Γιατί στολίζουμε όλο και νωρίτερα τα Χριστούγεννα;

Η ψυχολογία της προσμονής, η νοσταλγία και η ανάγκη να ξαναβρούμε τη χαρά.

Γράφει η Σουζάνα Παπαφάγου , Κλινική – Αναπτυξιακή Ψυχολόγος, Ψυχοδυναμική Ψυχοθεραπεύτρια.

Κάθε χρόνο η ίδια συζήτηση. Είναι ακόμη Νοέμβριος και τα πρώτα χριστουγεννιάτικα δέντρα έχουν ήδη ανάψει. Κάποιοι δυσανασχετούν, άλλοι ανυπομονούν να βγάλουν τα στολίδια από τις κούτες και να γεμίσουν το σπίτι φωτάκια. Γιατί όμως έχουμε αρχίσει να στολίζουμε τόσο νωρίς; Τι αναζητούμε μέσα σε αυτή την πρόωρη γιορτινή ατμόσφαιρα;

Η απάντηση δεν βρίσκεται αποκλειστικά στην εμπορευματοποίηση των Χριστουγέννων, ούτε στην ανάγκη να ακολουθήσουμε μια κοινωνική τάση.

Ο χριστουγεννιάτικος στολισμός έχει μια βαθύτερη ψυχολογική διάσταση. Συνδέεται με τη μνήμη, την προσμονή, την ανάγκη για συναισθηματική ασφάλεια και τη σχέση που διατηρούμε με το παιδί που κάποτε υπήρξαμε.

Ο εγκέφαλός μας δεν θυμάται μόνο γεγονότα. Θυμάται και συναισθηματικές ατμόσφαιρες. Μια συγκεκριμένη μυρωδιά, ένα τραγούδι, το φως ενός δέντρου μπορούν να ενεργοποιήσουν ολόκληρα δίκτυα αυτοβιογραφικών αναμνήσεων. Τα Χριστούγεννα, για πολλούς ανθρώπους, αποτελούν ένα ισχυρό σύνολο αισθητηριακών και συναισθηματικών εμπειριών. Οι μυρωδιές από τα γλυκά, τα στολίδια που χρησιμοποιούνται κάθε χρόνο, οι γνώριμες μουσικές δημιουργούν μια γέφυρα ανάμεσα στο παρόν και στο παρελθόν.

Η νοσταλγία δεν είναι απλώς μια γλυκιά ανάμνηση. Η ψυχολογική έρευνα έχει δείξει ότι μπορεί να ενισχύει την αίσθηση προσωπικής συνέχειας, κοινωνικής σύνδεσης και νοήματος. Σε περιόδους αβεβαιότητας, η επιστροφή σε γνώριμες εμπειρίες μάς βοηθά να αισθανόμαστε ότι υπάρχει κάτι σταθερό μέσα στις αλλαγές της ζωής μας.

Και ζούμε σε μια εποχή όπου η αβεβαιότητα έχει γίνει μέρος της καθημερινότητας. Οικονομικές πιέσεις, πόλεμοι, κοινωνικές μεταβολές, εργασιακή εξάντληση, διαρκής έκθεση σε δυσάρεστες ειδήσεις. Μέσα σε αυτή την πραγματικότητα, η δυνατότητα να μεταμορφώσουμε τον προσωπικό μας χώρο αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Το σπίτι γίνεται ένας τόπος όπου μπορούμε να αποφασίσουμε εμείς πότε θα ανάψουν τα φώτα, τι μουσική θα ακουστεί και ποια ατμόσφαιρα θα δημιουργηθεί.

Ο στολισμός λειτουργεί και ως μια μικρή πράξη ανάκτησης του ελέγχου. Δεν μπορούμε να ελέγξουμε όσα συμβαίνουν στον κόσμο, μπορούμε όμως να δημιουργήσουμε ένα περιβάλλον που μας προσφέρει ευχαρίστηση, οικειότητα και προβλεψιμότητα. Οι τελετουργίες, ακόμη και οι πιο απλές, οργανώνουν τον χρόνο και προσφέρουν μια αίσθηση συνέχειας.

