Τα εις εαυτόν – Μάρκος Αυρήλιος – Εκδόσεις Μίνωας – Σχολιάζει ο Δημήτρης Μπουζάρας.

Τον τελευταίο καιρό, παρακολουθώντας τα τεκταινόμενα στην παγκόσμια σκηνή, ίσως αναρωτηθήκατε: «Μα δεν υπάρχει κάποιος λογικός ηγέτης; Κάποιος  του οποίου η ηθική, να  του συμφέροντος και της δίψας για εξουσία; Να μην τον απορροφά τόσο πολύ η ανάγκη για προβολή και επίδειξη ισχύος, σε τέτοιο μάλιστα βαθμό,  ώστε να μη βλέπει το κακό που συμβαίνει γύρω του, το οποίο  πολλές φορές εκείνος, έχει δημιουργήσει;»

Δε γνωρίζω αν  υπάρχει -ελπίζω βέβαια- ωστόσο, σίγουρα υπήρξε και μάλιστα οι σκέψεις και οι πεποιθήσεις του, συνοψίζονται στον συγκεκριμένο  τόμο που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μίνωας  και για τον οποίο θα μιλήσουμε σήμερα, το  βιβλίο με τίτλο, «Τα εις εαυτόν» του Μάρκου Αυρηλίου.

Ο Μάρκος Αυρήλιος,  τονίζει πως όλα στη ζωή, είναι ένα μέρος μιας ευρύτερης φυσικής τάξης. Σε αυτό το πλαίσιο, υπάρχει και η περίοδος της ανθρώπινης ζωής, η οποία ωστόσο, είναι εξαιρετικά σύντομη και για αυτό,  θα πρέπει να έχει λόγο ύπαρξης, προκαλώντας τάξη και όχι αταξία.

Οι σκέψεις του, περιστρέφονται γύρω από τις βασικές αρχές του Στωικισμού: τον έλεγχο των συναισθημάτων, την αποδοχή της μοίρας, τη σημασία της λογικής και την ηθική ευθύνη του ανθρώπου, απέναντι στην κοινωνία.

Ο Μάρκος Αυρήλιος στο κείμενο αυτό, το οποίο παρουσιάζεται εν είδη ημερολογίου,  προσπαθεί να υπενθυμίζει στον εαυτό του, ότι πρέπει να ζει με αρετή, να παραμένει ψύχραιμος μπροστά στις δυσκολίες και να μην επηρεάζεται από εξωτερικούς παράγοντες.

Γεννήθηκε στη Ρωμη το 121 μ.Χ. Γιος του Άννιου Βηρου και της Δομιτίας Λούκίλλας. Αγάπησε από μικρός τη φιλοσοφία, ωστόσο, η ιδιότητα του δε του επέτρεψε να ασχοληθεί με εκείνη, όμως το έκανε πράξη, έστω και κατά τη διάρκεια των εκστρατειών στο λιγοστό ελεύθερο χρόνο του.

Συχνά το βραδύ, όταν επέστρεφε στο αντίσκηνο του από τη μάχη, έγραφε. Ο τίτλος «Τα εις εαυτόν» δεν είναι δοσμένος από τον ίδιο, εκείνος,  κατέγραφε τις δικές του σκέψεις, τις δικές του πεποιθήσεις, τη δική του πλευρά των πραγμάτων και την αγωνιώδη προσπάθεια του, να παραμείνει κοντά στις αξίες που είχε διδαχθεί εν μέσω χαωδών καταστάσεων και φυσικά δε προόριζε το πόνημα του για δημοσιοποίηση.

Ο Μάρκος Αυρήλιος, έχει καταγραφεί στην ιστορία ως ένας από τους καλυτέρους Ρωμαίους αυτοκράτορες της Χρυσής Εποχής της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας, Θαυμαστής του Επίκτητου ενός από τους σημαντικότερους Στωικούς φιλοσόφους, από τον οποίο επηρεάστηκε βαθιά . Διακρίθηκε για το σεβασμό στους θεσμούς, αλλά και την προσπάθεια του να επιτύχει μια όσο το δυνατόν πιο δίκαιη διακυβέρνηση της αυτοκρατορίας.

Το εντυπωσιακό είναι, πως όλα καταγράφηκαν στην ελληνική. Τα ελληνικά στην εποχή του, αποτελούσαν κοινή γλώσσα μεταξύ των φιλοσόφων.

Ο Μάρκος Αυρήλιος μας μιλά με λόγια απλά και κατανοητά για τη φύση, το συμπάν και τη θέση του ανθρώπου και μας καλεί να αποδεχθούμε αρχικά έναν από τους βασικούς νόμους της ζωής: Δεν εξαρτιόνται όλα, από τις δικές μας δυνάμεις.

