Η Παλαιολόγεια Αναγέννηση (γ) – Γράφει η Ιστορικός – Συγγραφέας Λεύκη Σαραντινού.

Ο μικρότερος αδελφός του Δημητρίου, ο Πρόχορος στράφηκε πολύ πιο έντονα ενάντια στον Παλαμά και τη διδασκαλία του με αποτέλεσμα να αφοριστεί το 1368 στην Εκκλησιαστική Σύνοδο της
Κωνσταντινούπολης και να αποφασιστεί συγχρόνως και η καύση των έργων του. Έζησε περίπου από το 1330 ως το 1369 και ασχολήθηκε ως επί τω πλείστον με τη θεολογία. 72

Ο Γεώργιος Παχυμέρης (1242-1310 περίπου) 73 ήταν, επίσης, ένας από τους σημαντικότερους βυζαντινούς λογίους της Παλαιολόγειας Αναγέννησης, ένα πνεύμα πολυσχιδές και νεωτερικό. Ο
Παχυμέρης υπήρξε μαθητής του Γεώργιου Ακροπολίτη και μαθήτευσε στη Νίκαια. Ήταν κληρικός που δεν δίστασε να ταχθεί κατά της πολιτικής για την Ένωση των Εκκλησιών. 74 Ασχολήθηκε με τη φιλοσοφία και τη θεολογία και συνέγραψε ακόμη πλήθος επιστημονικών πραγματειών που αφορούν τα μαθηματικά και την αστρονομία, ασχολήθηκε δε ακόμη και με τη ρητορική και την ποίηση. 75 Το πιο γνωστό του έργο όμως είναι μάλλον η Ιστορία του σε 13 βιβλία, η οποία αφηγείται τα γεγονότα των ετών 1261-1308. Σε αυτήν διαφαίνεται το οξύ ιστορικό κριτήριο του συγγραφέα. 76 Συνέθεσε επίσης ένα Εγχειρίδιο των Τεσσάρων Επιστημών, το περίφημο Quadrivium, όπως αποκαλούταν στη Δύση, δηλαδή μία πραγματεία σχετική με την αριθμητική, την αστρονομία, τη μουσική και τη γεωμετρία. 77

Γεώργιος Παχυμέρης (1242-1310 περίπου

Έτερος λόγιος γνωστός κυρίως για το ιστορικό έργο του, από τους πιο πρώιμους, ήταν ο Γεώργιος Ακροπολίτης. Γεννήθηκε το 1217 στην Κωνσταντινούπολη και καταγόταν από αριστοκρατική οικογένεια.
Δάσκαλοί του υπήρξαν ο Νικηφόρος Βλεμμύδης και Θεόδωρος Εξαπτέρυγος, ενώ το 1241, σε ηλικία μόλις 24 ετών διορίστηκε Μέγας Λογαριαστής και το 1246 Λογοθέτης του Γενικού, ενώ αργότερα τιμήθηκε και
με το αξίωμα του Μεγάλου Λογοθέτη επί του αυτοκράτορα Ιωάννη Δούκα Βατάτζη. 78 Ο Ακροπολίτης έδρασε και ως διπλωμάτης παρά τον αυτοκράτορα Μιχαήλ Η΄ Παλαιολόγο. Ήταν αυτός που ηγήθηκε στη
διπλωματική αποστολή στη Λυών το 1274. 79 Το ιστορικό του έργο μπορεί να θεωρηθεί συνέχεια του έργου του έτερου ιστορικού Νικήτα Χωνιάτη. Η Χρονική Συγγραφή του αρχίζει από το έτος 1203 και φτάνει ως
το 1261. Τα γεγονότα παρουσιάζονται με αξιοπιστία και φερεγγυότητα. Ο Ακροπολίτης συνέγραψε επίσης θεολογικά,, φιλοσοφικά έργα και επιστολές. 80

Γεώργιος Ακροπολίτης

Οι Ιωάννης Χορτασμένος και Γεώργιος Χρυσοκόκκης ήταν δάσκαλοι στη Βασιλεύουσα των αρχών του 15 ου αιώνα. Ο πρώτος ήταν ενθουσιώδης συλλέκτης βιβλίων, ενώ ο δεύτερος αντέγραψε και διέσωσε
πολλά αρχαία χειρόγραφα. 81 Ο Ιωάννης Αργυρόπουλος, ο οποίος γεννήθηκε γύρω στο 1410, έδρασε επίσης στην Κωνσταντινούπολη των αρχών του 15 ου αιώνα και συμμετείχε μάλιστα ως διάκονος στη Σύνοδο της Φερράρας-Φλωρεντίας. Μετά από την άλωση της Κωνσταντινούπολης κατέφυγε στην αυλή του Δεσπότη του Μυστρά Θωμά Παλαιολόγου και στάλθηκε στη Δύση προκειμένου να ζητήσει ενισχύσεις. Δίδαξε
ελληνική φιλολογία τόσο στην Πλατωνική Ακαδημία της Φλωρεντίας, όσο και στη Ρώμη μέχρι τον θάνατό του το 1490. 82 Την ίδια εποχή επίσης στην Κωνσταντινούπολη έδρασε και ένας άλλος λόγιος, ο Θωμάς
Μάγιστρος. 83

Η μεγαλύτερη, ίσως, μορφή της Παλαιολόγειας αναγέννησης, μαζί με τον Πλήθωνα είναι ο Θεόδωρος Μετοχίτης (1220-1332), 84 ένας λόγιος του οποίου η δράση ταυτίστηκε με την περίφημη Μονή

Θεόδωρος Μετοχίτης (1220-1332)