Υπάρχει όμως και κάτι ακόμη. Η ψυχολογία της προσμονής.

Η χαρά δεν περιορίζεται στη στιγμή που συμβαίνει κάτι ευχάριστο. Αρχίζει πολύ νωρίτερα, όταν το περιμένουμε, το φανταζόμαστε και το προετοιμάζουμε. Η προσμονή ενεργοποιεί μηχανισμούς ανταμοιβής και κινητοποίησης. Όταν στολίζουμε από τον Νοέμβριο, παρατείνουμε την περίοδο κατά την οποία έχουμε κάτι όμορφο να περιμένουμε. Δεν μεγαλώνουμε τη διάρκεια των Χριστουγέννων. Μεγαλώνουμε τη διάρκεια της προετοιμασίας τους.

Από ψυχαναλυτική σκοπιά, ο χριστουγεννιάτικος στολισμός αποκτά και μια διαφορετική σημασία. Μας φέρνει σε επαφή με τις πρώιμες εμπειρίες φροντίδας, οικογενειακής συνύπαρξης και συναισθηματικής ασφάλειας. Το δέντρο, τα στολίδια και οι επαναλαμβανόμενες οικογενειακές συνήθειες μπορούν να λειτουργούν ως σύμβολα ενός εσωτερικού κόσμου που εξακολουθεί να υπάρχει μέσα μας.

Δεν είχαν όμως όλοι οι άνθρωποι ευτυχισμένα Χριστούγεννα ως παιδιά.

Για κάποιους, οι γιορτές συνδέθηκαν με εντάσεις, απουσίες, μοναξιά, οικονομική δυσκολία ή οικογενειακές συγκρούσεις. Η επιστροφή των Χριστουγέννων μπορεί να ανακινεί θλίψη, άγχος και επώδυνες αναμνήσεις. Για αυτούς τους ανθρώπους, η δημιουργία μιας διαφορετικής γιορτινής εμπειρίας στην ενήλικη ζωή μπορεί να αποκτήσει μια ιδιαίτερη συμβολική αξία.

Ένας ενήλικος που δεν είχε ποτέ ένα στολισμένο σπίτι μπορεί σήμερα να γεμίζει κάθε δωμάτιο με φωτάκια. Μια γυναίκα που μεγάλωσε μέσα σε οικογενειακές συγκρούσεις μπορεί να δημιουργεί με τα παιδιά της τις γιορτινές τελετουργίες που η ίδια στερήθηκε. Ένας άνθρωπος που έζησε τις γιορτές μέσα στη μοναξιά μπορεί να οργανώνει από νωρίς συναντήσεις, τραπέζια και μικρές στιγμές συντροφικότητας.

Δεν πρόκειται απαραίτητα για προσπάθεια αναπλήρωσης ενός ελλείμματος. Πρόκειται και για τη δυνατότητα του ενήλικου εαυτού να δημιουργεί νέες εμπειρίες, να δίνει διαφορετικό νόημα σε παλιά σύμβολα και να διαμορφώνει τη δική του σχέση με το παρελθόν.

Εδώ συναντάμε και μια ενδιαφέρουσα διάσταση της θεωρίας του Winnicott. Το παιχνίδι, η δημιουργικότητα και η δυνατότητα να μεταμορφώνουμε την πραγματικότητα αποτελούν σημαντικές πλευρές της ψυχικής ζωής. Ο στολισμός μπορεί να γίνει μια δημιουργική δραστηριότητα, ένας χώρος όπου ο ενήλικος επιτρέπει στον εαυτό του να παίξει, να φανταστεί, να απολαύσει κάτι χωρίς να χρειάζεται να το δικαιολογήσει με όρους χρησιμότητας.

