Περί μυθοπλασίας – Κεφάλαιο 11 – Β μέρος

Περί μυθοπλασίας – Κεφάλαιο 11 – β’ μέρος

Οι χειρότεροι χαρακτήρες

Γράφει ο δημοσιογράφος – συγγραφέας Γιάννης Ζυγούλης

11.3 Οι χειρότεροι χαρακτήρες

Όλοι έχουμε γράψει -μικρές ή μεγάλες- κοινοτοπίες, έστω και χωρίς να το καταλάβουμε. Στο πρώτο σας κείμενο, δύσκολα θα αποφύγετε την παγίδα αλλά τελικά δεν ήρθε και το τέλος του κόσμου. Αρκεί βέβαια, όσο περνά ο καιρός, να ωριμάζετε και εσείς και το γράψιμο σας. Και ταυτόχρονα να εξελίσσονται και οι χαρακτήρες σας. Ειδικά αυτό το τελευταίο είναι μονόδρομος αν θέλετε οι αναγνώστες να αναζητούν τα βιβλία σας. Οι κοινότοποι χαρακτήρες υπονομεύουν την ιστορία σας όσο συναρπαστική και αν είναι. Γι’ αυτό να τους αποφεύγετε όσο γίνεται περισσότερο.

Αποφύγετε δανεικούς ήρωες

Οι χαρακτήρες σας, είναι η κινητήριος δύναμη της ιστορίας που έχετε φτιάξει. Είναι αυτοί που δίνουν ώθηση στον μύθο σας και δρομολογούν τις εξελίξεις. Αν δεν έχετε καλή «ώθηση» τότε η ιστορία θα μείνει στάσιμη ή θα κινηθεί νωχελικά. Αν λοιπόν έχετε σκεφτεί μια συναρπαστική ιστορία τότε χρειάζεστε και δυνατούς χαρακτήρες που να είναι φτιαγμένοι για τον δικό σας κόσμο και τη δική σας ιστορία. Προφανώς δεν μπορείτε να βασιστείτε σε «δανεικούς» ήρωες από κάποιο άλλο κόσμο που δημιούργησε ένας άλλος συγγραφέας πριν από χρόνια. Δεν σας ταιριάζουν και -το κυριότερο- θα είναι ελλιπείς για τον δικό σας μύθο.

Μην ταυτίζετε τα «αρχέτυπα» με τα «στερεότυπα»

Αρχέτυπο είναι το αρχικό, αυτό που θεωρείται υπόδειγμα και αντιπροσωπεύει καθολικά πρότυπα ανθρώπινης φύσης. Στους αρχετυπικούς χαρακτήρες περιλαμβάνονται ο ήρωας που σώζει τον κόσμο από τις δυνάμεις του κακού αλλά και ο «κακός» που θέλει να κυριαρχήσει. Επίσης ο μέντορας αλλά και η ευάλωτη γυναίκα που πρέπει να διασωθεί από τον ήρωα.

Μερικές από τις πιο κλασικές αρχετυπικές καταστάσεις είναι ο ήρωας που έχει μυστηριώδη προέλευση ή ανατράφηκε σε ορφανοτροφείο και ο ήρωας που έχει μια πιστή ομάδα συντρόφων. Επίσης ο ήρωας που ανατρέπει το αρνητικό κλίμα με μια εμπνευσμένη ομιλία αλλά και ο ήρωας που περνά μέσα από μια ιεροτελεστία κι έτσι μετατρέπεται από ανώριμος σε έναν ώριμο ηγέτη.

Στερεότυπο είναι η υπεργενικευμένη (και υπεραπλουστευμένη) πεποίθηση σχετικά με μια κατηγορία ανθρώπων. Είναι η άποψη ότι ο άνθρωπος που ανήκει σε μια συγκεκριμένη κοινωνική ομάδα έχει όλα τα χαρακτηριστικά της ομάδας στην οποία ανήκει. Παραδείγματα στερεότυπων πεποιθήσεων είναι ότι «οι πολιτικοί είναι διεφθαρμένοι», «οι γυναίκες είναι συναισθηματικές», «οι μεσογειακοί λαοί είναι θερμόαιμοι» ή ακόμα ότι «οι Γερμανοί είναι οργανωτικοί».

