Περί μυθοπλασίας – Κεφάλαιο 13 – Β’ μέρος
Γράφει ο δημοσιογράφος – συγγραφέας Γιάννης Ζυγούλης
13.3 Πώς να γράψετε έναν καλό «κακό»
Για να δημιουργήσετε έναν πειστικό κακό, ο χαρακτήρας σας πρέπει να έχει τα εξής γνωρίσματα:
α) Κίνητρα που μπορεί να καταλάβει ο αναγνώστης
β) Αδύνατα σημεία και στιγμές λιγότερης κακίας που κάνουν τον χαρακτήρα ευάλωτο και τραγικό
Αν δημιουργήσετε τον «απόλυτο κακό» χωρίς αυξομειώσεις, ο αναγνώστης θα βαρεθεί διότι ουδείς συμπαθεί τους επίπεδους χαρακτήρες. Οι πιο τρομακτικοί κακοί είναι αυτοί που κάνουν φρικτές πράξεις αλλά ταυτόχρονα έχουν και μερικές τρυφερές στιγμές. Ας δούμε λοιπόν με ποιον τρόπο θα γίνει καλύτερος ο «κακός» σας.
Γιατί είναι κακός;
Για να υπάρχει ιστορία και πλοκή είναι απαραίτητος ένας «καλός» πρωταγωνιστής. Αλλά εξίσου απαραίτητος είναι κι ένας «κακός» πρωταγωνιστής για να βάζει εμπόδια στον «καλό», να δημιουργεί συγκρούσεις και να ανεβάζει την ένταση. Αν δεν υπάρχει «κακός», τότε ο «καλός» θα έχει εύκολη αποστολή, η αγωνία θα εξανεμιστεί, ο αναγνώστης θα βαρεθεί κι εσείς θα πρέπει να αναζητήσετε άλλη ιστορία για να γράψετε.
«Κακός» λοιπόν είναι αυτός που συγκρούεται με τον πρωταγωνιστή σας. Κι αυτό που τον κάνει «κακό» είναι ότι εναντιώνεται στον βασικό ήρωα. Αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι είναι εξ ορισμού «μαυρόψυχος» ή διεφθαρμένος ή ανήθικος. Και επίσης, ο ίδιος ο κακός δεν βλέπει τον εαυτό του ως κακοποιό. Μόνο ο πρωταγωνιστής της ιστορίας σας (και κατ’ επέκταση ο αναγνώστης) αντιλαμβάνεται και χαρακτηρίζει τον «κακό» ως «κακό». Από την δική του οπτική γωνία, ο κακός είναι ο πρωταγωνιστής της δικής του ιστορίας και φυσικά έχει επαρκή κίνητρα για τις πράξεις του.
Δείτε το ως εξής: Έχετε δύο προσωπικές ιστορίες με επικεφαλής δύο πρωταγωνιστές που τυχαίνει να μπλέκονται. Εσείς ως συγγραφέας επιλέγετε να ακολουθήσετε έναν από τους δύο πρωταγωνιστές. Σύμφωνα με την άποψη του επιλεγμένου πρωταγωνιστή σας, ο άλλος πρωταγωνιστής γίνεται κακός. Έτσι λοιπόν, ο «κακός» δεν είναι υποχρεωτικά σκοτεινός και άθλιος αλλά γίνεται η αντίθετη δύναμη σε μια πορεία σύγκρουσης με τον πρωταγωνιστή σας. Αυτή η οπτική θα κάνει τον «κακό» σας πιο ρεαλιστικό αλλά και πιο συναρπαστικό.
Διαφορετικά είδη κακών
Προφανώς υπάρχουν αμέτρητοι διαφορετικοί τύποι κακών. Όμως αρχικά μπορούμε να τους χωρίσουμε σε:
α) Ανθρώπους ή ανθρωπόμορφους
β) Αφηρημένες έννοιες
Ένας κακός μπορεί να είναι άνθρωπος ή να έχει ανθρώπινες ιδιότητες και επίσης μπορεί να είναι ανθρωπόμορφο ζώο ή εξωγήινος. Από την άλλη μεριά ο κακός μπορεί να είναι μια αόρατη δύναμη, μια κοινωνία ή ακόμα και ο κρυμμένος εαυτός του πρωταγωνιστή. Είτε έχει φυσική μορφή είτε πρόκειται για αφηρημένη έννοια, το κοινό χαρακτηριστικό είναι ότι εναντιώνεται στον βασικό ήρωα.