Σε μια κοινωνία που απαιτεί διαρκώς παραγωγικότητα, αποτελεσματικότητα και έλεγχο, η απόφαση να αφιερώσουμε ένα απόγευμα σε πολύχρωμα λαμπάκια και χριστουγεννιάτικες μπάλες έχει και μια απελευθερωτική πλευρά. Κάνουμε κάτι επειδή μας ευχαριστεί. Χωρίς να χρειάζεται να αποδώσει, να αποδειχθεί χρήσιμο ή να εξυπηρετήσει κάποιον μεγαλύτερο σκοπό.

Υπάρχει, τέλος, και η κοινωνική διάσταση. Τα Χριστούγεννα είναι μια συλλογική τελετουργία. Ακόμη και όταν στολίζουμε μόνοι μας, συμμετέχουμε σε μια κοινή πολιτισμική εμπειρία. Οι γειτονιές φωτίζονται, οι βιτρίνες αλλάζουν, οι άνθρωποι αναγνωρίζουν τα ίδια σύμβολα. Αυτή η συλλογική επανάληψη μπορεί να ενισχύει την αίσθηση του ανήκειν.

Φυσικά, ο πρώιμος στολισμός δεν αποτελεί απόδειξη μεγαλύτερης ευτυχίας ή καλύτερης ψυχικής υγείας. Η ψυχολογία δεν μπορεί να συμπεράνει την εσωτερική κατάσταση ενός ανθρώπου από την ημερομηνία που αποφασίζει να στολίσει το σπίτι του. Ούτε υπάρχει κάποια υποχρέωση να αγαπάμε τις γιορτές. Η αποστροφή προς τα Χριστούγεννα, η αδιαφορία ή η επιθυμία να περάσουν γρήγορα είναι εξίσου ανθρώπινες αντιδράσεις.

Αυτό που έχει ενδιαφέρον είναι ότι, μεγαλώνοντας, αποκτούμε τη δυνατότητα να επιλέγουμε ποιες παραδόσεις θα διατηρήσουμε, ποιες θα αλλάξουμε και ποιες θα δημιουργήσουμε από την αρχή.

Το παιδί περιμένει να έρθουν τα Χριστούγεννα. Ο ενήλικος μπορεί να δημιουργήσει τις συνθήκες μέσα στις οποίες θα τα ζήσει.

Και αυτή είναι μια σημαντική ψυχική μετακίνηση. Από την αναμονή να μας προσφερθεί κάτι όμορφο, στη δυνατότητα να το δημιουργήσουμε οι ίδιοι.

Μπορούμε να στολίσουμε από τον Νοέμβριο, τον Δεκέμβριο ή και καθόλου. Το ουσιαστικό δεν βρίσκεται στην ημερομηνία. Βρίσκεται στην ελευθερία να αναγνωρίζουμε τι μας προσφέρει χαρά, τι μας συνδέει με τους ανθρώπους μας και τι μας βοηθά να αισθανόμαστε το σπίτι μας πραγματικά δικό μας.

Είπαμε… υπάρχουν άνθρωποι που στολίζουν για να θυμηθούν τα Χριστούγεννα που έζησαν. Άλλοι για να προσφέρουν στα παιδιά τους τις εμπειρίες που αγάπησαν. Και άλλοι για να δημιουργήσουν, επιτέλους, τις γιορτές που κάποτε περίμεναν και δεν ήρθαν ποτέ.

Και σε αυτή την τελευταία περίπτωση, δεν αλλάζει μόνο ο στολισμός του σπιτιού. Αλλάζει και η θέση που παίρνουμε απέναντι στην προσωπική μας ιστορία.

Σουζάνα Παπαφάγου

Κλινική & Αναπτυξιακή Ψυχολόγος

Ψυχοδυναμική Ψυχοθεραπεύτρια | Αναλύτρια Ομάδας | Θεραπεύτρια Ζεύγους & Οικογένειας

Σουζάνα Παπαφάγου is free today. But if you enjoyed this post, you can tell Σουζάνα Παπαφάγου that their writing is valuable by pledging a future subscription. You won’t be charged unless they enable payments.

Εφόσον επιθυμείτε  κάνετε εγγραφή εδώ:

https://spsychotherapy.substack.com/account?original_app=&free_signup_confirmation=true