Εχει «νόημα» η ωδύνη του πόνου; – Γράφει η Δρ Γεωργία Κατσογριδάκη, Βαριατρική Διαιτολόγος – Διατροφολόγος

Το πάσχειν, μια θεμελιώδης πτυχή της ανθρώπινης ύπαρξης, αποτελεί ταυτόχρονα πηγή αγωνίας και ένα βαθύ πεδίο προβληματισμού. Από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα, φιλόσοφοι και ιατροί έχουν αναζητήσει το νόημά του, όχι μόνο για να το ανακουφίσουν, αλλά και για να κατανοήσουν τη θέση του στην ανθρώπινη εμπειρία. Η ερώτηση του τίτλου, θα ήθελε ίσως μία μια διατομεακή προσέγγιση, εξετάζοντας το πάσχειν τόσο από φιλοσοφική όσο και από ιατρική σκοπιά, αναζητώντας απαντήσεις στο ερώτημα: Υπάρχει νόημα στην οδύνη;

Πριν εμβαθύνουμε στην αναζήτηση νοήματος, είναι κρίσιμο να καθορίσουμε τι ακριβώς εννοούμε με τον όρο «πάσχειν». Όπως επεσήμανε ο Eric Cassell το 1982, το πάσχειν δεν είναι απλώς ο φυσικός πόνος. Είναι μια κατάσταση σοβαρής δυσφορίας που απειλεί την ακεραιότητα του ατόμου, επηρεάζοντας το ολόκληρο: το σώμα, το
συναίσθημα, το πνεύμα, τις κοινωνικές σχέσεις και την προσωπική του ταυτότητα. Δεν αφορά μόνο ένα μέρος, αλλά την ολότητα του ανθρώπου, μια εμπειρία βαθιά υποκειμενική και μοναδική για τον καθένα που την βιώνει.

Είναι σημαντικό να διακρίνουμε τον πόνο από το πάσχειν. Αν και συχνά συνυπάρχουν, δεν ταυτίζονται. Ένας έντονος πόνος, όπως αυτός του τοκετού, μπορεί να μην μεταφράζεται σε πάσχειν αν το άτομο του προσδίδει νόημα ή ανταμοιβή. Αντίθετα, μια μικρή σωματική ενόχληση, αν η αιτία της είναι άγνωστη ή αν απειλεί την ακεραιότητα του ατόμου, μπορεί να προκαλέσει δυσανάλογα μεγάλο πάσχειν. Η απώλεια ελέγχου, η άγνοια της αιτίας και η αίσθηση απειλής της ύπαρξης μετατρέπουν τον πόνο σε οδύνη.

Στην ιατρική πράξη, το πάσχειν εκδηλώνεται με ιδιαίτερη ένταση στην περίπτωση των ασθενών με τελικό στάδιο καρκίνου. Εδώ, το πάσχειν δεν είναι μόνο σωματικό – ο πόνος, η κόπωση, η αδυναμία – αλλά και ψυχοκοινωνικό (φόβος, άγχος, κατάθλιψη, απελπισία) και πνευματικό, καθώς οι ασθενείς αντιμετωπίζουν ερωτήματα για το
νόημα της ζωής, τον θάνατο και τη θέση τους στον κόσμο. Είναι μια ολιστική εμπειρία που αμφισβητεί την ουσία της ύπαρξης. Το να βοηθήσουμε έναν πάσχοντα να βρει νόημα σε αυτή τη διαδικασία είναι ένα από τα πιο κρίσιμα καθήκοντα της φροντίδας.

Ο Αισχύλος έλεγε «παθών μαθών» – μέσα από το πάθος έρχεται η γνώση. Αυτή η αρχαία σοφία αντικατοπτρίζει την πεποίθηση ότι το πάσχειν, όσο σκληρό κι αν είναι, μπορεί να λειτουργήσει ως ένας ισχυρός δάσκαλος. Ο Viktor Frankl, με τη Λογοθεραπεία του, υπογράμμισε ότι η πρωταρχική κινητήρια δύναμη του ανθρώπου είναι η αναζήτηση νοήματος. Ακόμη και στις πιο αφόρητες συνθήκες, όπως στα στρατόπεδα συγκέντρωσης, οι άνθρωποι είχαν την ελευθερία να επιλέξουν τη στάση τους απέναντι στην οδύνη, μετατρέποντας μια προσωπική τραγωδία σε θρίαμβο του ανθρώπινου πνεύματος.

