Περί μυθοπλασίας – Κεφάλαιο 12
Γράφει ο δημοσιογράφος – συγγραφέας Γιάννης Ζυγούλης
Χρήσιμες συμβουλές
12.1 Ένταση
Είναι σαν το αλατοπίπερο στο φαγητό. Αν δεν υπάρχει ένταση, η ιστορία σας μπορεί να είναι κάπως… άνοστη. Κι αν θέλετε να μαγέψετε τους αναγνώστες σας, τότε θα πρέπει ο μύθος σας να δημιουργεί αγωνία για τις εξελίξεις και προσμονή για την κορύφωση και τη λύση. Για να τους κόψετε την ανάσα, πρέπει οι αναγνώστες να αγαπήσουν τους πρωταγωνιστές και στη συνέχεια να αισθανθούν ανησυχία για την τύχη τους και την εξέλιξη του μύθου.
Αν θέλαμε να δώσουμε τον ορισμό της λέξης «ένταση» θα μπορούσαμε να τον διατυπώσουμε ως «αναμονή εξελίξεων σε συνθήκες συναισθηματικής φόρτισης». Κι όταν οι αναμενόμενη εξέλιξη προβλέπεται δυσάρεστη ή αδιευκρίνιστη τότε η συναισθηματική φόρτιση εκτοξεύεται στα ύψη και η ένταση πολλαπλασιάζεται. Αντίθετα όταν κατά την εξέλιξη του μύθου οι εξελίξεις είναι αναμενόμενες ή ευχάριστες τότε η συναισθηματική φόρτιση «ξεφουσκώνει» και η ένταση χάνεται.
12.2 Ένταση παντού
Κατά την εξέλιξη της πλοκής η ένταση αυξομειώνεται και φτάνει στο υψηλότερο επίπεδο όταν η δράση βρίσκεται στην «κορύφωση». Η ένταση οποιουδήποτε μυθιστορήματος διακρίνεται σε τέσσερα διαφορετικά είδη:
Η ένταση του πρωταγωνιστή
Ο βασικός ήρωας της ιστορίας σας, αντιμετωπίζει εσωτερικές συγκρούσεις (διλήμματα, φόβους, ηθικές αναστολές κλπ) αλλά και εξωτερικά προβλήματα (αντιπαλότητα με τον ανταγωνιστή ή ατυχείς συγκυρίες κλπ). Φροντίστε να μην υπάρχει εύκολη ή αυτονόητη εξέλιξη στις συγκρούσεις του πρωταγωνιστή.
Ένταση μεταξύ των χαρακτήρων
Ανάμεσα στους χαρακτήρες του μύθου σας υπάρχουν αντιπαλότητες αλλά και αντικρουόμενοι στόχοι. Επίσης μερικές φορές υπάρχουν κρυμμένα μυστικά αλλά και παλιές διαμάχες που ξαναβγαίνουν στην επιφάνεια. Ασφαλώς δεν χρειάζεται οι παρεξηγήσεις να λυθούν από το πρώτο κεφάλαιο.
Ένταση σε κάθε σκηνή
Απαντήστε αρχικά στο ερώτημα «τι επιθυμούν οι χαρακτήρες σε αυτή τη σκηνή;». Στη συνέχεια σκεφτείτε «ποια είναι η καλή και ποια είναι η κακή εξέλιξη για τον κάθε χαρακτήρα σε αυτή τη σκηνή». Αν πάνε όλα κατ’ ευχήν, τότε θα πρέπει να ξεχάσετε την ένταση. Κι ακόμα χειρότερα η ιστορία σας θα τελειώσει πολύ πιο γρήγορα. Αντίθετα, αν υπάρξουν δυσκολίες, η αναμονή του αναγνώστη παρατείνεται και η συναισθηματική φόρτιση ανεβαίνει.
