Αόριστες ανάσες: 69 χαϊκού και ένα μη – Έλλη Δρούλια – Ρωτάει η Βασιλεία Ζαχάρη.
Πείτε μας λίγα λόγια για εσάς.
Η πιο δύσκολη ερώτηση, νομίζω. Ένα σύντομο βιογραφικό που βρίσκεται και στο αφτί του βιβλίου λέει πώς είμαι φιλόλογος, ως απόφοιτη της Φιλοσοφικής Σχολής του Εθνικού Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, και κάτοχος μεταπτυχιακού τίτλου στην Ιστορία και τον Πολιτισμό του Βυζαντινού και Μεταβυζαντινού Κόσμου της Σορβόννης Ι. Με διάφορες συνεργασίες, όπως για παράδειγμα εκείνη στο πρόγραμμα της Ελληνικής Βιβλιογραφίας του 19ου αιώνα, πριν αρχίσω να εργάζομαι 1992 στην Βιβλιοθήκη της Βουλής των Ελλήνων έως το 2021.
Πολύ σημαντική μου είναι η οικογένειά μου, οι γονείς, τα παιδιά μου με τις δικές τους οικογένειες, η ευρύτερη οικογένεια με τις ρίζες, τις παραδόσεις και τους «μύθους» της, το ανθρώπινο περιβάλλον-οι φίλοι, οι συναντήσεις σε όλα τα στάδια και τους κύκλους της ζωής που εμπλουτίζουν τις εμπειρίες και τα συναισθήματα.
Tι είναι αυτό που κεντρίζει την φαντασία σας και σας εμπνέει να γράφετε;
Ακροάτρια, και παρατηρήτρια από όσο θυμάμαι, της καθημερινότητας, των ανθρώπων, των καταστάσεων, και αναγνώστρια εικόνων, εκφράσεων προσώπων, κινήσεων, σημαδιών έως ότου διδαχθώ ανάγνωση και γραφή στην πρώτη τάξη του Δημοτικού. Από τότε διαβάζω σταθερά, ακατάπαυστά, για να μαθαίνω νέα πράγματα, να ξαναθυμάμαι αυτά που ξέχασα, να τα συνδυάζω. Και όταν δεν είχα αναγνωστική ύλη, ξαναδιάβαζα τα ίδια. Να φτιάχνω ιστορίες που να εξηγούν, όταν δεν είχα τα στοιχεία. Να φαντάζομαι για να γεμίζω εκείνες τις τρύπες.
Από πότε θυμάστε τον εαυτό σας να γράφει και γιατί;
Από παλιά, αλλά καθοριστική είναι η παρουσία του Η/Υ, της οθόνης, της δυνατότητας να σβήνεις χωρίς μουντζούρες, να αποθηκεύεις εκδοχές και σκόρπιες λέξεις και σκέψεις. Γιατί; Δεν ξέρω …
Τι είναι αυτό που σας παρακίνησε να γράψετε τις Αόριστες Ανάσες;
Η μορφή των χαϊκού με προσελκύει, μια ματιά σε μία ανάσα, ένα αίσθημα αόριστο από κάτι συγκεκριμένο. Λιτά και υπαινικτικά. Με μεγάλη οικονομία άρα με ακρίβεια στην χρήση λέξεων. Δεν είναι γραμμένα και τα 69 στον ίδιο χρόνο. Στον ίδιο χρόνο τα επέλεξα από σχεδιάσματα, τα συμπλήρωσα, τα επιμελήθηκα, να έχουν μια ακολουθία. Καθώς τα χαϊκού διαβάζονται με μια αναπνοή, ο τίτλος έχει την λέξη «ανάσες», προσδιορισμένες από το αόριστο, το αχνό.
Πως επιλέξατε να εκφραστείτε με 69 χαϊκού και ένα μη; Τι είναι αυτό το «μη»;
Κατά καιρούς δοκιμάζω διάφορες φόρμες. Οι σύντομες με προτιμούν, ίσως γιατί είμαι πιο εκπαιδευμένη σε αυτές ή ίσως γιατί η «έκθεση» είναι ή μοιάζει να είναι μικρότερη. Οι σύντομες φόρμες των γνωμικών, αποφθεγμάτων, ρητών και επιγραμμάτων αλλά και στις μαντινάδες, αντικείμενο δεν είναι μια σκέψη, μια εικόνα, μια αίσθηση, όπως συμβαίνει με το ιαπωνικό είδος των χαϊκού.
Το «μη», δεν είναι χαϊκού. Μπορεί να φανεί παράταιρο, γιατί αναπτύσσεται με άλλο τρόπο, δεν αφορά μια φευγαλέα αίσθηση, μιλάει γενικά, κυκλικά, για το επαναλαμβανόμενο αμετάβλητο, όμως, μου φάνηκε ταιριαστό μέσα στην μεταφορά ενός ιαπωνικού είδους στη νεοελληνική πραγματικότητα. Να πούμε ότι σχεδόν σε όλες τις γλώσσες γράφονται χαϊκού, προσαρμόζοντάς τα, χωρίς να διατηρούν τα μέτρα και τις συλλαβές με πιστότητα.
