Τέχνη στις δομές υγείας.

Γράφει ο Δημήτρης Μπουζάρας

Όταν ακούμε τη λέξη «νοσοκομείο», στο μυαλό μας φυσικά, δεν έρχεται η τέχνη, αλλά οι γιατροί, τα φάρμακα και  οι θεραπείες. Όσες φορές όμως βρεθήκαμε σε ένα νοσοκομείο, αν ήμασταν προσεκτικοί, θα παρατηρούσαμε στους τοίχους πίνακες ζωγραφικής, πολλούς από τους οποίους ίσως, έχουμε δει ξανά σε μουσεία ή και αλλού. Τυχαίο; Είναι η τέχνη τόσο αγαπητή από γιατρούς και νοσηλευτές ή μήπως υπάρχει κάποιος άλλος λόγος;

Σε όλο τον κόσμο, πολλά νοσοκομεία και κλινικές συνεργάζονται με καλλιτέχνες και μουσεία, καθώς έρευνες έχουν αποδείξει ότι η τέχνη μπορεί να επηρεάσει θετικά την ψυχολογία των ασθενών, των συγγενών τους, αλλά και του ίδιου του προσωπικού.

Όταν κάποιος βρίσκεται στο νοσοκομείο, τα συναισθήματα είναι πολύ έντονα και  συχνά, αισθάνεται άγχος, φόβο ή αβεβαιότητα. Ένα ευχάριστο έργο τέχνης, δεν θεραπεύει φυσικά την ασθένεια, ωστόσο, μπορεί  να αλλάξει, έστω και για λίγο, τη διάθεσή του. Ένα ήρεμο τοπίο, μια εικόνα με έντονα χρώματα ή μια όμορφη φωτογραφία, μπορούν να αποσπάσουν την προσοχή από την αγωνία και να δημιουργήσουν μια αίσθηση ηρεμίας.

Αυτό δεν είναι απλώς μια ωραία ιδέα. Έχει αποδειχθεί πλέον,ότι οι ασθενείς που νοσηλεύονται σε πιο φιλικούς και αισθητικά προσεγμένους χώρους συχνά δηλώνουν ότι αισθάνονται λιγότερο στρες και μεγαλύτερη αισιοδοξία. Σε ορισμένες περιπτώσεις, μάλιστα, έχει παρατηρηθεί ακόμη και καλύτερη συνεργασία με το ιατρικό προσωπικό ή γενικότερα μια πιο θετική εμπειρία κατά τη διάρκεια της νοσηλείας.

Η τέχνη όμως δεν αφορά μόνο τους ασθενείς. Σκεφτείτε έναν γιατρό ή έναν νοσηλευτή που εργάζεται πολλές ώρες καθημερινά κάτω από μεγάλη πίεση. Ένας χώρος γεμάτος λευκούς τοίχους και ψυχρό φωτισμό μπορεί να γίνει κουραστικός. Αντίθετα, η παρουσία έργων τέχνης, με ευχάριστα θέματα και χρώματα, κάνει το περιβάλλον πιο ανθρώπινο και πιο ευχάριστο, κάτι που μπορεί να επηρεάσει θετικά και όσους εργάζονται εκεί. Θυμηθείτε οι παλαιότεροι, πως μόνο εκκλησιαστικές  εικόνες ή μικρές ταμπέλες με την λέξη “Ησυχία” υπήρχαν κάποτε στις δομές υγείας, τί είδους συναισθήματα να δημιουργηθούν;

Γι’ αυτό και πολλά σύγχρονα νοσοκομεία δεν επιλέγουν τυχαία τους πίνακες που τοποθετούν στους χώρους τους. Συχνά προτιμούν εικόνες της φύσης, ήρεμα τοπία, λουλούδια, θάλασσες ή έργα με φωτεινά χρώματα. Αντίθετα, αποφεύγονται συνήθως εικόνες που προκαλούν έντονη θλίψη, αγωνία ή σύγχυση, καθώς στόχος δεν είναι να προβληματίσουν τον θεατή, αλλά να τον ηρεμήσουν.

Σε ορισμένα νοσοκομεία, η τέχνη γίνεται ακόμη πιο ενεργή. Οργανώνονται μικρές εκθέσεις, εργαστήρια ζωγραφικής, μουσικές εκδηλώσεις ή δημιουργικές δραστηριότητες για παιδιά και ενήλικες. Έτσι, ο χώρος της θεραπείας μετατρέπεται, έστω και για λίγο, σε έναν χώρο δημιουργίας και επικοινωνίας.

Η ιδέα αυτή βασίζεται σε κάτι πολύ απλό: ο άνθρωπος δεν αποτελείται μόνο από το σώμα του. Έχει συναισθήματα, σκέψεις, φόβους και ελπίδες. Η ιατρική φροντίζει και θεραπεύει το σώμα, ενώ η τέχνη μπορεί να αγγίξει, να φροντίσει και να θεραπεύσει την ψυχή. Όταν αυτά τα δύο λειτουργούν μαζί, η εμπειρία του ασθενούς γίνεται πιο ανθρώπινη.

Ίσως, λοιπόν, την επόμενη φορά που θα επισκεφθούμε ένα νοσοκομείο, να μην προσπεράσουμε βιαστικά έναν πίνακα στον τοίχο. Μπορεί να μην βρίσκεται εκεί απλώς για να διακοσμήσει τον χώρο. Μπορεί να έχει τοποθετηθεί για να προσφέρει κάτι πολύ πιο σημαντικό: μια μικρή στιγμή ηρεμίας, αισιοδοξίας και εσωτερικής δύναμης σε ανθρώπους που τη χρειάζονται περισσότερο από ποτέ.

Η τέχνη δεν αντικαθιστά την επιστήμη. Μπορεί όμως να κάνει τη θεραπεία, λίγο πιο ανθρώπινη. Μερικές φορές, αυτό, είναι εξίσου σημαντικό.