Περί μυθοπλασίας – Κεφάλαιο 3 – Β’ μέρος.

Περί μυθοπλασίας – Κεφάλαιο 3 – Β’ μέρος

Γράφει ο δημοσιογράφος – συγγραφέας Γιάννης Ζυγούλης

3.4 Ξεχάστε τον κύριο Τέλειο

Το πρώτο και μεγαλύτερο λάθος που κάνουν οι συγγραφείς κατά την ανάπτυξη των χαρακτήρων είναι ότι κατασκευάζουν ήρωες χωρίς ψεγάδια. Όμως, ποιος αναγνώστης μπορεί να ταυτιστεί με έναν τέλειο χαρακτήρα; Προτείνω να ξεχάσετε τον κύριο Τέλειο και να επιλέξετε μια ρεαλιστική προσέγγιση.

Η μυθοπλασία χρειάζεται έναν ηρωικό χαρακτήρα, ακόμα κι έναν έντιμο. Μπορεί ο ήρωάς σας να είναι δίκαιος και να πράττει το σωστό. Μπορεί ακόμα να είναι ευαίσθητος, να έχει αυξημένη ενσυναίσθηση και να βοηθά τους αδύναμους. Μπορεί να έχει πολλά χαρίσματα αλλά θα πρέπει να έχει και μερικά τρωτά σημεία.

Σκεφτείτε ότι στο τέλος της ιστορίας, ο πρωταγωνιστής ίσως χρειαστεί να κάνει υπερβάσεις και μπορεί να νικήσει τους εχθρούς του, απέναντι σε κάθε λογική. Γι’ αυτό φροντίστε να του δώσετε
δυο τρεις πινελιές ρεαλισμού έτσι ώστε να φαίνεται πιο ανθρώπινος και πιο προσιτός. Αν ο ήρωάς σας είναι γήινος, τότε και ο αναγνώστης θα μπορέσει να ταυτιστεί μαζί του και στο τέλος θα τον αγαπήσει. Αλλά μην το παρακάνετε, δώστε του ελαττώματα απ’ αυτά που είναι κατανοητά και συγχωρούνται.

3.5 Πώς δημιουργείται ένας χαρακτήρας

Για να κατασκευάσετε έναν χαρακτήρα του έργου μας, θα πρέπει προηγουμένως να έχετε αποφασίσει τα εξής:

-Τι αντιλαμβάνονται οι άλλοι γι’ αυτόν: Τα στοιχεία της εμφάνισής του, με ποιο τρόπο συμπεριφέρεται, πώς μιλάει, ποιες συνήθειες έχει.

-Τι γνωρίζει μόνο ο ίδιος για τον εαυτό του: Τα στοιχεία που συνθέτουν τον εσωτερικό του κόσμο, τα μυστικά του καθώς και η γνώμη του για τους άλλους. Αυτές οι πληροφορίες είναι σημαντικές διότι θα δικαιολογήσουν στη συνέχεια της ιστορίας μια ρήξη ή μια συμμαχία. Επίσης τα μικρά ή μεγάλα μυστικά του ήρωα, είναι το υλικό που χρειάζεστε για να συμβούν αποκαλύψεις ή ανατροπές κατά την εξέλιξη του μύθου.

-Ποιος είναι ο ρόλος του στον μύθο: Πόσο σημαντική είναι η συμμετοχή του στην πλοκή και με ποιον τρόπο θα εμπλακεί στην εξέλιξη της ιστορίας. Επίσης αν η επαφή του με τους υπόλοιπους χαρακτήρες θα δημιουργήσει αντιπαλότητες ή ακόμα και ρήξεις.

Συμβουλή:

Ένας πρακτικός τρόπος για να δημιουργήσετε τους χαρακτήρες σας, είναι ένα φύλλο χαρτί το οποίο θα περιλαμβάνει τακτοποιημένα και ομαδοποιημένα όλες τις σημαντικές ή ασήμαντες πληροφορίες για τον κάθε ήρωά σας. Αν στην εξέλιξη της ιστορίας προκύψουν νέα στοιχεία, μπορείτε να τα συμπληρώσετε.