72 Εγκυκλοπαίδεια Πάπυρος Λαρούς Μπριτάννικα, ελληνική έκδοση, 2001, τόμος 36, λήμμα Κυδώνης Πρόχορος, σελ.285
73 Wilson N.G., Οι λόγιοι στο Βυζάντιο, εκδ. Καρδαμίτσα, Αθήνα, 2014, σελ.307
74 Εγκυκλοπαίδεια Πάπυρος Λαρούς Μπριτάννικα, ελληνική έκδοση, 2001, τόμος 48, λήμμα Παχυμέρης, σελ.282-283
75 Sture Linner, Ιστορία του Βυζαντινού πολιτισμού, εκδ. Γκοβόστη, Αθήνα, 1999, σελ. 231
76 Εγκυκλοπαίδεια Πάπυρος Λαρούς Μπριτάννικα, ελληνική έκδοση, 2001, τόμος 48, λήμμα Παχυμέρης, σελ.282-283
77 Nicol Donald, Το τέλος της βυζαντινής αυτοκρατορίας, Ινστιτούτο του βιβλίου-Α. Καρδαμίτσα, Αθήνα, 1997, σελ.94
78 Εγκυκλοπαίδεια Πάπυρος Λαρούς Μπριτάννικα, ελληνική έκδοση, 2001, τόμος 5, λήμμα Ακροπολίτης, σελ.385-386
79 Nicol Donald, Το τέλος της βυζαντινής αυτοκρατορίας, Ινστιτούτο του βιβλίου-Α. Καρδαμίτσα, Αθήνα, 1997, σελ.102
80 Εγκυκλοπαίδεια Πάπυρος Λαρούς Μπριτάννικα, ελληνική έκδοση, 2001, τόμος 5, λήμμα Ακροπολίτης, σελ.385-386
81 Wilson N.G., Οι λόγιοι στο Βυζάντιο, εκδ. Καρδαμίτσα, Αθήνα, 2014, σελ.343-344
82 Εγκυκλοπαίδεια Πάπυρος Λαρούς Μπριτάννικα, ελληνική έκδοση, 2001, τόμος 10, λήμμα Αργυρόπουλος, σελ.369-370
83 Oxford University Press, Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, Ιστορία του Βυζαντίου, επιμ. Cyril Mango, εκδόσεις Νεφέλη, Αθήνα, 2006, σελ.383
84 Sture Linner, Ιστορία του Βυζαντινού πολιτισμού, εκδ. Γκοβόστη, Αθήνα, 1999, σελ. 231

Θεόδωρος Μετοχίτης (1220-1332)

της Χώρας. Αξίζει να σημειώσουμε ότι ο μαθητής του, ο Νικηφόρος Γρηγοράς τον αποκαλούσε «ζωντανή βιβλιοθήκη». 85 Ο Μετοχίτης κατείχε το αξίωμα του Υπάτου των φιλοσόφων από το 1260 ως το 1331, επί
της βασιλείας του Ανδρόνικου Β΄ Παλαιολόγου, του οποίου ήταν και στενός σύμβουλος. Καταγόταν από τη Νίκαια και σπούδασε στην Κωνσταντινούπολη ρητορική, φιλοσοφία αλλά και αστρονομία. 86 Αυτή η
τελευταία ήταν και η μεγάλη του αγάπη. Ως σχολιαστής των αρχαίων, το μεγαλύτερο μέρος της προσοχής του κέρδισε ο Αριστοτέλης. Ο Μετοχίτης όμως ήταν ένας λόγιος στου οποίου τη σκέψη μπορούμε να
ανιχνεύσουμε κάποια πρωτοτυπία. Πιο συγκεκριμένα, ο Μετοχίτης ήταν ο πρώτος που αμφισβήτησε το βασικό βυζαντινό δόγμα ότι η βυζαντινή αυτοκρατορία είχε κεντρικό ρόλο στα τεκταινόμενα του κόσμου
και ότι δεν θα κατέρρεε ποτέ. Ήταν ο μόνος, επίσης, που δεν θεωρούσε τον βυζαντινό πολιτισμό ανώτερο από τους υπόλοιπους. 87 Χάρη σε δική του πρωτοβουλία ανακαινίστηκε η Μονή της Χώρας με τα υπέροχα
ψηφιδωτά που έχουν σωθεί μέχρι σήμερα, μάλλον κατά τα έτη 1315-1321. 88 Ο φημισμένος αυτός λόγιος αναμείχθηκε ενεργά στην πολιτική του καιρού του και διακρίθηκε στον δημόσιο στίβο, έως ότου
αποσύρθηκε προς τα τέλη της ζωής του στη Μονή της Χώρας όπου εκάρη μοναχός με το όνομα Θεόληπτος. 89

85 Nicol M. Donald, Οι τελευταίοι αιώνες του Βυζαντίου 1261-1453, εκδόσεις Παπαδήμα, Αθήνα, 2012, σελ.258
86 Εγκυκλοπαίδεια Πάπυρος Λαρούς Μπριτάννικα, ελληνική έκδοση, 2001, τόμος 42, λήμμα Μετοχίτης, σελ.69
87 Oxford University Press, Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, Ιστορία του Βυζαντίου, επιμ. Cyril Mango, εκδόσεις Νεφέλη, Αθήνα, 2006, σελ.387
88 Sture Linner, Ιστορία του Βυζαντινού πολιτισμού, εκδ. Γκοβόστη, Αθήνα, 1999, σελ. 231
89 Εγκυκλοπαίδεια Πάπυρος Λαρούς Μπριτάννικα, ελληνική έκδοση, 2001, τόμος 42, λήμμα Μετοχίτης, σελ.69