Το πάσχειν μπορεί να οδηγήσει σε αυτο-υπέρβαση, στην ανακάλυψη εσωτερικής δύναμης, στην ανάπτυξη ταπεινότητας, θάρρους και σε μια βαθύτερη κατανόηση του εαυτού και της θέσης μας στον κόσμο. Μας ωθεί να επαναπροσδιορίσουμε τις αξίες μας, να ζήσουμε με μεγαλύτερη σοφία και να εκτιμήσουμε τη ζωή. Μέσα από την
αντιμετώπιση του φόβου, αποκτούμε κουράγιο. Μέσα από την αντιμετώπιση της  θνητότητας, γιορτάζουμε τη ζωή. Ακόμη και σε μια απελπιστική κατάσταση, όπου η μοίρα δεν μπορεί να αλλάξει, ο άνθρωπος μπορεί να αλλάξει τον εαυτό του και να βρει νόημα στην αποδοχή και την αντιμετώπιση της κατάστασης με αξιοπρέπεια.
Σε αυτή τη δύσκολη πορεία, η αγάπη και η ανθρώπινη σύνδεση διαδραματίζουν  καθοριστικό ρόλο. Η συμπόνια, η ενσυναίσθηση και η παρουσία ενός άλλου ανθρώπου – φίλου, συγγενή, ή επαγγελματία υγείας – μπορούν να βοηθήσουν το πάσχον άτομο να εντοπίσει και να διαμορφώσει το νόημα της εμπειρίας του. Η αγάπη
επιτρέπει να δούμε το δυναμικό του άλλου, να τον ενθαρρύνουμε να το αναπτύξει και να νιώσει ότι δεν είναι μόνος στην οδύνη του. Η φροντίδα και η υποστήριξη είναι απαραίτητες για την “ίαση” που προκύπτει από το πάσχειν.

Η ιδέα του πάθους ως καταλύτη για ψυχική εξέλιξη είναι βαθιά ριζωμένη στην αρχαία ελληνική σκέψη.

1. Η Τραγωδία και η Κάθαρση: Στο θέατρο της αρχαίας Ελλάδας, η παρακολούθηση της τραγωδίας δεν ήταν απλή ψυχαγωγία, αλλά μια εμπειρία που οδηγούσε στην «κάθαρση». Μέσω της αναπαράστασης της ανθρώπινης
οδύνης, των συγκρούσεων και της μοίρας, οι θεατές βίωναν έναν εξαγνισμό των συναισθημάτων του φόβου και του ελέους. Αυτή η συναισθηματική κάθαρση δεν ήταν μόνο ανακούφιση, αλλά κυρίως μια διαδικασία
πνευματικής και ψυχικής διύλισης, που οδηγούσε σε βαθύτερη κατανόηση της ανθρώπινης φύσης, των ηθικών διλημμάτων και της θέσης του ανθρώπου στο σύμπαν. Το πάθος επί σκηνής γινόταν καθρέφτης, επιτρέποντας στο άτομο να αντιμετωπίσει καθολικές αλήθειες και να ωριμάσει ψυχικά.

