Περί μυθοπλασίας – Κεφάλαιο 2 – Β’ μέρος.

Γράφει ο δημοσιογράφος – συγγραφέας Γιάννης Ζυγούλης

2.3 Εν αρχή η πλοκή

Όπως είδαμε, πλοκή είναι η επεξεργασμένη ακολουθία των συμβάντων στον χώρο και τον χρόνο του μυθιστορήματος. Όμως στη λογοτεχνία, η «ομαλή» και συνεχής αφήγηση των γεγονότων συχνά διαταράσσεται είτε από μνήμες και αφηγήσεις των πρωταγωνιστών είτε από συγγραφικά τεχνάσματα του δημιουργού.

Ωστόσο, όσο πολύπλοκη κι αν είναι η αφήγηση πάντα υπάρχουν πέντε κομβικά σημεία, τα οποία άλλοτε αντιλαμβάνεται ο αναγνώστης κι άλλοτε όχι:

1. Εισαγωγή: Ένα σημαντικό ή ασήμαντο γεγονός διαταράσσει την ηρεμία του τοπίου.

2. Κλιμάκωση: Το αρχικό γεγονός λειτουργεί ως ντόμινο και γίνεται αφορμή για νέα γεγονότα καθώς και αντιδράσεις από τους πρωταγωνιστές.

3. Κορύφωση: Η ένταση από τα γεγονότα φτάνει στο πιο κρίσιμο σημείο.

4. Λύση: Η αντίδραση των πρωταγωνιστών ή ένα νέο γεγονός δίνουν διέξοδο και η ένταση εκτονώνεται.

5. Έξοδος: Η τάξη αποκαθίσταται και μια νέα ισορροπία διαμορφώνεται.

Παράδειγμα: Στην τραγωδία «Οιδίποδας» του Σοφοκλή, τα πέντε κομβικά σημεία είναι: Εισαγωγή: Λιμός απειλεί την Θήβα και για να φύγει το κακό πρέπει να απαντηθεί το αίνιγμα
της Σφίγγας

Κλιμάκωση: Ο Οιδίποδας κάνει ό,τι μπορεί για να λύσει το αίνιγμα και να σώσει την πόλη

Κορύφωση: Ο Οιδίποδας ανακαλύπτει ότι ο ίδιος ευθύνεται για τα δεινά της πόλης

Λύση: Ο Οιδίποδας αυτοτιμωρείται και αυτοεξορίζεται από την πόλη

Έξοδος: Ο λιμός φεύγει και η ηρεμία επανέρχεται στη Θήβα

Το πιο σημαντικό από τα παραπάνω σημεία είναι η «κορύφωση» η οποία δεν λείπει από κανένα έργο μυθοπλασίας. Μπορεί σε μια ιστορία να συμβαίνουν πολλά και σημαντικά γεγονότα, όμως
μόνο ένα από αυτά είναι η αιτία για να αλλάξει η κατάσταση. Τα υπόλοιπα συμβαίνουν για να δημιουργηθεί το κατάλληλο κλίμα και να γίνει πιο έντονη η κορύφωση.

Σ’ ένα μυθιστόρημα η «λύση» μπορεί να είναι ομιχλώδης και η «έξοδος» μπορεί να είναι διφορούμενη. Ακόμα και η «εισαγωγή» μπορεί να υποβαθμιστεί ενώ και η «κλιμάκωση» μπορεί
να συμβεί επί τροχάδην. Όμως αν δεν υπάρχει μια δυνατή «κορύφωση» το έργο θα φαίνεται ανούσιο και ο αναγνώστης θα αναρωτιέται για ποιο λόγο συμβαίνουν τα γεγονότα.

2.4 Η ανάπτυξη της πλοκής

Φυσικά υπάρχουν διαφορετικοί τρόποι με τους οποίους αποκαλύπτονται τα γεγονότα στον αναγνώστη κι αυτοί είναι: η ευθεία πλοκή, η σπονδυλωτή και η παράλληλη. Ας δούμε την
καθεμία ξεχωριστά:

Ευθεία πλοκή:Κάθε σελίδα του μυθιστορήματος οδηγεί ομαλά στην επόμενη και το κείμενο αποκτά μια συνεχόμενη ροή χωρίς διακοπές ή εμπόδια. Για τον συγγραφέα είναι η ασφαλέστερη επιλογή
ενώ για τον αναγνώστη είναι η πιο εύκολη διότι παρακολουθεί την εξέλιξη του μύθου από την αρχή μέχρι το τέλος, χωρίς κενά.