Μπορείτε να χρησιμοποιήσετε άφοβα τα αρχέτυπα στην ιστορία σας επειδή οι αναγνώστες τα περιμένουν και συνήθως τα λατρεύουν. Όμως τα στερεότυπα είναι κουραστικά για τους αναγνώστες και ντροπιαστικά για εσάς επειδή προδίδουν τεμπελιά.

Οι συνήθεις…

Οι πιο συνηθισμένοι στερεοτυπικοί χαρακτήρες στη λογοτεχνία:

*Αφηρημένος καθηγητής – Είναι ιδιοφυΐα αλλά χαμένος στον κόσμο του.

*Θυμωμένη μαύρη γυναίκα – Είναι αναιδής και υπερβολικά δογματική.

*Έφηβος επαναστάτης – Βρίσκεται στην αντίθετη πλευρά του νόμου, συχνά χωρίς αιτία.

*Μοιραία γυναίκα – Πολύ όμορφη αλλά θανατηφόρα γυναίκα με χρυσή καρδιά.

*Ασχημόπαπο – Γυναίκα με μέτρια εμφάνιση που μεταμορφώνεται μαγικά όταν αφαιρεί τα γυαλιά της ή όταν αγοράζει δυο καινούργια μπλουζάκια.

11.4 Πώς να τους αποφύγετε

Δείτε μερικούς τρόπους για να αποφεύγετε τους πολυχρησιμοποιημένους χαρακτήρες στα έργα σας:

Οι χαρακτήρες σας έχουν παρελθόν

Για ποιο λόγο ο πρωταγωνιστής σας είναι θαρραλέος ή μερικές φορές διστάζει ή έχει ως απαράβατο κανόνα να σέβεται τις γυναίκες; Τι έζησε στο παρελθόν που τον έκανε να υιοθετήσει μια συγκεκριμένη συμπεριφορά; Και για ποιο λόγο συνεχίζει να συμπεριφέρεται με τον ίδιο τρόπο; Εξερευνήστε το παρελθόν του ήρωά σας και δώστε απαντήσεις σε όλα τα ερωτήματα που έχετε γι’ αυτόν. Δεν χρειάζεται να τα γράψετε όλα, αρκεί να τα γνωρίζετε εσείς και στη συνέχεια οι αναγνώστες θα καταλάβουν ότι έχετε πλήρη εικόνα. Στην ανάγκη, μπορείτε να πάρετε μια συνέντευξη από τον πρωταγωνιστή σας. Στην αρχή θα αισθανθείτε κάπως αμήχανα αλλά η μέθοδος έχει εγγυημένο αποτέλεσμα.

Έρευνα σε βάθος

Μην αφήσετε ούτε μια λεπτομέρεια να πάει χαμένη. Μάθετε τα πάντα για τον ήρωά σας κι αν χρειαστεί γεμίστε σελίδες μα τα χαρακτηριστικά του. Πώς περπατά, πώς μιλά, πώς τραγουδά… Αυτό το τελευταίο μην το προσπεράσετε, πρέπει να γνωρίζετε ακόμα και την χροιά της φωνής του όπως και κάθε άλλη λεπτομέρεια. Όσα περισσότερα ξέρετε γι’ αυτόν, τόσο λιγοστεύουν οι πιθανότητες να φτιάξετε έναν κοινότοπο χαρακτήρα.

