Κάθε φορά που γράφω για τις γυναικοκτονίες, ανάμεσα στα πολλά μηνύματα υπάρχουν και κάποια που λένε, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο: «Και ο άντρας τι πέρασε για να φτάσει εκεί;», «Γιατί δεν μιλάτε για όσα κάνουν οι γυναίκες;», «Και οι άντρες βασανίζονται».

Φυσικά και βασανίζονται.

Οι άντρες πονάνε, εγκαταλείπονται, προδίδονται, ταπεινώνονται, ζηλεύουν, απογοητεύονται, καταρρέουν. Όπως οι γυναίκες. Και πάρα πολλοί άντρες καταλαβαίνουν ακριβώς τι σημαίνει να μιλάμε για γυναικοκτονία χωρίς να αισθάνονται ότι κατηγορείται το φύλο τους. Σέβονται τις γυναίκες, σέβονται την αυτονομία τους και γνωρίζουν ότι ένας χωρισμός μπορεί να τους διαλύσει χωρίς να τους δίνει κανένα δικαίωμα πάνω στη ζωή της γυναίκας που φεύγει.

Ας ξεκαθαρίσουμε λοιπόν κάτι από την αρχή.

Καμία γυναίκα δεν έχει δικαίωμα να κακοποιήσει έναν άντρα. Κανένας άντρας δεν έχει δικαίωμα να κακοποιήσει μια γυναίκα. Κανένας άνθρωπος δεν αποκτά δικαίωμα να σκοτώσει επειδή πόνεσε.

Και αν θέλουμε πραγματικά να καταλάβουμε τη βία, χρειάζεται να αντέξουμε και κάτι δυσκολότερο: δεν αρκεί να μετράμε πράξεις. Χρειάζεται να εξετάζουμε το πλαίσιο μέσα στο οποίο γεννήθηκαν.

Υπήρξαν γυναίκες σε προηγούμενες εποχές που δηλητηρίασαν, τραυμάτισαν ή σκότωσαν άντρες. Υπήρξαν και περιπτώσεις γυναικών που έζησαν για χρόνια μέσα σε ακραία κακοποίηση και εγκλωβισμό. Η ιστορική θέση της γυναίκας είχε περιόδους στις οποίες η έξοδος από έναν βίαιο γάμο μπορούσε να είναι εξαιρετικά δύσκολη: οικονομική εξάρτηση, κοινωνικός στιγματισμός, περιορισμένα δικαιώματα, παιδιά, ανεπαρκής προστασία, ελάχιστοι διαθέσιμοι πόροι. Και η σύγχρονη έρευνα για γυναίκες που σκοτώνουν κακοποιητικούς συντρόφους έχει πράγματι καταγράψει περιπτώσεις στις οποίες προηγείται σοβαρή και επαναλαμβανόμενη θυματοποίηση.

Αυτό είναι σημαντικό για να καταλάβουμε τι είχε προηγηθεί. Δεν είναι άδεια για φόνο.

Γιατί διαφορετικά θα φτάναμε σε μια τρομακτική αρχή: όποιος υποφέρει αρκετά αποκτά δικαίωμα να σκοτώσει εκείνον που θεωρεί υπεύθυνο για τον πόνο του.

Και τότε ποιος θα αποφασίζει πόσος πόνος είναι αρκετός;

Η εγκατάλειψη;
Η απιστία;
Η ζήλια;
Η απόρριψη;
Ένα διαζύγιο;
Το «δεν σε αγαπώ πια»;

Όχι. Ο ψυχικός πόνος εξηγεί τον ψυχικό πόνο. Δεν νομιμοποιεί την ανθρωποκτονία.

Και φτάνουμε στο σήμερα.

Είμαστε στο 2026.

Η γυναίκα έχει θεσμικά δικαίωμα να φύγει από μια σχέση. Να ζητήσει διαζύγιο. Να εργαστεί. Να έχει περιουσία. Να επιλέξει με ποιον θα ζήσει. Να ερωτευτεί ξανά. Να μείνει μόνη. Να αλλάξει γνώμη. Να πει «δεν θέλω να συνεχίσουμε».

Βέβαια, το ότι υπάρχει νομικά μια έξοδος δεν σημαίνει ότι κάθε γυναίκα μπορεί να φύγει με ασφάλεια. Οικονομική εξάρτηση, φόβος, παιδιά, απειλές και καταναγκαστικός έλεγχος εξακολουθούν να εγκλωβίζουν γυναίκες. Αυτό ακριβώς είναι μέρος του προβλήματος που περιγράφει και ο ΠΟΥ όταν μιλά για τη σύγχρονη συντροφική βία.