Ένταση στην ιστορία
Ό,τι κάνατε σε κάθε σκηνή του έργου θα πρέπει να το καταφέρετε και στην ιστορία συνολικά. Θα πρέπει να υπάρχει ένα στοιχείο προσμονής στον μύθο σας που θα το κρατήσετε σε εκκρεμότητα έως την κορύφωση και τη λύση. Οι υπόλοιπες επί μέρους εντάσεις (των χαρακτήρων ή των σκηνών) θα λειτουργήσουν ενισχυτικά της βασικής εστίας έντασης.
12.3 Οι τεχνικές της έντασης
Υπάρχουν μερικές τεχνικές με τις οποίες μπορείτε να δημιουργήσετε ένταση στην ιστορία σας:
Mικρότερες προτάσεις
Όταν θέλετε να αφηγηθείτε μια σκηνή έντασης, γράψτε μικρότερες προτάσεις. Αποφύγετε τα κόμματα και προτιμήστε σύντομες φράσεις.
Μικρότερες λέξεις
Χρησιμοποιήστε μικρότερες λέξεις που διαβάζονται πιο γρήγορα και βοηθούν τον αναγνώστη να εστιάσει στη στιγμή.
Αποκαλύψεις με το σταγονόμετρο
Αποκαλύψτε διαφορετικά στοιχεία της ιστορίας κάθε φορά για να κάνετε τον αναγνώστη να αναρωτιέται. Επίσης, να δίνετε τις αποκαλύψεις με μεγάλη τσιγκουνιά και όσο γίνεται πιο αργά. Μην ανησυχείτε, όταν συμπληρωθεί η εικόνα τότε όλες οι απορίες του αναγνώστη θα λυθούν.
Ξεχωρίστε τη «σύγκρουση» από την «ένταση»
Ορίσαμε ήδη την ένταση, οπότε ας ορίσουμε τη σύγκρουση:
Σύγκρουση έχουμε όταν δύο αντίθετες δυνάμεις έρχονται αντιμέτωπες μεταξύ τους. Αυτό μπορεί να είναι ήρωας εναντίον ήρωα ή πρωταγωνιστής εναντίον ιδέας ή ακόμα ιδέα εναντίον ιδέας.
Η σύγκρουση και η ένταση λειτουργούν παράλληλα καθώς η σύγκρουση οδηγεί τις περισσότερες φορές σε ένταση. Αλλά όχι πάντα. Προκειμένου η σύγκρουση να οδηγήσει σε ένταση, πρέπει να υπάρχει μια συναισθηματική ταύτιση με τον χαρακτήρα ή τους χαρακτήρες. Ο αναγνώστης πρέπει να ανησυχεί για τον ήρωα και τα γεγονότα που τον αφορούν. Αν δεν δημιουργήσετε αυτή η συναισθηματική φόρτιση μπορεί να έχετε στον μύθο σας εκατόμβες νεκρών και σκληρές συγκρούσεις αλλά μηδενική ένταση.
Ο αναγνώστης ας ξέρει κάτι παραπάνω
Φροντίστε ο αναγνώστης να ξέρει περισσότερες πληροφορίες από τον ήρωα. Για παράδειγμα ο αναγνώστης γνωρίζει ότι η γέφυρα στον δρόμο του πρωταγωνιστή είναι ετοιμόρροπη και θα καταρρεύσει. Όμως ο πρωταγωνιστής αγνοεί τον κίνδυνο και οδηγεί αμέριμνος προς την ετοιμόρροπη γέφυρα και τον θάνατο ή την καταστροφή. Και εσείς ως συγγραφείς έχετε εξασφαλίσει μεγάλη (και απολαυστική) ένταση.
Βέβαια αυτή η τεχνική είναι δύσκολη (αλλά όχι αδύνατη) όταν έχετε επιλέξει αφήγηση πρώτου προσώπου καθώς δεν υπάρχουν πολλές επιλογές για να πληροφορηθεί ο αναγνώστης. Η τεχνική γίνεται ευκολότερη όταν χρησιμοποιείτε αφήγηση τρίτου προσώπου στην οποία ο αφηγητής γνωρίζει τα πάντα.