3.6 Πρακτικές συμβουλές για αξέχαστους ήρωες

Τα δύο πιο σημαντικά στοιχεία σε έναν χαρακτήρα, είναι (από την πλευρά του αναγνώστη) η εξωτερική εμφάνιση και η προσωπικότητα. Ωστόσο δεν είναι μόνο αυτά. Είναι και ο τρόπος με τον οποίο ο ήρωάς σας αντιδρά μπροστά στα εμπόδια, αλλά και πώς αλλάζει μέχρι το τέλος της ιστορίας. Ας τα δούμε όλα, λίγο πιο αναλυτικά:

Ήρωας με ονοματεπώνυμο:

Ένα συχνό λάθος που κάνουν πολλοί νέοι συγγραφείς είναι ότι εμφανίζουν τον πρωταγωνιστή με καθυστέρηση. Ο ήρωάς σας έχει όνομα και ο αναγνώστης θα πρέπει να το μάθει όσο γίνεται νωρίτερα.

Η διαδικασία ονοματοδοσίας είναι επίσης ένα πρόβλημα που θα πρέπει να λύσετε. Ο στόχος είναι να βρείτε ένα όνομα που θα ακούγεται ενδιαφέρον και θα είναι αξέχαστο αλλά δεν θα είναι εξωφρενικό. Αν ο πρωταγωνιστής σας είναι Ισπανός, τότε θα πρέπει να του δώσετε ισπανικό όνομα κι αν είναι Έλληνας δεν μπορεί να λέγεται «Τζάκσον». Ο αναγνώστης θα πρέπει να ταυτιστεί με τον χαρακτήρα που θα παρουσιάσετε και να μην τον ξεχάσει όταν κλείσει το βιβλίο. Επίσης μερικοί συγγραφείς προτιμούν το όνομα του ήρωα να περιλαμβάνει έναν υπαινιγμό για την κοινωνική θέση ή ακόμα και την προσωπικότητα του χαρακτήρα. Για παράδειγμα, ο «Δούκας Σεβαστός» (από την τηλεοπτική σειρά «Άγριες Μέλισσες») είναι μια τέτοια περίπτωση.

Βεβαιωθείτε ότι το όνομα είναι ιστορικά και γεωγραφικά ακριβές. Ακόμα κι αν κινείστε εντός των ελληνικών συνόρων, θα πρέπει να ξέρετε ότι οι συνήθειες των ανθρώπων είναι διαφορετικές στην Κρήτη ή τη Μακεδονία ενώ έχουμε διαφοροποιήσεις ακόμα και σε χρονικό διάστημα εκατό ετών. Αν η ιστορία σας εκτυλίσσεται σε άλλη χώρα, μπορείτε να κάνετε μια σύντομη αναζήτηση στο διαδίκτυο για να βρείτε ονόματα αυτής της χώρας. Ειδικά για τον πρωταγωνιστή μπορείτε να χρησιμοποιήσετε το επώνυμο ενός ιστορικού προσώπου. Όμως προσπαθήστε να αποφύγετε τα πολύ γνωστά πρόσωπα διότι οι αναγνώστες θα αναρωτιούνται αν υπάρχει συγγένεια. Αν δηλαδή ο πρωταγωνιστής είναι Γάλλος, μην τον ονομάσετε Βοναπάρτη. Μπορείτε όμως να χρησιμοποιήσετε άφοβα τα ονόματα στρατηγών του Βοναπάρτη και να τον ονομάσετε Μπερναντότ, Μυρά ή Νταβού.

Ο απαράβατος κανόνας είναι ότι δεν μπορεί να υπάρχουν δύο ήρωες με το ίδιο βαφτιστικό όνομα, ακόμα κι αν πρόκειται για κομπάρσους. Επίσης δεν μπορείτε να έχετε επίθετα που είναι ίδια ή παρόμοια και μπορούν να μπερδέψουν τον αναγνώστη. Για παράδειγμα αν έχετε χρησιμοποιήσει το επίθετο «Μιχαλόπουλος» για έναν κομπάρσο, δεν πρέπει να χρησιμοποιήσετε το επίθετο «Μιχαλακόπουλος» για κάποιον άλλο χαρακτήρα.

