Tα διάφορα… επεισόδια της Νεώτερης Ελληνικής Ιστορίας – Γράφει η Λεύκη Σαραντινού.

Tα διάφορα… επεισόδια της Νεώτερης Ελληνικής Ιστορίας

Το έθνος μας γνώρισε αρκετές κρίσεις στα πρώτη βήματά του ως ανεξάρτητο κράτος. Αξίζει να
δούμε και να σταθούμε σε κάποιες από αυτές, που είναι, ίσως, οι πιο γνωστές.

4) Ευαγγελιακά -Ορεστειακά

Τόσο τα επεισόδια που ονομάστηκαν «Ευαγγελικά», όσο και τα συνακόλουθα «Ορεστειακά», απεικονίζουν με τον πιο παραστατικό τρόπο τη σφοδρή διαμάχη που έλαβε χώρα στο νεοσύστατο ελληνικό κράτος στα τέλη του 19 ου αιώνα και τις αρχές του 20 ου σχετικά με το ποια γλώσσα θα έπρεπε να βρίσκεται σε ευρεία χρήση από τους Έλληνες, η αρχαία ελληνική, η γλώσσα μας, δηλαδή, στην πιο λόγια και καθαρή μορφή της, ή η δημοτική, η καθομιλουμένη ελληνική γλώσσα, δηλαδή, όπως αυτή είχε μετεξελιχθεί με το
διάβα των αιώνων;

Τα γεγονότα που ονομάστηκαν «Ευαγγελιακά» είχαν ως αφορμή τη μετάφραση του Ευαγγελίου στη δημοτική ελληνική γλώσσα από τον δημοτικιστή Αλέξανδρο Πάλλη με εντολή της βασίλισσας Όλγας το
1898.

Αλέξανδρος Πάλλης

Η μετάφραση αυτή δημοσιεύτηκε σε συνέχειες στην εφημερίδα «Ακρόπολις» του Βλάση Γαβριηλίδη από τις 9 Σεπτεμβρίου του 1901 και προκάλεσε τις αντιδράσεις των υπέρμαχων της καθαρεύουσας, αλλά και του συντηρητικού κόσμου της Θεολογίας, από τη Θεολογική Σχολή του Πανεπιστημίου των Αθηνών, τόσο των καθηγητών, όσο και των φοιτητών.

Έτσι, οι εφημερίδες «Σκριπ», «Καιροί» και «Εμπρός» άρχισαν να δημοσιεύουν εμπρηστικά άρθρα που παρουσίαζαν τους δημοτικιστές ως προδότες, άθεους και πράκτορες των Σλάβων λόγω της σλαβικής
καταγωγής της βασίλισσας Όλγας.

Βασίλισσα Όλγα

Στις 17 Οκτωβρίου, μάλιστα, το Οικουμενικό Πατριαρχείο καταδίκασε τη μετάφραση, αποκαλώντας τη βέβηλη, ενώ οργισμένοι φοιτητές πήγαιναν έξω από τα γραφεία της εφημερίδας «Ακρόπολις» και προκαλούσαν επεισόδια.
Έτσι λοιπόν, ο εκδότης της εφημερίδας αναγκάστηκε να προβεί σε διακοπή της δημοσίευσης της μετάφρασης, χωρίς, όμως, να καταφέρει να ηρεμήσουν τα οξυμένα πνεύματα.

Αντιθέτως, τις επόμενες ημέρες, στις 5 και 6 του Νοέμβρη, επικράτησε ακόμα μεγαλύτερος φανατισμός με θορυβώδη συλλαλητήρια από τους αντιτιθέμενους στη μετάφραση Έλληνες στο κέντρο της Αθήνας.

Μάλιστα οι διαδηλωτές δεν δίστασαν να συγκρουστούν με την αστυνομία, ενώ λιθοβόλησαν και τα γραφεία της «Ακρόπολις». Στις 8 του ίδιου μήνα, έγινε μεγάλο συλλαλητήριο στις στήλες του Ολυμπίου Διός στην Αθήνα με
αίτημα τον αφορισμό του μεταφραστή και του εκδότη τα εφημερίδας.

Στις συγκρούσεις που ακολούθησαν τρεις φοιτητές και πέντε πολίτες έχασαν τη ζωή τους, ενώ άλλοι εβδομήντα περίπου τραυματίστηκαν. Οι αντιδρούντες φοιτητές είχαν οχυρωθεί στο πανεπιστήμιο και παρέμειναν εκεί ως τις 12 του μήνα.

