«Μα εγώ δεν φταίω!»

Πόση ελευθερία χωράει μέσα στην ευθύνη;

Γράφει η Σουζάνα Παπαφάγου , Κλινική – Αναπτυξιακή Ψυχολόγος, Ψυχοδυναμική Ψυχοθεραπεύτρια.

Μια φορά κι έναν καιρό, ένα παιδί πίστευε πως ο κόσμος περιστρεφόταν γύρω του. Όταν κάτι πήγαινε στραβά, έφταιγε κάποιος άλλος. Όταν κάποιος στενοχωριόταν, δυσκολευόταν να καταλάβει γιατί. Και όταν άκουγε πως είχε κάνει λάθος, αισθανόταν ότι έπρεπε αμέσως να υπερασπιστεί τον εαυτό του.

Αυτό το παιδί δεν ήταν κακό, ούτε εγωιστικό. Ήταν ένα παιδί που μεγάλωνε.

Με αφορμή το νέο βιβλίο της Μαρίνας Γιώτη, «Αφού δεν φταίω!», σκέφτομαι πόσο σημαντικό είναι να βοηθήσουμε τα παιδιά να αναπτύξουν μια υγιή αυτοεκτίμηση, να κατανοήσουν την έννοια της ελευθερίας και να ανακαλύψουν ότι η ανάληψη ευθύνης αποτελεί μέρος της προσωπικής τους εξέλιξης.

Ο Jean Piaget περιέγραψε τον εγωκεντρισμό ως ένα φυσιολογικό χαρακτηριστικό της πρώιμης γνωστικής ανάπτυξης. Το μικρό παιδί δυσκολεύεται να απομακρυνθεί από τη δική του οπτική και να αντιληφθεί ότι ένας άλλος άνθρωπος μπορεί να βλέπει, να σκέφτεται ή να αισθάνεται διαφορετικά.

Αυτό δεν σημαίνει ότι αδιαφορεί για τους άλλους. Σημαίνει ότι η ικανότητα να συντονίζει διαφορετικές οπτικές βρίσκεται ακόμη υπό διαμόρφωση.

Καθώς μεγαλώνει, μέσα από τις σχέσεις, το παιχνίδι, τις συγκρούσεις και τη συναισθηματική καθοδήγηση, μαθαίνει ότι ο κόσμος έχει χώρο και για τους άλλους.

Εδώ οι γονείς έχουμε μια ιδιαίτερα σημαντική αποστολή. Να βοηθήσουμε το παιδί να αναλάβει την ευθύνη των πράξεών του, χωρίς να συνδέσει το λάθος με την αξία του ως ανθρώπου.

Γιατί υπάρχει τεράστια διαφορά ανάμεσα στο «έκανες κάτι λάθος» και στο «είσαι λάθος».

Όταν ντροπιάζουμε ένα παιδί για τη συμπεριφορά του, ενισχύουμε την ανάγκη του να αμυνθεί. Όταν το απαλλάσσουμε διαρκώς από κάθε ευθύνη, του στερούμε την ευκαιρία να αναπτύξει ενσυναίσθηση, αυτογνωσία και την ικανότητα επανόρθωσης.

Η αυτοεκτίμηση δεν σημαίνει να πιστεύω ότι είμαι καλύτερος από τους άλλους, ότι έχω πάντα δίκιο ή ότι δικαιούμαι τα πάντα. Σημαίνει να γνωρίζω ότι έχω αξία, ακόμη κι όταν αποτυγχάνω, ακόμη κι όταν κάποιος διαφωνεί μαζί μου, ακόμη κι όταν χρειάζεται να ζητήσω συγγνώμη.

Και η ελευθερία;

Πόσο συχνά τη συγχέουμε με την απουσία ορίων! Με την πεποίθηση ότι ένα παιδί είναι ελεύθερο όταν μπορεί να κάνει ό,τι θέλει.

Όμως η προσωπική ελευθερία προϋποθέτει τη σταδιακή αναγνώριση της ελευθερίας του άλλου. Το παιδί χρειάζεται να μάθει ότι οι επιθυμίες του είναι σημαντικές, αλλά δεν είναι οι μοναδικές. Ότι μπορεί να θυμώσει χωρίς να πληγώσει, να διεκδικήσει χωρίς να επιβληθεί, να διαφωνήσει χωρίς να υποτιμήσει.