Ως συγγραφείς, πρέπει να προσέξετε ιδιαίτερα τους αφηρημένους κακούς διότι μερικές φορές μπερδεύουν τον αναγνώστη. Το κοινό σας, συνήθως, χρειάζεται ένα πρόσωπο ή κάτι χειροπιαστό για να αντιπαθήσει. Γι’ αυτό αν προτιμήσετε μια αόρατη δύναμη για τον ρόλο του κακού, είναι καλύτερα να υπάρχει κι ένας «εκπρόσωπος» αυτής της δύναμης. Δηλαδή ένας χαρακτήρας με συγκεκριμένη μορφή και συμπεριφορά διαθέσιμος να συγκεντρώσει την αντιπάθεια των αναγνωστών.
Ο καλύτερος τύπος κακού
Ένας κορυφαίος κακός θα πρέπει να προκαλεί μίσος ή οργή στους αναγνώστες και όχι μόνο σε αυτούς… Ο αριστοτεχνικός κακός θα πρέπει να προκαλεί αρνητικά συναισθήματα ακόμα και σε σας, τον συγγραφέα του έργου. Θα πρέπει να αντιπαθήσετε το δημιούργημά σας και στη συνέχεια να αισθανθείτε τύψεις επειδή τον αντιπαθήσατε!
Ένας καλογραμμένος κακός λειτουργεί ως παραμορφωτικός καθρέφτης του καλού πρωταγωνιστή. Είναι αντίθετος στη δράση, τη συμπεριφορά, τα κίνητρα και την ηθική του βασικού ήρωα. Αυτή η αντίθεση δημιουργεί εκ των πραγμάτων σύγκριση κι έτσι κάποια στοιχεία του καλού αναδεικνύονται μόνο σε αντιδιαστολή με τον κακό.
Επίσης, ως συγγραφείς θα πρέπει να θυμάστε ότι ο καλός χαρακτήρας συνήθως ωθείται στο ρόλο του ήρωα από τον κακό. Ο πρωταγωνιστής δεν μπορεί να είναι ήρωας χωρίς τον κακό.
Ο κακός έχει δικές του αξίες
Όπως είπαμε νωρίτερα, ο κακός είναι πρωταγωνιστής στη δική του ιστορία. Και φυσικά πράττει αυτό που είναι σωστό με οδηγό τον δικό του κώδικα ηθικής. Δεν έχει σημασία αν αυτός ο κώδικας αξιών φαίνεται διεστραμμένος ή ανήθικος. Το σημαντικό είναι, το πλαίσιο ηθικής του κακού να είναι ολοκληρωμένο. Γι’ αυτό μην προσπαθήσετε να δημιουργήσετε αξίες και κανόνες που ταιριάζουν με την δική σας προσωπικότητα ή τον χαρακτήρα του πρωταγωνιστή. Ο κακός χρειάζεται δικές του αξίες τις οποίες δεν θα παραβιάζει ποτέ. Ακόμα κι αν ο αναγνώστης δεν καταλαβαίνει τον ηθικό κώδικα του κακού, είναι απαραίτητο ο κακός να κινείται πάντα εντός των δικών του ορίων.
Ως συγγραφείς, πρέπει να αποφασίσετε έγκαιρα τα όρια και τους κανόνες του κακού και να καταγράψετε πράξεις που θα κάνει ή δεν θα κάνει ποτέ.
Αφήστε τον κακό να κερδίσει
Ο αναγνώστης πρέπει οπωσδήποτε να μάθει ότι ο κακός μπορεί να πραγματοποιήσει τις απειλές του. Δηλαδή έχει τα μέσα και τη βούληση να κάνει όσα διακηρύσσει ότι θα κάνει. Και πρέπει να πεισθεί ο αναγνώστης με απόλυτο τρόπο ότι ο κακός είναι ικανός να αναμετρηθεί με τον πρωταγωνιστή και να προκαλέσει πόνο. Διότι σε διαφορετική περίπτωση οι απειλές του κακού θα ακούγονται ανούσιες και η ένταση του μυθιστορήματος θα εξατμιστεί με καταστροφικά αποτελέσματα.
Γι’ αυτό λοιπόν είναι χρήσιμο ο κακός να έχει αρκετές επιτυχίες και όχι μόνο στην αρχή του έργου. Μπορείτε για παράδειγμα να κατασκευάσετε μερικές σκηνές στις οποίες ο κακός θα συντρίψει άλλους χαρακτήρες που έχουν τα ίδια χαρακτηριστικά με τον βασικό ήρωα. Κι ακόμα καλύτερα μπορείτε να σχεδιάσετε μια ή δύο αναμετρήσεις στις οποίες ο πρωταγωνιστής θα υποστεί βαριά ήττα από τον κακό. Για να αυξάνετε η ένταση κατά την εξέλιξη της ιστορίας, θα πρέπει ο αναγνώστης να πιθανολογεί και να φοβάται ότι τελικά ο κακός θα κερδίσει στην τελική αναμέτρηση.