Τελικά αναγκάστηκε να παραιτηθεί τόσο ο Αρχιεπίσκοπος Αθηνών, ο οποίος προφανώς δεν είχε δεχτεί να αφορίσει τους «προδότες», αλλά και η κυβέρνηση Θεοτόκη. Έναν μήνα αργότερα, στις 12 του Δεκέμβρη πραγματοποιήθηκε ένα ακόμα συλλαλητήριο στο οποίο οι διαδηλωτές έκαψαν ένα αντίτυπο της μετάφρασης και κατόπιν η όλη ιστορία τερματίστηκε, με ξεκάθαρη νίκη, όμως, των συντηρητικών.

Τα «Ορεστειακά» αποτέλεσαν τη συνέχεια των «Ευαγγελιακών». Όπως προκάλεσε σφοδρές αντιδράσεις η μετάφραση του Ευαγγελίου στη δημοτική, επόμενο ήταν και η μετάφραση της τριλογίας «Ορέστειας» του Αισχύλου στη δημοτική να προκαλέσει ανάλογες αντιδράσεις.

Η τριλογία «Ορέστεια» του Αισχύλου γράφτηκε το 458 π.Χ. και αποτελείται από τις τραγωδίες Αγαμέμνων, Χοηφόροι και Ευμενίδες. Η μετάφραση του φιλολόγου, αρχαιολόγου και πανεπιστημιακού Γεωργίου Σωτηριάδη στη δημοτική και η χρησιμοποίησή της στην παράσταση του Βασιλικού Θεάτρου στη 1 Νοεμβρίου του 1903 πυροδότησε πάμπολλες αντιδράσεις από τους συντηρητικούς υπέρμαχους της καθαρεύουσας.

Να σημειωθεί ότι στην παράσταση αυτή έπαιζε η διάσημη ηθοποιός της εποχής Μαρίκα Κοτοπούλη που υποδυόταν τη Θεά Αθηνά. Η αντίδραση του Γεώργιου Μιστριώτη, Καθηγητή Γλωσσολογίας και κλασικού φιλολόγου στο
Πανεπιστήμιο των Αθηνών και υπέρμαχου της καθαρεύουσας στη γνωστή διαμάχη ήταν άμεση.

Γεώργιος Μιστριώτης

Στις 8 Νοεμβρίου η εφημερίδα «Πρωία» δημοσίευσε άρθρα που επιτίθονταν στην πολιτική της μετάφρασης των αρχαίων τραγωδιών στην καθομιλουμένη. Μάλιστα ο Μιστριώτης προέβη και σε επίσημο διάβημα διαμαρτυρίας στην τότε κυβέρνηση του Δημητρίου Ράλλη, ο οποίος όμως απέρριψε το αίτημα του
Μιστριώτη ότι θα πρέπει οι τραγωδίες να παίζονται πάντα στη γλώσσα στην οποία γράφτηκαν αρχικά.

Την επόμενη μέρα, στις 9 Νοεμβρίου, ο Μιστριώτης σε διάλεξή του στο πανεπιστήμιο ξεσηκώνει τους φοιτητές να ξεσηκωθούν ενάντια στους « μαλλιαρούς», όπως αποκαλούσαν τότε τους δημοτικιστές. Κι ενώ το Βασιλικό Θέατρο ανακοινώνει νέες παραστάσεις του έργου για τις 15 και 16 Νοεμβρίου, ο Μιστριώτης συνεχίζει να διεγείρει τους φοιτητές προειδοποιώντας για τον κίνδυνο που διατρέχει η εθνική μας γλώσσα και απειλεί να παραιτηθεί από τη θέση του χάριν του δημοτικιστή ποιητή Κωστή Παλαμά.

Ακολουθεί, την επόμενη μέρα, συγκέντρωση των υπέρμαχων της καθαρεύουσας στο γνωστό καφενείο του «Γαμβέττα» και πορεία διαμαρτυρίας προς το Βασιλικό Θέατρο. Επεισόδια σημειώνονται στα
Προπύλαια και στην οδό Σταδίου και ακολουθεί συμπλοκή φοιτητών με τον στρατό, που κλήθηκε για να επιβάλλει την τάξη.

Αποτέλεσμα όλων αυτών ήταν να σκοτωθούν δύο άτομα και να τραυματισθούν εφτά από τους πυροβολισμούς των στρατιωτών. Η διαμάχη συνεχίζεται λεκτικά στις εφημερίδες καθ’ όλη τη διάρκεια του Νοεμβρίου και του
Δεκεμβρίου και οι υπόλοιπες παραστάσεις στο Βασιλικό Θέατρο ακυρώνονται για να αποφευχθεί νέα αιμοτοχυσία.

Η κυβέρνηση εξέδωσε ένταλμα σύλληψης του Μιστριώτη για τις ταραχές που προκάλεσε με τη στάση του, οπότε η διαμάχη ξεφούσκωσε και σταδιακά εξέπνευσε κυρίως λόγω της ανυποχώρητης στάσης που η κυβέρνηση έδειξε στο όλο ζήτημα.