Θα πρέπει να επιλέξετε διακριτά ονόματα για όλους τους ήρωες (πρωταγωνιστές και κομπάρσους) ώστε να διευκολύνετε τον αναγνώστη να τους θυμάται και να τους ξεχωρίζει.

Αφήστε τον αναγνώστη να φανταστεί

Είναι απολύτως δεσμευτικό να έχετε μια ολοκληρωμένη εικόνα του χαρακτήρα στο μυαλό σας. Αλλά είναι λάθος να προσπαθήσετε να επιβάλλετε αυτή την εικόνα στον αναγνώστη. Διότι όσες πληροφορίες κι αν του δώσετε, δεν θα φανταστεί ποτέ -μα ποτέ- τον ήρωα ακριβώς όπως εσείς. Και τελικά δεν έχει και σημασία να μεταφέρετε την ακριβή εικόνα του ήρωά σας, στον αναγνώστη. Ασφαλώς θα πρέπει να τον ενημερώσετε για το ύψος, τα μαλλιά και τα μάτια καθώς επίσης και για τη φυσική κατάσταση του χαρακτήρα. Όμως μέχρι εκεί! Είναι καλύτερα να δώσετε μερικούς υπαινιγμούς και να αφήσετε τον αναγνώστη να φτιάξει τη δική του εικόνα που θα τον ικανοποιεί περισσότερο. Αυτό σημαίνει ότι αν διαβάσουν το βιβλίο σας δέκα χιλιάδες αναγνώστες θα σχηματίσουν στο μυαλό τους δέκα χιλιάδες εκδοχές του πρωταγωνιστή. Αυτό είναι φυσιολογικό αρκεί να είστε ξεκάθαροι στα δομικά χαρακτηριστικά του ήρωα: Ψηλός ή κοντός, ξανθός ή μελαχρινός, μικρός ή μεγάλος, αθλητικός ή όχι. Όμως προσοχή, όσες πληροφορίες κι αν δώσετε για τον χαρακτήρα σας, θα πρέπει να περάσουν μέσα από κάποιο διάλογο ή με διάσπαρτες αναφορές κατά την εξέλιξη της ιστορίας. Και σίγουρα θα πρέπει να αποφύγετε το «ξεφόρτωμα πληροφοριών» που μοιάζει με εγκυκλοπαιδικό λήμμα ή δελτίο συμβάντων.

Ξεκινήστε λοιπόν:

-Ποια είναι η ηλικία του;
-Από ποιο μέρος κατάγεται; Ποια είναι η εθνικότητά του;
-Έχει ουλές; Τραύματα; Τατουάζ;
-Έχει σωματικές ατέλειες; Παραμορφώσεις;
-Πώς ακούγεται η φωνή του; Έχει προφορά;

Για να είστε σίγουροι ότι οι αναγνώστες θα θυμούνται και θα ξεχωρίζουν τον ήρωά σας, δώστε του ένα στοιχείο μοναδικότητας. Κάτι σαν ετικέτα: Μια ουλή, μια επαναλαμβανόμενη χειρονομία,
ένα κόσμημα ή μια αγαπημένη φράση.

Και μην ξεχνάτε: Όσο καλύτερα γνωρίζετε εσείς τον χαρακτήρα σας, τόσο καλύτερα θα τον γνωρίσουν και οι αναγνώστες σας..

Σκάψτε βαθιά

Ο ήρωας δεν έπεσε από τον ουρανό. Έχει παρελθόν κι αυτό πρέπει να το μάθουμε. Αναζητήστε λοιπόν πληροφορίες για όσα έζησε ο πρωταγωνιστή σας, πριν από το πρώτο κεφάλαιο. Σκάψτε βαθιά κι ανακαλύψτε τι ήταν αυτό που διαμόρφωσε την ψυχοσύνθεσή του; Πρέπει να τα μάθετε όλα, είτε τα αποκαλύψετε στο μυθιστόρημά σας, είτε όχι.