Πόσο διαδεδομένο είναι το χαϊκού στο ελληνικό λογοτεχνικό κοινό;
Η μορφή χαϊκού δεν είναι άγνωστη στο ελληνικό κοινό ούτε στους γράφοντες και γράφουσες. Έχουν μεταφραστεί στα ελληνικά οι σημαντικοί Ιάπωνες όπως ο Ματσούο Μπασό και ο Κομπαγιάσι Ίσσα και άλλοι, από διακεκριμένους Έλληνες ποιητές και μεταφραστές. Όσον αφορά τους Έλληνες, για παράδειγμα, ο Γιώργος Σεφέρης έγραψε Δεκαέξι χαϊκού και ο Γιάννης Λειβαδάς συγκέντρωσε και εξέδωσε τα χαϊκού του των ετών 1991-2008. Τα τελευταία δέκα χρόνια έχουν κυκλοφορήσει συλλογές χαϊκού, ακόμα και τάνκα (ένα προγενέστερο σχήμα από τα χαϊκού), και τα δύο τελευταία χρόνια, οι εκδόσεις αυτές έχουν πυκνώσει αισθητά. Κυκλοφορούν και παιδικά βιβλία που σκοπό έχουν να γνωρίσουν τα χαϊκού στις μικρές ηλικίες. Συγκαταλέγεται και στην ύλη της Γ’ Γυμνασίου.
Ποιό είναι το αγαπημένο σας λογοτεχνικό είδος γραφής;
Ως αναγνώστρια δοκιμάζω να διαβάζω όσα πιο πολλά είδη, τρέφομαι όμως με διηγήματα, μυθιστορήματα, δοκίμια και ιστορικές μελέτες. Η ποίηση προσφέρει μεγάλη παρηγοριά.
Πείτε μας μερικούς στίχους από τις Αόριστες Ανάσες που ξεχωρίζετε περισσότερο και γιατί;
Και εδώ δυσκολεύομαι να απαντήσω, γιατί είχα στον νου μου να έχουν, κατά το δυνατόν, το ίδιο βάρος όλα τα χαϊκού και το ποίημα. Για να δώσω όμως, μια συγκεκριμένη απάντηση θα επιλέξω το
Στο γήπεδο της σελίδας
μοιράζονται
τ’ ανθρώπου νοήματα
με την πίστη στην αγάπη για τα βιβλία, την ανάγνωση, την διάχυση της ανθρώπινης εμπειρίας σε όλα τα επίπεδα και τα πεδία, με τις ομοιότητες και τις διαφορετικότητές τους. Η αυτογνωσία και η κατανόηση ιδεατά, μπορούν να οδηγήσουν σε έναν καλύτερο κόσμο…
Ποια είναι τα βασικότερα στοιχεία που πρέπει να διαθέτει κάποιος δημιουργός που θέλει να γράψει τους δικούς του στίχους;
Είμαι βέβαιη ότι όλες και όλοι είναι δημιουργοί, ανεξαιρέτως. Μόνο που οι ίδιες και οι ίδιοι δεν πιστεύουν ότι είναι, ότι μπορούν να είναι και ότι είναι σημαντικό και καίριο για την ζωή τους να βρουν τον δρόμο τους προς την όποια δημιουργία τους ταιριάζει. Στην περίπτωση των στίχων, του ποιητικού λόγου, νομίζω ότι, επειδή τα έργα συνομιλούν μέσα στον χρόνο και διαμέσου των πολιτισμών, καλό είναι υπάρχει γνώση η οποία όμως να μην «σκοτώνει» τον αυθορμητισμό και τις ιδιαιτερότητες. Υπάρχουν κανόνες αλλά την ίδια ώρα, δεν υπάρχουν, γιατί σε πολλές περιστάσεις είναι η ανατροπή τους που γεννά το νέο, το πρωτότυπο.
Τα χαϊκού βοηθούν γιατί μπορούν να γίνουν τρόπος προσέγγισης της καθημερινότητας όλων μας. Να βλέπει κανείς την ομορφιά, την μοναδικότητα ή την παραδοξότητα μιας στιγμής, μιας κατάστασης. Να τις φιλτράρει με μια άλλη ματιά, να μεταφέρει τα βιώματα έτσι ώστε να εκτονώνονται.
Και μια τελευταία ερώτηση. Ποια έκφραση αντικατοπτρίζει την οπτική σας απέναντι στην καθημερινότητα;
Η ζωή είναι αγώνας αντοχής, απαντοχής και ουσίας.
Οι απόψεις του εκάστοτε άρθρου, αντικατοπτρίζουν την προσωπική άποψη του συντάκτη. Προτείνουμε, ο εν δυνάμει αναγνώστης, αφενός να προβαίνει σε έλεγχο αγοράς, για την εύρεση της πιο συμφέρουσας τιμής, αφετέρου κατά την αγορά, να επισκέπτεται οποιοδήποτε βιβλιοπωλείο, ώστε να ελέγξει από μόνος του, κατά πόσο το συγκεκριμένο ανάγνωσμα, καλύπτει τις ανάγκες και τα ενδιαφέροντα του.