2. Ο Στωικισμός και η Αρετή: Για τους Στωικούς φιλοσόφους, η αντιξοότητα και το πάθος δεν ήταν κάτι που έπρεπε να αποφεύγεται, αλλά μια ευκαιρία για άσκηση και ανάπτυξη της αρετής. Πίστευαν ότι ενώ τα εξωτερικά γεγονότα
είναι πέρα από τον έλεγχό μας, η αντίδρασή μας σε αυτά βρίσκεται στην απόλυτη δικαιοδοσία μας. Το πάσχειν, λοιπόν, μετατρεπόταν σε πεδίο δοκιμασίας της ψυχής. Μέσω της αποδοχής του αναπόφευκτου, της
καλλιέργειας της εσωτερικής δύναμης, του λόγου και της ηθικής ακεραιότητας (αρετή), ο άνθρωπος μπορούσε να μετασχηματίσει την οδύνη σε καταλύτη για βαθιά ψυχολογική και ηθική εξέλιξη. Η αταραξία, η εσωτερική γαλήνη, δεν επιτυγχανόταν με την απουσία προβλημάτων, αλλά με την ικανότητα να παραμένει κανείς ανεπηρέαστος από αυτά, βιώνοντας το πάθος ως μοχλό για μια πιο στιβαρή και ενάρετη ύπαρξη.

3. Ο Σωκράτης και η Αναζήτηση της Αλήθειας: Ακόμη και ο Σωκράτης, με τη διαλεκτική του μέθοδο, προκαλούσε μια μορφή «πάθους» στον συνομιλητή του – τη δυσφορία της αμφιβολίας, την αναταραχή της αμφισβήτησης των
πεποιθήσεων. Αυτή η πνευματική «οδύνη» ήταν απαραίτητη για την αφύπνιση της ψυχής και την πορεία προς την αλήθεια και την αυτογνωσία, επιβεβαιώνοντας πως η ανάπτυξη συχνά περνά μέσα από την αρχική
δυσφορία.

Δυστυχώς, η σύγχρονη ιατρική εκπαίδευση συχνά παραμελεί την εκπαίδευση σχετικά με τις μη-σωματικές πτυχές του πάσχειν. Οι ιατροί, εστιασμένοι στην αντιμετώπιση της νόσου, ενδέχεται να αγνοούν τις ψυχολογικές, κοινωνικές και πνευματικές διαστάσεις της οδύνης. Είναι επιτακτική ανάγκη οι επαγγελματίες υγείας να
αναγνωρίσουν ότι η παρουσία τους, η ενεργητική ακρόαση και η ενσυναίσθηση αποτελούν ισχυρότερα «φάρμακα» από πολλές θεραπείες. Ο ρόλος μας δεν είναι μόνο να θεραπεύσουμε την ασθένεια, αλλά να βοηθήσουμε τον ασθενή να βρει νόημα στην εμπειρία της ασθένειας και του πάθους του, αναγνωρίζοντας ότι ο ίδιος ο ιατρός
μπορεί να είναι το πιο ισχυρό του φάρμακο.

Εν κατακλείδι, το πάσχειν, αν και ανεπιθύμητο, δεν είναι κατ ανάγκη εχθρός. Μπορεί να αποτελέσει έναν σκληρό αλλά αποτελεσματικό δάσκαλο, μια πρόκληση που οδηγεί σε προσωπική ανάπτυξη και σε μια βαθύτερη κατανόηση της ζωής. Η αναζήτηση νοήματος στο πάσχειν είναι μια βαθιά προσωπική διαδρομή, στην οποία η
ιατρική και η φιλοσοφία μπορούν να συναντηθούν, προσφέροντας μια ολιστική υποστήριξη στον άνθρωπο. Διότι, όπως εύστοχα αναφέρθηκε, η ζωή δεν έχει νόημα χωρίς το πάσχειν, και ο ρόλος μας, ως επαγγελματίες υγείας και ως άνθρωποι, είναι να βοηθήσουμε στην ανακάλυψη αυτού του νοήματος, ακόμα και στις πιο σκοτεινές στιγμές.

Η Γεωργία Κατσογριδάκη είναι αριστούχα απόφοιτος του τμήματος Διατροφής & Διαιτολογίας και Φυσικοπαθητικός, με πολυετή πείρα στο χώρο της διατροφής.

Είναι κάτοχος μεταπτυχιακού τίτλου στη Βιοτεχνολογία από το τμήμα Βιοχημείας με ερευνητική εργασία σχετικά με τα επίπεδα λεπτίνης σε παχύσαρκους & λιπόσαρκους, και διδάκτωρ της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας με θέμα διπλωματικής διατριβής «Επίδραση της λαπαροσκοπικής επίμήκους γαστρεκτομής, στο διατροφικό προφίλ και στη θρέψη του ασθενούς».