-Πότε, πού και σε ποιες συνθήκες γεννήθηκε;
-Ποιοι είναι οι γονείς του; Τι έκαναν στη ζωή τους, πού βρίσκονται σήμερα;
-Έχει αδέλφια; Πόσα; Τα ονόματα και οι ηλικίες τους; Πού ζουν σήμερα;

-Πού πήγε στο σχολείο; Συνέχισε τις σπουδές; Πώς σπούδασε, πού έφτασε;
-Ποιες είναι οι πολιτικές και κοινωνικές του απόψεις;
-Ποιο είναι το επάγγελμά του; Ποιο είναι το εισόδημά του;
-Τι στόχους έχει σε επαγγελματικό επίπεδο και στη ζωή του;
-Ποιες δεξιότητες έχει και ποια ταλέντα;
-Ποιοι είναι οι φίλοι του; (Ονόματα, ηλικίες, επαγγέλματα και οικογενειακή κατάσταση)
-Ποιος είναι ο καλύτερος του φίλος; Πώς έγιναν φίλοι;
-Είναι ελεύθερος ή παντρεμένος;
-Η σύζυγος ή σύντροφος ποια είναι; (Όνομα, ηλικία, επάγγελμα, καταγωγή)
-Φιλοσοφικές απόψεις για τη ζωή;
-Τι κάνει όταν θυμώνει;
-Τι απολαμβάνει στη ζωή;
-Τι φοβάται;

Μην ξεχαστείτε, είναι ήρωας

Ακόμα και οι υπερήρωες του κινηματογράφου έχουν ελαττώματα και αδυναμίες. Γι’ αυτό πρέπει ο πρωταγωνιστής σας να είναι αληθινός και ανθρώπινος. Όμως χρειάζεται προσοχή, μην το παρακάνετε. Θα πρέπει τα ελαττώματα του χαρακτήρα σας να είναι δευτερευούσης σημασίας ώστε να μπορεί ο αναγνώστης να τα συγχωρήσει. Και κυρίως δεν θα πρέπει να ξεχάσετε ότι είναι ήρωας! Θα πρέπει να τον κάνετε ηρωικό ή τουλάχιστον να έχει τη δυνατότητα να γίνει ηρωικός κατά την εξέλιξη της ιστορίας. Δεν είναι κακό να έχει αποτυχίες ή παρεκτροπές όμως στο τέλος πρέπει να σταθεί στο ύψος των περιστάσεων και να νικήσει. Κάντε τον πρωταγωνιστή σας ανθρώπινο και ταυτόχρονα ηρωικό και θα τον κάνετε αξέχαστο.

Η κρυφή πλευρά

Ο ήρωά σας διαθέτει τα εμφανή στοιχεία της προσωπικότητας του και συμπεριφέρεται σύμφωνα με τα χαρακτηριστικά που έχετε αποφασίσει. Όμως εξίσου σημαντική είναι και η κρυμμένη ψυχοσύνθεση, αυτή που κρατά μακριά απ’ όλους. Αυτή η εσωτερική πλευρά θα σας βοηθήσει να τον γνωρίσετε καλύτερα και γι’ αυτό είναι χρήσιμο να την αναζητήσετε. Αναρωτηθείτε:

-Τι τον κρατάει ξύπνιο τη νύχτα;
-Ποια είναι τα μυστικά του;
-Τι τον ντροπιάζει;
-Γιατί κάποτε είχε σκεφτεί την αυτοκτονία;
-Ποιο πάθος του θολώνει το μυαλό;

Κάνε ό,τι κάνω

Ο καλύτερος τρόπος για να αναπτύξετε έναν χαρακτήρα είναι, να γίνετε αυτός ο χαρακτήρας. Αξιοποιήστε τη δική σας εμπειρία και φανταστείτε τον εαυτό σας στην κατάσταση και στο σημείο όπου βρίσκεται ο ήρωάς σας. Αντιμετωπίστε τα διλήμματά του, απαντήστε στις ερωτήσεις του και αποφασίστε πώς θα αντιδρούσατε εσείς αν είχατε τα δικά του προβλήματα. Εάν ο χαρακτήρας σας βρίσκεται σε θανάσιμο κίνδυνο, φανταστείτε τον εαυτό σας σε αυτή τη δύσκολη θέση. Το πιθανότερο είναι ότι δεν έχετε βιώσει ποτέ κάτι ανάλογο, αλλά μπορείτε να το δημιουργήσετε στο μυαλό σας. Σκεφτείτε την τελευταία φορά που αισθανθήκατε κίνδυνο, πολλαπλασιάστε το επί χίλια και γίνετε ο χαρακτήρας σας.