Σπονδυλωτή πλοκή:
Σπονδυλωτό είναι το μυθιστόρημα που μοιάζει με συλλογή διηγημάτων. Δηλαδή αποτελείται από ξεχωριστές ιστορίες, οι οποίες είναι αυτόνομες και ταυτόχρονα αλληλοεξαρτώμενες. Πιο απλά, οι
επιμέρους ιστορίες είναι φαινομενικά ανεξάρτητες ωστόσο ο συγγραφέας ενώνει τα κείμενα με μια κοινή συνισταμένη που δεν είναι πάντα εμφανής από τις πρώτες σελίδες. Το μυθιστόρημα
μοιάζει με τη σπονδυλική στήλη η οποία αποτελείται από ξεχωριστούς σπονδύλους, όμως όλοι οι σπόνδυλοι μαζί σχηματίζουν την σπονδυλική στήλη.

Παράλληλη πλοκή:
Σε αυτό το είδος αφήγησης, τα ίδια γεγονότα παρουσιάζονται ξανά από άλλους αφηγητές και με διαφορετική οπτική ματιά. Η παράλληλη πλοκή δημιουργεί μεγαλύτερη ένταση καθώς ο
αναγνώστης, κατά τη δεύτερη ή την τρίτη ανάγνωση, ανακαλύπτει σταδιακά νέα στοιχεία, κάποιες λεπτομέρειες που δεν γνώριζαν οι προηγούμενοι αφηγητές. Τα νέα στοιχεία μπορεί να
είναι αναπάντεχα ή ανατρεπτικά και μπορεί να δίνουν και την τελική λύση του μυστηρίου.

Σημείωση: Στα πιο πολλά έργα μυθοπλασίας, η πλοκή δεν είναι ποτέ μονοδιάστατη αλλά περιλαμβάνει περισσότερες μεθόδους. Δηλαδή ένα μυθιστόρημα μπορεί να συνδυάζει ευθεία
πλοκή μαζί με παράλληλη ή σπονδυλωτή μαζί με παράλληλη.

2.5 Δευτερεύουσες ιστορίες

Εκτός από την βασική πλοκή του έργου, συνήθως στα μυθιστορήματα εκτυλίσσονται ταυτόχρονα και κάποιες δευτερεύουσες ιστορίες. Αυτές μπορεί να είναι ιστορίες άλλων χαρακτήρων πέραν του πρωταγωνιστή ή να χρειάζονται για να υποστηρίξουν τη βασική αφήγηση. Οι μικρότερες αφηγήσεις μπορούν να ξεδιπλωθούν με κάθε τρόπο, δηλαδή με ευθεία πλοκή, σπονδυλωτή ή παράλληλη. Τέλος, είναι πιθανό να χρησιμοποιηθούν για να παραπλανήσουν τον αναγνώστη και στη διάρκεια του έργου -μια από αυτές- να αναδειχθεί σε κύρια πλοκή.

Ο Γιάννης Ζυγούλης γεννήθηκε στη Στυλίδα Φθιώτιδος και τα τελευταία χρόνια ζει στο Ηράκλειο της Κρήτης. Είναι επαγγελματίας δημοσιογράφος και μέλος της Ένωσης Συντακτών Ημερησίων Εφημερίδων Αθηνών (ΕΣΗΕΑ). Έχει εργαστεί ως ρεπόρτερ στις εφημερίδες Καθημερινή και Νέα Μεσημβρινή, στο περιοδικό ΕΝΑ και στους ραδιοφωνικούς σταθμούς Σκάι και Flash.Επίσης διετέλεσε επί σειρά ετών αρχισυντάκτης ύλης στην εφημερίδα Ημερησία. Είναι μέλος του Ομίλου Φθιωτών Λογοτεχνών και Συγγραφέων.