Διατροφολόγου είναι μέλος της Ελληνικής Χειρουργικής Εταιρείας Παχυσαρκίας και της Παγκόσμιας Ομοσπονδίας Χειρουργικής της Παχυσαρκίας (International Federation for the Surgery of Obesity and Metabolic Disorders – IFSO που είναι επιστημονικός οργανισμός που συγκεντρώνει χειρουργούς και συναφείς ειδικότητες, όπως νοσηλευτές, διαιτολόγους, διατροφολόγους, ψυχολόγους, παθολόγους, ενδοκρινολόγους, αναισθησιολόγους, γαστρεντερολόγους κ.α. που εμπλέκονται στη θεραπεία των νοσογόνα παχύσαρκων ασθενών.

• Από το Μάρτιο του 2020 έως το Δεκέμβριο του 2020 υπήρξε υπεύθυνη διατροφής του τμήματος χειρουργικής νοσογόνου παχυσαρκίας & μεταβολικών διαταραχών του Ιατρικού Διαβαλκανικού Κέντρου Θεσσαλονίκης.
• Εν εξελίξει βρίσκονται οι σπουδές της για το δεύτερο μεταπτυχιακό τίτλο ειδίκευσης στη “Διαχείριση της γήρανσης & χρονίων νοσημάτων” από το Ελληνικό Ανοιχτό Πανεπιστήμιο.
• Εχει εκπαιδευτεί στην “ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΕΣ ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ”, πιστοποιημένο πρόγραμμα, που υλοποιείται από το ΚΕΔΙΒΙΜ του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών.
• Εργάζεται ως ιδιώτης διαιτολόγος ενώ έχει διατελέσει και εκπαιδευτικός στα ΤΕΙ Λάρισας.  Από το 2015 έως σήμερα διδάσκει στο μεταπτυχιακό πρόγραμμα σπουδών της Ιατρικής Σχολής του Παν/μιου Θεσσαλίας με τίτλο «Κλινική Διατροφή».
• Έχει συνεργαστεί με το Μητροπολιτικό κολλέγιο και το Queen Margaret University που εδράζεται στο Εδιμβούργο, ως Λέκτορας & ως Program Leader του τμήματος Διατροφής & Διαιτολογίας
• Από το 2018 έως σήμερα, είναι καθηγήτρια εναλλακτικής – συμπληρωματικής ιατρικής.   Οι συμπληρωματικές και εναλλακτικές θεραπείες αποτελούν μια μεγάλη κατηγορία μεθόδων που επικεντρώνονται στην ολιστική προσέγγιση της υγείας, επενδύοντας όχι μόνο στο σώμα αλλά και στο πνεύμα και το πνεύμα του ατόμου.
• Η εμπειρία της περιλαμβάνει και τη διαχείριση κλινικών περιπτώσεων, δεδομένου ότι έχει διατελέσει συνεργάτιδα της Μονάδας Τεχνητού Νεφρού, ενώ από το 2010 είναι επιστημονική συνεργάτιδα της χειρουργικής κλινικής του πανεπιστημιακού νοσοκομείου Λάρισας και του Ιασώ Θεσσαλίας.
• Διετέλεσε επίσης συνεργάτης του Κτηνιατρικού Εργαστηρίου Λαμίας την περίοδο 2011-2012
• Ασχολείται με τη διατροφογενετική, δηλαδή την μελέτη των γονιδίων για την κατάρτιση εξατομικευμένου προγράμματος διατροφής και είναι συνεργάτιδα της Astrea Health και του ιατρού ενδοκρινολόγου – γενετιστή, Κωσταντίνου Στρατάκη.   Για την επεξεργασία των αποτελεσμάτων συνεργαζεται με εξειδικευμένα εργαστήρια στην Ελλάδα αλλά και διεθνώς.
• Οι σπουδές της περιλαμβάνουν επίσης κατάρτιση στην ομοιοπαθητική, δεδομένου ότι έχει παρακολουθήσει το πρόγραμμα σπουδών της Εθνικής Εταιρείας Ομοιοπαθητικής Ιατρικής Συνεργασίας.  Εν εξελίξει δε βρίσκονται οι μεταπτυχιακές της σπουδές στην ομοιοπαθητική, στο Hahnemann College of Homeopathy στη Μεγάλη Βρετανία.
• Επίσης έχει εκπαιδευτεί στην αρχαία Ελληνική Ιατρική & στον ελληνικό βελονισμό & ηλεκτροβελονισμό , στην ιριδολογία, στη φυτοθεραπεία & στα ανθοιάματα Bach, στην κινεζική διατροφή και στην κινεζική βοτανοθεραπεία.
• Με την ιδιότητα της Φυσικοπαθητικού (naturopath) βλέπει τον άνθρωπο σαν μια ολιστική ενότητα σώματος, διάνοιας και πνεύματος.
• Η Φυσικοπαθητική είναι επιστήμη πανεπιστημιακού επιπέδου και έχει σαν αντικείμενο την εναλλακτική αγωγή υγείας, δεν κάνει διαγνώσεις ασθενειών ούτε δίνει φάρμακα, χρησιμοποιεί μεθόδους εναλλακτικής φυσικής και αφαρμάκου προσέγγισης της υγείας. Όπως ειπε και ο Ιπποκράτης, ο άρρωστος αποτελεί ενιαία ψυχοσωματική οντότητα και η αρρώστια διέπεται από φυσικούς νόμους. Κατά τον Ιπποκράτη ο ιατρός υποβοηθεί την θεραπευτική δύναμη της φύσης και έτσι ο ασθενής αντιμετωπίζεται με μια εντελώς διαφορετική οπτική.
• Ο Φυσικοπαθητικός (naturopath) χρησιμοποιεί ένα εύρος εναλλακτικών – συμπληρωματικών μεθόδων.  Μπορεί συχνά με επιτυχία να εντοπίσει μια προδιάθεση του σώματος πριν την εμφάνιση οξείας ασθένειας και να προσφέρει την κατάλληλη αγωγή καθώς και αλλαγή στις ζωτικής σημασίας συνήθειες του ατόμου.
• Έχει συνεργαστεί με δύο κέντρα εστίασης για την κατάρτιση διαιτητικών μενού.
• Έχει ολοκληρώσει σπουδές στο Διατμηματικό πρόγραμμα δια βίου μάθησης του Αριστοτελειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης με τίτλο «Παρασκευή Καλλυντικών Σκευασμάτων & Σαπώνων» με στόχο την δημιουργία δικής της σειράς περιποίησης με θεραπευτικές ιδιότητες.
• Είναι κριτης σε διεθνή επιστημονικά περιοδικά υψηλού κύρους με παρουσία στο pubmed, σε αντικείμενα σχετικά με την επιδραση της διατροφής σε διάφορα ζητήματα υγείας
• Είναι ραδιοφωνική παραγωγός από τον Απρίλιο του 2024 και παρουσιάζει την εκπομπή “Στην Υγειά σας”, στον Κρήτη FM 87,5, κάθε Τρίτη 18.00-19,00

https://www.youtube.com/@katsogridi

• Έχει συμμετάσχει στο βιβλίο του Γ. Λεκάκη “Ιπποκράτης, ο πατέρας της Ιατρικής” με τη συγγραφή του κεφαλαίου: “Ιπποκράτης: Η διαχρονική επιρροή των ιδεών του στην σύγχρονη ιατρική ακριβείας, δια μέσου της διατροφής”, μαζί με άλλους συγγραφείς, Σ. Χριστοδουλάρης, Ν. Παπανδρέου, Α. Αντωνάκος, εκδ. Τάλως