-Τι πέρασε από το μυαλό σας όταν χρειάστηκε να περάσετε νύχτα από ένα νεκροταφείο;
-Έτυχε ποτέ ένα αγαπημένο σας πρόσωπο να μην απαντά στο τηλέφωνο για μέρες;
-Χρειάστηκε ποτέ να συγκεντρώσετε το θάρρος σας και να πείτε επιτέλους τη γνώμη σας για να διορθώσετε κάποιον σημαντικό άνθρωπο;

Τα λόγια είναι περιττά

Αν υπάρχει ένας βασικός κανόνας της μυθοπλασίας, είναι αυτός: Μην το πείτε, αφήστε τους αναγνώστες να το συμπεράνουν. Αν παραβιάσετε αυτόν τον κανόνα τότε θα έχετε καταγράψει μια αποτυχία και μάλιστα χωρίς λόγο. Σκεφτείτε ότι οι αναγνώστες σας, δείχνουν εμπιστοσύνη στο έργο σας γι’ αυτό άρχισαν την ανάγνωση. Δώστε τους λίγο χρόνο και να είστε βέβαιοι ότι θα συμπεράνουν τις ιδιότητες του ήρωά σας από τις σκηνές και τους διαλόγους που διαβάζουν. Γι’ αυτό δεν χρειάζεται να «ξεφορτώσετε» συγκεντρωμένες πληροφορίες για τον πρωταγωνιστή σας. Δώστε του δράση, αφήστε τον να εκφράσει τις σκέψεις του και τα υπόλοιπα θα τα καταλάβει ο αναγνώστης χωρίς τη βοήθειά σας.

Διεξοδική έρευνα

Είναι λογικό να μην έχετε βιώσει πολεμική σύγκρουση ή να μην έχετε βρεθεί ποτέ σε μια συμμορία του υποκόσμου. Αν δεν έχετε βιώματα για να μεταφέρετε στο έργο σας, τότε η μοναδική λύση που έχετε είναι η διεξοδική έρευνα. Μπορείτε να φανταστείτε τη φρικτή δοκιμασία της μητέρας που χάνει το παιδί της. Αλλά δεν θα μπορέσετε ποτέ να αισθανθείτε όπως η συγκεκριμένη μητέρα. Άρα πρέπει να πάρετε συνέντευξη από κάποιον γονέα που έχει υποστεί μια τέτοια τραγωδία. Είναι ο πρωταγωνιστής σας πυροσβέστης, γιατρός ή ξυλουργός; Μην βασιστείτε σε σκηνές από ταινίες, προτιμήστε μια βόλτα ή μια φιλική κουβέντα με έναν πυροσβέστη ή έναν γιατρό ή κάποιον ξυλουργό. Κι όταν το κάνετε για πρώτη φορά θα διαπιστώσετε ότι οι περισσότεροι άνθρωποι μιλούν πρόθυμα για το επάγγελμά τους.

Συνεχίζεται την επόμενη εβδομάδα.

Ο Γιάννης Ζυγούλης γεννήθηκε στη Στυλίδα Φθιώτιδος και τα τελευταία χρόνια ζει στο Ηράκλειο της Κρήτης. Είναι επαγγελματίας δημοσιογράφος και μέλος της Ένωσης Συντακτών Ημερησίων Εφημερίδων Αθηνών (ΕΣΗΕΑ). Έχει εργαστεί ως ρεπόρτερ στις εφημερίδες Καθημερινή και Νέα Μεσημβρινή, στο περιοδικό ΕΝΑ και στους ραδιοφωνικούς σταθμούς Σκάι και Flash.Επίσης διετέλεσε επί σειρά ετών αρχισυντάκτης ύλης στην εφημερίδα Ημερησία. Είναι μέλος του Ομίλου Φθιωτών Λογοτεχνών και Συγγραφέων.