Στα πλαίσια της διδακτορικής διατριβής, παρακολουθεί πάνω από 700 ασθενείς που έχουν υποβληθεί σε χειρουργείο παχυσαρκίας, από το 2011 έως σήμερα.

Με την ιδιότητα της Βαριατρικής Διατροφολόγου είναι μέλος της Ελληνικής Χειρουργικής Εταιρείας Παχυσαρκίας και της Παγκόσμιας Ομοσπονδίας Χειρουργικής της Παχυσαρκίας (International Federation for the Surgery of Obesity and Metabolic Disorders – IFSO που είναι επιστημονικός οργανισμός που συγκεντρώνει χειρουργούς και συναφείς ειδικότητες, όπως νοσηλευτές, διαιτολόγους, διατροφολόγους, ψυχολόγους, παθολόγους, ενδοκρινολόγους, αναισθησιολόγους, γαστρεντερολόγους κ.α. που εμπλέκονται στη θεραπεία των νοσογόνα παχύσαρκων ασθενών.

• Από το Μάρτιο του 2020 έως το Δεκέμβριο του 2020 υπήρξε υπεύθυνη διατροφής του τμήματος χειρουργικής νοσογόνου παχυσαρκίας & μεταβολικών διαταραχών του Ιατρικού Διαβαλκανικού Κέντρου Θεσσαλονίκης.
• Εν εξελίξει βρίσκονται οι σπουδές της για το δεύτερο μεταπτυχιακό τίτλο ειδίκευσης στη “Διαχείριση της γήρανσης & χρονίων νοσημάτων” από το Ελληνικό Ανοιχτό Πανεπιστήμιο.
• Εχει εκπαιδευτεί στην “ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΕΣ ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ”, πιστοποιημένο πρόγραμμα, που υλοποιείται από το ΚΕΔΙΒΙΜ του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών.
• Εργάζεται ως ιδιώτης διαιτολόγος ενώ έχει διατελέσει και εκπαιδευτικός στα ΤΕΙ Λάρισας.  Από το 2015 έως σήμερα διδάσκει στο μεταπτυχιακό πρόγραμμα σπουδών της Ιατρικής Σχολής του Παν/μιου Θεσσαλίας με τίτλο «Κλινική Διατροφή».
• Έχει συνεργαστεί με το Μητροπολιτικό κολλέγιο και το Queen Margaret University που εδράζεται στο Εδιμβούργο, ως Λέκτορας & ως Program Leader του τμήματος Διατροφής & Διαιτολογίας
• Από το 2018 έως σήμερα, είναι καθηγήτρια εναλλακτικής – συμπληρωματικής ιατρικής.   Οι συμπληρωματικές και εναλλακτικές θεραπείες αποτελούν μια μεγάλη κατηγορία μεθόδων που επικεντρώνονται στην ολιστική προσέγγιση της υγείας, επενδύοντας όχι μόνο στο σώμα αλλά και στο πνεύμα και το πνεύμα του ατόμου.
• Η εμπειρία της περιλαμβάνει και τη διαχείριση κλινικών περιπτώσεων, δεδομένου ότι έχει διατελέσει συνεργάτιδα της Μονάδας Τεχνητού Νεφρού, ενώ από το 2010 είναι επιστημονική συνεργάτιδα της χειρουργικής κλινικής του πανεπιστημιακού νοσοκομείου Λάρισας και του Ιασώ Θεσσαλίας.
• Διετέλεσε επίσης συνεργάτης του Κτηνιατρικού Εργαστηρίου Λαμίας την περίοδο 2011-2012
• Ασχολείται με τη διατροφογενετική, δηλαδή την μελέτη των γονιδίων για την κατάρτιση εξατομικευμένου προγράμματος διατροφής και είναι συνεργάτιδα της Astrea Health και του ιατρού ενδοκρινολόγου – γενετιστή, Κωσταντίνου Στρατάκη.   Για την επεξεργασία των αποτελεσμάτων συνεργαζεται με εξειδικευμένα εργαστήρια στην Ελλάδα αλλά και διεθνώς.