Αυτές οι δεξιότητες δεν κατακτώνται με κηρύγματα και τιμωρίες. Καλλιεργούνται μέσα σε σχέσεις όπου οι ενήλικες αναγνωρίζουν και τα δικά τους λάθη, ζητούν συγγνώμη, σέβονται τα όρια και δίνουν στο παιδί την ευκαιρία να διορθώσει όσα μπορεί.

Το «μα εγώ δεν φταίω» είναι πολλές φορές μια προσπάθεια προστασίας της εικόνας που έχει το παιδί για τον εαυτό του. Πίσω από αυτή τη φράση χρειάζεται να ακούσουμε και τον φόβο της απόρριψης, την απογοήτευση, την αδυναμία να διαχειριστεί την ενοχή.

Αντί να αναζητούμε έναν ένοχο, μπορούμε να το ρωτήσουμε: «Τι πιστεύεις ότι συνέβη;», «Πώς αισθάνθηκε ο άλλος;», «Τι θα μπορούσες να κάνεις διαφορετικά;», «Πώς μπορούμε να διορθώσουμε αυτό που έγινε;».

Έτσι, η ευθύνη μετατρέπεται σε μάθηση.

Το νέο βιβλίο της Μαρίνας Γιώτη μάς δίνει την ευκαιρία να ανοίξουμε αυτή τη συζήτηση με τα παιδιά μας, αλλά και να αναρωτηθούμε πόσοι ενήλικες εξακολουθούμε να δυσκολευόμαστε να παραδεχτούμε ότι κάναμε λάθος.

Γιατί ο αναπτυξιακός εγωκεντρισμός της παιδικής ηλικίας δεν είναι το ίδιο με τον εγωισμό της ενήλικης ζωής. Ωστόσο, η δυσκολία ανάληψης ευθύνης μπορεί να μας ακολουθεί για χρόνια, όταν έχουμε μάθει να αντιμετωπίζουμε κάθε λάθος ως προσωπική αποτυχία.

Το παιδί που μαθαίνει να λέει «έκανα λάθος» χωρίς να αισθάνεται ότι χάνει την αξία του, μεγαλώνει με περισσότερη εσωτερική ελευθερία.

Και το παιδί που ανακαλύπτει ότι οι άλλοι έχουν έναν δικό τους εσωτερικό κόσμο, κάνει ένα σπουδαίο βήμα προς την ενσυναίσθηση και την ουσιαστική συνύπαρξη.

Ας μεγαλώσουμε, λοιπόν, παιδιά που δεν χρειάζεται να είναι πάντα αθώα, πάντα σωστά, πάντα πρώτα.

Παιδιά που θα γνωρίζουν ότι αξίζουν την αγάπη και τον σεβασμό, χωρίς να χρειάζεται να αποδείξουν την ανωτερότητά τους.

Γιατί η ωριμότητα αρχίζει όταν καταλαβαίνουμε ότι μπορούμε να έχουμε ευθύνη για κάτι, χωρίς να είμαστε ένοχοι για τα πάντα.

Και η ελευθερία μεγαλώνει μαζί με την ικανότητά μας να αναγνωρίζουμε ότι ο κόσμος δεν μας ανήκει. Τον μοιραζόμαστε…

το βρίσκεις εδώ

Σουζάνα Παπαφάγου

Κλινική & Αναπτυξιακή Ψυχολόγος

Ψυχοδυναμική Ψυχοθεραπεύτρια | Αναλύτρια Ομάδας | Θεραπεύτρια Ζεύγους & Οικογένειας

Σουζάνα Παπαφάγου is free today. But if you enjoyed this post, you can tell Σουζάνα Παπαφάγου that their writing is valuable by pledging a future subscription. You won’t be charged unless they enable payments.

Εφόσον επιθυμείτε  κάνετε εγγραφή εδώ:

https://spsychotherapy.substack.com/account?original_app=&free_signup_confirmation=true