Εκτός από τον θυμό…

Ο θυμός είναι το πιο εύκολο συναίσθημα και όλοι μπορούν να περιγράψουν την έκρηξη ενός οργισμένου χαρακτήρα. Έχουμε δει στην τηλεόραση άπειρες σκηνές θυμού και φυσικά μπορούμε να φτιάξουμε κάτι αντίστοιχο στην ιστορία μας. Όμως ο πρωταγωνιστής σας έχει κι άλλα συναισθήματα. Πώς εκφράζει τον φόβο του ή την ευτυχία του; Τι κάνει όταν αισθάνεται αμήχανος; Πώς αντιδρά όταν βλέπει την αγαπημένη του; Ποια κατάσταση του δημιουργεί ταραχή και πότε νιώθει πιο άνετα; Η ακριβής περιγραφή των συναισθημάτων είναι πιο σημαντική από την περιγραφή της εξωτερικής εμφάνισης και είναι το στοιχείο που θα κάνει τον δικό σας χαρακτήρα να ξεχωρίζει.

Χρειάζεται κίνητρο

Αν ο πρωταγωνιστής σας δεν είναι τρελός, τότε σε κάθε σκηνή του έργου χρειάζεται κίνητρο για τις πράξεις του. Κι ο αναγνώστης πρέπει να το γνωρίζει και να το κατανοεί. Δεν αρκεί μια ομιχλώδης αιτιολόγηση που δεν την καταλαβαίνει κανείς άλλος. Χρειάζεται σαφές και ξεκάθαρο κίνητρο που παρακινεί τον ήρωα να δράσει.

Φόβοι κι ελαττώματα

Εκτός από τα ρομπότ, όλοι οι άλλοι αισθανόμαστε φόβο σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό. Και το ίδιο συμβαίνει και με τον χαρακτήρα σας. Δεν πρέπει να τρέμει με τη… σκιά του, ωστόσο -αν δεν είναι ρομπότ- πρέπει να αισθάνεται και φόβο. Όμως φροντίστε να δικαιολογήσετε επαρκώς τον φόβο του όπως και τα υπόλοιπα ελαττώματα που έχει.

Αλλά είναι και ήρωας!

Τα ελαττώματα είναι απαραίτητα για να φαίνεται αληθοφανής ο πρωταγωνιστής σας αλλά οι αναγνώστες θα τον αγαπήσουν για τα προτερήματά του. Μην τους κρατήσετε σε αγωνία, δείξτε ποια είναι τα δυνατά σημεία του χαρακτήρα σας και τι είναι αυτό που τον κάνει να ξεχωρίζει.

11.5 Δραστηριότητα

Σκεφτείτε μυθιστορήματα που έχετε διαβάσει αλλά και διηγήματα. Επίσης μπορείτε να συμπεριλάβετε στην έρευνά σας ταινίες και τηλεοπτικές σειρές, ακόμα και κόμικς. Βρείτε και σημειώστε στο τετράδιό σας:

α) Δέκα «αφηρημένους καθηγητές»

β) Δέκα «έφηβους επαναστάτες χωρίς αιτία»

γ) Δέκα γυναίκες μέτριας εμφάνισης οι οποίες πέταξαν τα γυαλιά τους κι έγιναν καλλονές.

Είναι βέβαιο ότι αν ολοκληρώσετε τη δραστηριότητα δεν θα συμπεριλάβετε κανένα από τους παραπάνω χαρακτήρες, σε κανένα έργο σας!

Ο Γιάννης Ζυγούλης γεννήθηκε στη Στυλίδα Φθιώτιδος και τα τελευταία χρόνια ζει στο Ηράκλειο της Κρήτης. Είναι επαγγελματίας δημοσιογράφος και μέλος της Ένωσης Συντακτών Ημερησίων Εφημερίδων Αθηνών (ΕΣΗΕΑ). Έχει εργαστεί ως ρεπόρτερ στις εφημερίδες Καθημερινή και Νέα Μεσημβρινή, στο περιοδικό ΕΝΑ και στους ραδιοφωνικούς σταθμούς Σκάι και Flash.Επίσης διετέλεσε επί σειρά ετών αρχισυντάκτης ύλης στην εφημερίδα Ημερησία. Είναι μέλος του Ομίλου Φθιωτών Λογοτεχνών και Συγγραφέων.