Δε μπορούμε να τα ελέγξουμε όλα, επομένως, δε θα πρέπει να παίρνουμε βαρέως οτιδήποτε γίνεται, άλλωστε, αν αλλάζει καλώς, μπορούμε να το αλλάξουμε, αν πάλι δεν αλλάζει, τότε δε μπορούμε να κάνουμε τίποτα άλλο, από το να το αποδεχτούμε , να βρούμε τα θετικά και να συνεχίσουμε τη ζωή μας με αυτό.

Τι μπορεί να προσφέρει στο σύγχρονο άνθρωπο, ένα έργο γραμμένο 1880 χρόνια πριν και μάλιστα, από ένα ηγέτη ο οποίος πέρασε μεγάλο  μέρος της ζωής του σε εκστρατείες;

Ο Μάρκος Αυρήλιος  καλεί τον εαυτό του και κατ’ επέκταση  τον αναγνώστη, να  επαναπροσδιορίσει τη θέση του, σε σχέση με όλα γύρω του. Υπενθυμίζει, πως δεν είμαστε το κέντρο ,παρουσιάζει τρόπους για το  πως θα διατηρηθεί η  εσωτερική πειθαρχεία και ηρεμία σε ένα κόσμο οποίος βαδίζει συχνά,  μέσα στο σκότος, τον πόνο, τη βία.

Επίσης, υπογραμμίζει, κάτι που μας διαφεύγει συχνά, τη θνητότητα. Δεύτερον το γεγονός, πως υπάρχει και ένα άλλος τρόπος διακυβέρνησης, εκείνος της εν συναίσθησης, το να ασκείς δηλαδή  την εξουσία με ταπεινοφροσύνη, δικαιοσύνη κατανοώντας τις ανάγκες και τη θέση του άλλου, εστιάζοντας στο καθήκον και όχι στη δόξα και τα πλούτη, δύσκολο έτσι;

Ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία του βιβλίου, είναι η αυθεντικότητα και ο ρεαλισμός του έργου, ενός έργου, που δε γράφτηκε για το κοινό, αλλά για «εσωτερική χρήση», αυτό σημαίνει, πως ο συγγραφέας μιλά μέσα από την ψυχή του, λέει αλήθειες και αποκαλύπτει τις πραγματικές του σκέψεις, σκεκόμενος με θάρρος, απέναντι από τον εαυτό του, όντας, ένας από τους πιο ισχυρούς ανθρώπους της εποχής του. Πόσοι από εμάς, έχουν το θάρρος να το κάνουν;

Το παραπάνω,  έχει πραγματικά πολύ μεγάλη αξία, διότι παρουσιάζει έναν άνθρωπο πολύ μπροστά από την εποχή του, ένα άνθρωπο που πραγματικά θέλει να παραμείνει στο φως, να αλλάξει προς το καλύτερο και προσπαθεί για αυτό, παρόλες τις δυσκολίες και το βάρος της ευθύνης που έχει, κατανοώντας πως αυτό επιτυγχάνεται μόνο μέσω του συνόλου, ενός συνόλου όμως, το οποίο θα  προωθεί το άτομο και δε θα το διαλύει, σφίγγοντας το σα μέγγενη.

Σε γενικές γραμμές λοιπόν, οι στοχασμοί του, σχετίζονται με την ηγεσία, την ευθύνη απέναντι στους άλλους και την προσπάθεια να παραμείνει κανείς ηθικός ακόμη και σε θέση εξουσίας καθώς επικεντρώνονται στην καλλιέργεια της προσωπικής δύναμης και της ηθικής συμπεριφοράς. Όλα τα παραπάνω, δίνουν  στο έργο μια μοναδική ειλικρίνεια που σπάνια συναντάται στη φιλοσοφική γραμματεία.

Ένα έργο λοιπόν, το οποίο θα έπρεπε να διδάσκεται στα σχολεία και να είναι μέρος κάθε βιβλιοθήκης ,ένα έργο από τα ελάχιστα, με πραγματικά διαχρονική αξία, μιας και  τα θέματα που πραγματεύεται,  το καθιστούν επίκαιρο σε όλες τις εποχές.

Δεν είναι απλώς μια θεωρητική πραγματεία, αλλά ένα προσωπικό ταξίδι αυτογνωσίας, ένα βιβλίο ικανό, να αλλάξει τον τρόπο σκέψης και την πορεία της ζωής σας ,ένα έργο, που στη διάρκεια των αιώνων, εξακολουθεί να διαβάζεται και να μελετάται σε όλο τον κόσμο.

Ένα από τα πιο σημαντικά, φιλοσοφικά έργα όλων των εποχών.