• Οι σπουδές της περιλαμβάνουν επίσης κατάρτιση στην ομοιοπαθητική, δεδομένου ότι έχει παρακολουθήσει το πρόγραμμα σπουδών της Εθνικής Εταιρείας Ομοιοπαθητικής Ιατρικής Συνεργασίας.  Εν εξελίξει δε βρίσκονται οι μεταπτυχιακές της σπουδές στην ομοιοπαθητική, στο Hahnemann College of Homeopathy στη Μεγάλη Βρετανία.
• Επίσης έχει εκπαιδευτεί στην αρχαία Ελληνική Ιατρική & στον ελληνικό βελονισμό & ηλεκτροβελονισμό , στην ιριδολογία, στη φυτοθεραπεία & στα ανθοιάματα Bach, στην κινεζική διατροφή και στην κινεζική βοτανοθεραπεία.
• Με την ιδιότητα της Φυσικοπαθητικού (naturopath) βλέπει τον άνθρωπο σαν μια ολιστική ενότητα σώματος, διάνοιας και πνεύματος.
• Η Φυσικοπαθητική είναι επιστήμη πανεπιστημιακού επιπέδου και έχει σαν αντικείμενο την εναλλακτική αγωγή υγείας, δεν κάνει διαγνώσεις ασθενειών ούτε δίνει φάρμακα, χρησιμοποιεί μεθόδους εναλλακτικής φυσικής και αφαρμάκου προσέγγισης της υγείας. Όπως ειπε και ο Ιπποκράτης, ο άρρωστος αποτελεί ενιαία ψυχοσωματική οντότητα και η αρρώστια διέπεται από φυσικούς νόμους. Κατά τον Ιπποκράτη ο ιατρός υποβοηθεί την θεραπευτική δύναμη της φύσης και έτσι ο ασθενής αντιμετωπίζεται με μια εντελώς διαφορετική οπτική.
• Ο Φυσικοπαθητικός (naturopath) χρησιμοποιεί ένα εύρος εναλλακτικών – συμπληρωματικών μεθόδων.  Μπορεί συχνά με επιτυχία να εντοπίσει μια προδιάθεση του σώματος πριν την εμφάνιση οξείας ασθένειας και να προσφέρει την κατάλληλη αγωγή καθώς και αλλαγή στις ζωτικής σημασίας συνήθειες του ατόμου.
• Έχει συνεργαστεί με δύο κέντρα εστίασης για την κατάρτιση διαιτητικών μενού.
• Έχει ολοκληρώσει σπουδές στο Διατμηματικό πρόγραμμα δια βίου μάθησης του Αριστοτελειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης με τίτλο «Παρασκευή Καλλυντικών Σκευασμάτων & Σαπώνων» με στόχο την δημιουργία δικής της σειράς περιποίησης με θεραπευτικές ιδιότητες.
• Είναι κριτης σε διεθνή επιστημονικά περιοδικά υψηλού κύρους με παρουσία στο pubmed, σε αντικείμενα σχετικά με την επιδραση της διατροφής σε διάφορα ζητήματα υγείας
• Είναι ραδιοφωνική παραγωγός από τον Απρίλιο του 2024 και παρουσιάζει την εκπομπή “Στην Υγειά σας”, στον Κρήτη FM 87,5, κάθε Τρίτη 18.00-19,00

https://www.youtube.com/@katsogridi

• Έχει συμμετάσχει στο βιβλίο του Γ. Λεκάκη “Ιπποκράτης, ο πατέρας της Ιατρικής” με τη συγγραφή του κεφαλαίου: “Ιπποκράτης: Η διαχρονική επιρροή των ιδεών του στην σύγχρονη ιατρική ακριβείας, δια μέσου της διατροφής”, μαζί με άλλους συγγραφείς, Σ. Χριστοδουλάρης, Ν. Παπανδρέου, Α. Αντωνάκος, εκδ. Τάλως