Οι αναδρομές στο παρελθόν
Θα αισθανθείτε πολλές φορές -ως συγγραφείς- την ανάγκη να διακόψετε την αφήγηση και να κάνετε μια αναδρομή σε γεγονότα που είχαν συμβεί πριν από το πρώτο κεφάλαιο του βιβλίου σας. Αυτές οι αναδρομές μερικές φορές είναι απολύτως απαραίτητες καθώς συχνά είναι ο μόνος τρόπος για να πληροφορηθεί ο αναγνώστης συμβάντα ή μυστικά που πρέπει να γνωρίζει. Εξάλλου όπως είναι λογικό η τρέχουσα συμπεριφορά του ήρωα μπορεί να εξηγείται με κάποιο γεγονός που είχε συμβεί πριν από την εισαγωγή του μυθιστορήματός σας. Όμως αυτές οι αναδρομές εκ των πραγμάτων σας αναγκάζουν να διακόψετε την ομαλή ροή της ιστορίας σας. Και εκτός αυτού, στις αναδρομές η ένταση περιορίζεται καθώς δεν υπάρχει άμεσο διακύβευμα και ο αναγνώστης δεν θα αισθανθεί αγωνία για κάτι που συνέβη πριν από καιρό. Γι’ αυτό χρησιμοποιήστε την τεχνική της αναδρομής προσεκτικά και μόνο όταν δεν έχετε άλλη επιλογή.
12.4 Κορύφωση
Όταν το ταξίδι πλησιάζει στο τέλος, όταν βρίσκεστε στα τελευταία κεφάλαια, θα πρέπει οι χαρακτήρες σας να αντιμετωπίσουν τα πιο δύσκολα προβλήματα και τους χειρότερους εχθρούς. Όλες οι παράλληλες ιστορίες θα πρέπει να φτάσουν στο αποκορύφωμά τους κι εσείς θα πρέπει να δώσετε τον καλύτερό σας εαυτό. Έφτασε η ώρα της κορύφωσης!
Εάν ασχοληθήκατε σοβαρά με την κατασκευή του σκελετού (πριν αρχίσετε το γράψιμο), τότε γνωρίζετε τι πρόκειται να συμβεί στην κορύφωσή σας. Και τελικά αυτό είναι το μυστικό για να «χτίσετε» μια καλή κορύφωση στην ιστορία σας. Διότι η δύναμη που διαθέτει η κορύφωση δεν εξαρτάται από το καλό γράψιμο αλλά από την εξέλιξη της πλοκής κατά τη διάρκεια του μυθιστορήματος. Αν δώσατε στον αναγνώστη λόγους να ενδιαφέρεται «τι θα γίνει στο τέλος», αν η αγωνία εκτοξεύτηκε, τότε η κορύφωση θα είναι συναρπαστική. Με απλά λόγια η προετοιμασία της κορύφωσης ξεκινά από την αρχή της ιστορίας σας.
Η πιο δύσκολη δοκιμασία
Στη φάση της κορύφωσης, ο πρωταγωνιστής και ο κακός της ιστορίας δίνουν την τελική μάχη. Όχι απαραίτητα με όπλα και πυροβολισμούς αλλά σίγουρα αυτή η αναμέτρηση είναι η πιο κρίσιμη. Οι δύο πλευρές ανοίγουν τα κρυφά χαρτιά τους και παλεύουν με όλες τις δυνάμεις τους μέχρι τελικής πτώσεως. Ακόμα κι αν το έργο σας δεν περιλαμβάνει ένοπλη σύγκρουση, η αναμέτρηση του καλού ήρωα με τον κακό χαρακτήρα είναι εξίσου εντυπωσιακή. Ως συγγραφείς πρέπει σ’ αυτή τη φάση να δημιουργήσετε την αίσθηση της ακραίας κατάστασης. Δηλαδή να φανεί ότι ο καλός ήρωας δοκιμάζεται με τρόπο που δεν είχε δοκιμαστεί ποτέ στο παρελθόν.