Ο κακός έχει παρελθόν
Οι πιο συναρπαστικοί κακοί γεννιούνται μέσα από μια τραγική ιστορία. Ο στόχος σας είναι να δημιουργήσετε τη δραματική ιστορία του κακού που θα εξηγεί τις τρομακτικές επιλογές του κακού πρωταγωνιστή. Ως συγγραφείς θέλετε να συγκινήσετε τον αναγνώστη με δραματικά γεγονότα που συνέβησαν στο παρελθόν και είχαν ως αποτέλεσμα ο κακός να γίνει αυτό που είναι σήμερα. Μπορείτε να γράψετε για μια κατάφωρη αδικία από τους γονείς και τα αδέλφια, για μια κοινωνική απόρριψη ή για έναν σκληρό και αδίστακτο εργοδότη. Ό,τι κι αν αποφασίσετε, μη φοβηθείτε να δημιουργήσετε συμπάθεια για τον κακό της ιστορίας σας έστω και σύντομη. Η συμπόνια για τις δυσκολίες που έχει περάσει ο κακός στο παρελθόν δεν σημαίνει ότι ο αναγνώστης θα συμφωνήσει με τις σημερινές επιλογές του. Όμως είναι σημαντικό ο κακός να έχει επαρκές κίνητρο για όσα πράττει και ταυτόχρονα να δημιουργήσει ένα -μικρό- δίλημμα στον αναγνώστη.
Αποφύγετε τις καρικατούρες
Αν ο κακός σας είναι το «απόλυτο κακό» κι αν δεν βρείτε κίνητρο για τις πράξεις του, ίσως είναι καλύτερα να σχεδιάσετε τον χαρακτήρα σας από την αρχή. Επειδή είναι εύκολο να παρασυρθείτε από τη συμπάθειά σας για τον καλό, γι’ αυτό θυμηθείτε: Ο κακός δεν χρειάζεται και δεν πρέπει να είναι κακός σε όλες τις σκηνές του έργου. Στην πραγματικότητα, θα πρέπει να έχει κάποιες καλές ιδιότητες. Μπορεί να έχει χιούμορ, να είναι γοητευτικός ή ταλαντούχος ή έξυπνος. Αν ο κακός δεν έχει κανένα καλό στοιχείο τότε θα βουλιάξει στην υπερβολή και μαζί με αυτόν και η ιστορία σας.
Προσοχή στη γλώσσα
Μην γράψετε τον κακό έτσι ώστε να ακούγεται πολύ κακός. Αποφύγετε τις γλωσσικές υπερβολές και προσπαθήστε να φαίνεται σαν τους υπολοίπους χαρακτήρες της ιστορίας σας. Η ομιλία του κακού θα πρέπει να είναι εναρμονισμένη με το περιβάλλον και τον κόσμο του. Αν τα λόγια του ακούγονται «ψεύτικα» τότε ο χαρακτήρας είναι προβληματικός.
Θυμηθείτε
Για να δημιουργήσετε έναν κακό που θα συγκινήσει τους αναγνώστες σας, θα πρέπει να κατασκευάσετε και μια ιστορία στην οποία θα είναι πρωταγωνιστής. Αν τον κάνετε «επίπεδο» και «ρηχό» τότε θα εξαπατήσετε τους αναγνώστες σας. Γι’ αυτό θυμηθείτε: Οι καλύτεροι χαρακτήρες, συμπεριλαμβανομένων των κακοποιών, είναι περίπλοκοι και ακατάστατοι.
Συνεχίζεται την επόμενη εβδομάδα.
Ο Γιάννης Ζυγούλης γεννήθηκε στη Στυλίδα Φθιώτιδος και τα τελευταία χρόνια ζει στο Ηράκλειο της Κρήτης. Είναι επαγγελματίας δημοσιογράφος και μέλος της Ένωσης Συντακτών Ημερησίων Εφημερίδων Αθηνών (ΕΣΗΕΑ). Έχει εργαστεί ως ρεπόρτερ στις εφημερίδες Καθημερινή και Νέα Μεσημβρινή, στο περιοδικό ΕΝΑ και στους ραδιοφωνικούς σταθμούς Σκάι και Flash.Επίσης διετέλεσε επί σειρά ετών αρχισυντάκτης ύλης στην εφημερίδα Ημερησία. Είναι μέλος του Ομίλου Φθιωτών Λογοτεχνών και Συγγραφέων.