Και παρ’ όλα όσα άλλαξαν κοινωνικά και θεσμικά, τα τελευταία διαθέσιμα παγκόσμια στοιχεία είναι αμείλικτα: το 2024 περίπου 50.000 γυναίκες και κορίτσια σκοτώθηκαν από σύντροφο ή μέλος της οικογένειάς τους — κατά μέσο όρο 137 κάθε ημέρα. Στην ίδια έκθεση, το 60% των ανθρωποκτονιών γυναικών είχε δράστη σύντροφο ή συγγενή, ενώ για τους άντρες το αντίστοιχο ποσοστό ήταν 11%.

Άρα υπάρχει κάτι που δεν μπορούμε να εξαφανίσουμε πίσω από τη φράση «και οι άντρες υποφέρουν».

Φυσικά και υποφέρουν. Το ερώτημα είναι τι κάνει ένας άνθρωπος με την οδύνη του και τι πιστεύει ότι δικαιούται να κάνει στον άλλον εξαιτίας της.

Ο ΠΟΥ καταγράφει σήμερα ανάμεσα στους παράγοντες που συνδέονται με τη συντροφική βία τις ελεγκτικές συμπεριφορές, τις αντιλήψεις που δικαιολογούν τη βία, την αίσθηση δικαιώματος πάνω στον άλλον και τις κοινωνικές νόρμες που περιορίζουν τη γυναικεία αυτονομία.

Εκεί βρίσκεται ένα κομμάτι της συζήτησης που αποφεύγουμε.

Όταν μια γυναίκα λέει «φεύγω» και ο άλλος απαντά «αν δεν είσαι δική μου, δεν θα είσαι κανενός», δεν συζητάμε πλέον μόνο για έναν άνθρωπο που πονά.

Συζητάμε για έναν άνθρωπο που δυσκολεύεται να αναγνωρίσει ότι ο άλλος είναι ξεχωριστό υποκείμενο. Ότι έχει επιθυμία, βούληση, σώμα και ζωή που δεν του ανήκουν.

Και τα ελληνικά δεδομένα δείχνουν γιατί ο όρος γυναικοκτονία δεν επινοήθηκε για να δαιμονοποιήσει τους άντρες. Στα τελευταία συγκρίσιμα στοιχεία που δημοσιεύει το EIGE για την Ελλάδα, το 2022 οι γυναίκες ήταν 13 από τα 14 θύματα ανθρωποκτονίας από σύντροφο, δηλαδή το 93%. Το ίδιο το EIGE επισημαίνει ότι η γυναικοκτονία συχνά αποτελεί την κατάληξη ενός προηγούμενου μοτίβου έμφυλης βίας.

Δεν μιλάμε λοιπόν για πόλεμο ανάμεσα στα φύλα.

Δεν χρειάζεται να κατηγορήσουμε τους άντρες για να υπερασπιστούμε τις γυναίκες. Και δεν χρειάζεται να εξαφανίσουμε τη γυναικοκτονία για να αναγνωρίσουμε έναν άντρα που κακοποιείται.

Ένας άντρας που υφίσταται βία χρειάζεται προστασία.
Μια γυναίκα που ασκεί βία έχει ευθύνη για την πράξη της.
Μια γυναίκα που υφίσταται βία χρειάζεται προστασία.
Ένας άντρας που ασκεί βία έχει ευθύνη για την πράξη του.

Τόσο καθαρά.

Και θα ήθελα κάποια στιγμή να μπορούμε να μιλάμε γι’ αυτά χωρίς, μόλις ακουστεί η λέξη «γυναικοκτονία», κάποιος να αισθάνεται ότι πρέπει να υπερασπιστεί όλους τους άντρες.

Οι περισσότεροι άντρες δεν χρειάζονται αυτή την υπεράσπιση.

Χωρίζουν και πονάνε.
Απορρίπτονται και θυμώνουν.
Προδίδονται και καταρρέουν.
Ζητούν βοήθεια.
Πενθούν.
Συνεχίζουν τη ζωή τους.

Δεν σκοτώνουν.

Ακριβώς γι’ αυτό η γυναικοκτονία δεν αποτελεί κατηγορία εναντίον τους.

Αποτελεί απαίτηση να κοιτάξουμε εκείνους που εξακολουθούν, ακόμη και το 2026, να συγχέουν την αγάπη με την κατοχή, τη σχέση με το δικαίωμα και την απώλεια μιας γυναίκας με την απώλεια κάποιου πράγματος που τους ανήκε.

Ο άνθρωπος που βασανίζεται χρειάζεται βοήθεια.
Ο άνθρωπος που κινδυνεύει χρειάζεται προστασία.
Και ο άνθρωπος που ασκεί βία χρειάζεται να λογοδοτεί για τη βία του.

Αν αρχίσουμε να τα ξεχωρίζουμε αυτά, τότε θα έχουμε αρχίσει πραγματικά να λέμε τα πράγματα με το όνομά τους.