Ξεχάστε τις εκκρεμότητες
Όλες οι μεγάλες συγκρούσεις που εξιστορούνται στο μυθιστόρημα, πρέπει να λυθούν! Ο αναγνώστης πρέπει να μάθει τι έγινε, ποιος νίκησε και με ποιον τρόπο. Στη φάση της κορύφωσης είναι απαραίτητο να διαβάσουμε αν οι πρωταγωνιστές επιτυγχάνουν τον στόχο τους. Αν ωστόσο γράφετε σειρά βιβλίων ή θέλετε να αφήσετε μια αίσθηση μυστηρίου με ομιχλώδη κατάληξη, θα πρέπει να αφήσετε κάποια θολά σημεία. Όμως ακόμα κι έτσι, τα βασικά ερωτήματα της ιστορίας θα πρέπει να απαντηθούν.
Οι ήρωες αποκαλύπτονται πλήρως
Στη φάση της κορύφωσης οι πρωταγωνιστές καλούνται να λάβουν κρίσιμες αποφάσεις και με αυτό τον τρόπο αποκαλύπτουν ακόμα και τα πιο κρυφά στοιχεία του χαρακτήρα τους. Διότι οι επιλογές που κάνουν την ώρα του κινδύνου, είναι αυτές που τους χαρακτηρίζουν. Σ’ αυτό το σημείο αποκαλύπτονται τα εσωτερικά κίνητρα και οι πρωταγωνιστές είναι αναγκασμένοι να κάνουν ξεκάθαρες επιλογές ακόμα και όταν αντιμετωπίζουν διλήμματα. Και τότε ο αναγνώστης αισθάνεται σαν να τους γνωρίζει πραγματικά και μπορεί να τους εμπιστευτεί ή ακόμα και να τους αγαπήσει.
Συμβουλή:
Αν θέλετε να αυξήσετε την ένταση κατά τη φάση της κορύφωσης ένας τρόπος είναι ο πρωταγωνιστής να βιώσει μεγάλες αυξομειώσεις συναισθημάτων σε σύντομο χρόνο. Δηλαδή να χάσει τον άνθρωπο που αγαπά αλλά αμέσως μετά να κερδίσει τη μεγάλη μάχη. Κι ανάποδα, μπορεί να κερδίσει την αγάπη που ζητά αλλά να χάσει την κρίσιμη μάχη.
Λίγη υπομονή
Το μεγαλύτερο λάθος που πρέπει να αποφύγετε καθώς γράφετε την κορύφωσή σας είναι να επιταχύνετε τις εξελίξεις μετά την κορύφωση. Βρίσκεστε πολύ κοντά στο τέλος και σύντομα θα έχετε το έργο σας ολοκληρωμένο. Αλλά δεν υπάρχει λόγος να βιαστείτε… Απολαύστε το ταξίδι για λίγο ακόμα και οδηγήστε την πλοκή αργά και σταθερά προς την έξοδο.
Συνεχίζεται την επόμενη εβδομάδα.
Ο Γιάννης Ζυγούλης γεννήθηκε στη Στυλίδα Φθιώτιδος και τα τελευταία χρόνια ζει στο Ηράκλειο της Κρήτης. Είναι επαγγελματίας δημοσιογράφος και μέλος της Ένωσης Συντακτών Ημερησίων Εφημερίδων Αθηνών (ΕΣΗΕΑ). Έχει εργαστεί ως ρεπόρτερ στις εφημερίδες Καθημερινή και Νέα Μεσημβρινή, στο περιοδικό ΕΝΑ και στους ραδιοφωνικούς σταθμούς Σκάι και Flash.Επίσης διετέλεσε επί σειρά ετών αρχισυντάκτης ύλης στην εφημερίδα Ημερησία. Είναι μέλος του Ομίλου Φθιωτών Λογοτεχνών και Συγγραφέων.
