Η σύγχρονη ιστορία του Ιράν – Έρβαντ Αμπραχαμιάν – Σειρά Κάλλιστος – Σχολιάζει ο Ιωάννης Μυλωνέλης.
Το έργο του ιστορικού Έρβαντ Αμπραχαμιάν (Ervand Abrahamian) “Α History of Modern Iran”, το οποίο μεταφράστηκε με τον τίτλο “Η σύγχρονη ιστορία του Ιράν” από τη σειρά εκδόσεων Σειρά Κάλλιστος, δεν αποτελεί ένα ουδέτερο εγχειρίδιο γενικής ιστορίας, αλλά μια ισχυρά δομημένη ερμηνευτική σύνθεση. Ο Αμπραχαμιάν δηλώνει ότι θέλει να εξηγήσει, γιατί το Ιράν βρέθηκε τόσο συχνά στο επίκεντρο του παγκόσμιου ενδιαφέροντος, γιατί γνώρισε δύο μεγάλες επαναστάσεις μέσα σε έναν αιώνα και, κυρίως, γιατί κατέληξε σε Ισλαμική Δημοκρατία. Στην εισαγωγή, προσδιορίζει το έργο του ως μια ιστορία, των αλληλεπιδράσεων ανάμεσα στη συγκρότηση του κράτους και στις κοινωνικές πιέσεις από τα κάτω, ενώ ταυτόχρονα το ορίζει ως «ιστορία ολόκληρης της κοινωνίας», όχι απλώς ως μια πολιτική ή διπλωματική ιστορία, ή ιστορία των ελίτ.
O Αμπραχαμιάν παρουσιάζει τη νεότερη ιστορία του Ιράν ως μετάβαση από την πατριμονιακή κυριαρχία και την αδύναμη κρατική δομή, σε ένα συγκεντρωτικό και γραφειοκρατικό κράτος. Το θεμελιώδες του επιχείρημα είναι ότι το “δράμα” του νεότερου Ιράν βρίσκεται στη συνάρθρωση δύο διαδικασιών. Από τη μία, η κρατική συγκρότηση ασκεί πιέσεις στην κοινωνία· από την άλλη, οι κοινωνικές πιέσεις και οι επαναστάσεις μετασχηματίζουν ξανά το κράτος. Μέσα από αυτή τη σύνθεση, ο Αμπραχαμιάν κατορθώνει να ενώσει την κατζαρική αδυναμία, τη Συνταγματική Επανάσταση, τον αυταρχικό εκσυγχρονισμό των Παχλαβί, το 1953, το παζάρι, το πετρέλαιο και την Ισλαμική Δημοκρατία σε ένα ενιαίο σχήμα κοινωνικής και πολιτικής ιστορίας.
Στο ίδιο βιβλίο αποτυπώνεται με μεγάλη καθαρότητα και η ερμηνεία του για το παχλαβικό κράτος. Ο Ρεζά Σάχ παρουσιάζεται όχι πρωτίστως ως φωτισμένος εκσυγχρονιστής, αλλά ως ένας ηγέτης που οικοδομεί νέους θεσμούς για να επεκτείνει την κρατική του ισχύ σε πολιτική, κοινωνία, οικονομία και ιδεολογία. Αντίστοιχα, ο Μοχάμαντ Ρεζά Σάχ παρουσιάζεται ως φορέας μιας πετρελαϊκά τροφοδοτούμενης κρατικής πολιτικής που αποσυνθέτει παλιές συμμαχίες χωρίς να οικοδομεί σταθερή κοινωνική νομιμοποίηση. Η δύναμη του Αμπραχαμιάν εδώ είναι ότι δεν περιγράφει τον εκσυγχρονισμό ως ουδέτερη πρόοδο, αλλά ως μορφή κρατικής ανασυγκρότησης με συγκεκριμένους κοινωνικούς νικητές και ηττημένους.
Αν επιχειρήσουμε μια συνολική αποτίμηση του έργου του, μπορούμε να πούμε ότι το έργο του Αμπραχαμιάν, στηρίζεται σε τέσσερις μεγάλες ιστοριογραφικές τομές. Πρώτον, αποεξωτικοποιεί το Ιράν και το επανεντάσσει στην καθολική ιστορία των τάξεων, των επαναστάσεων και των κρατών. Δεύτερον, μεταχειρίζεται τη θρησκεία ως ιστορικό και πολιτικό φαινόμενο, και όχι ως μια αμετάβλητη πολιτισμική έννοια. Τρίτον, δείχνει ότι η εσωτερική πολιτική ιστορία του Ιράν δεν μπορεί να κατανοηθεί χωρίς τον ιμπεριαλισμό, το πετρέλαιο και τις ξένες παρεμβάσεις. Και τέταρτον, αντιμετωπίζει τη βία, τη φυλακή, την ομολογία και τη συγκρότηση της δημόσιας μνήμης ως συστατικά στοιχεία της νεότερης κρατικής εξουσίας. Αυτή η τετραπλή συμβολή εξηγεί γιατί ο Αμπραχαμιάν παραμένει τόσο κεντρικός όχι μόνο στις ιρανικές σπουδές, αλλά και στην κοινωνική ιστορία της Μέσης Ανατολής. Από το έργο του Iran Between Two Revolutions έως το πρόσφατο άρθρο του με τίτλο Iran Under Fire, το οποίο δημοσιέυτηκε ακριβώς μια μέρα πριν το ξέσπασμα του πολέμου, ο Αμπραχαμιάν δεν εγκαταλείπει ποτέ την κεντρική του ιδέα, ότι το Ιράν δεν πρέπει να διαβάζεται ούτε μέσα από οριενταλιστικούς μύθους ούτε μέσα από απλές γεωπολιτικές συντομογραφίες, αλλά ως μια σύνθετη και πολύπλοκης κοινωνίας που συγκροτείται μέσα σε διαρκή ένταση ανάμεσα στη λαϊκή πολιτική, την κρατική εξουσία και τον εξωτερικό καταναγκασμό και επιβολή. Αυτό ακριβώς είναι που δίνει στο έργο του διαχρονική του σημασία.
Μπορείτε να παρακολουθήσετε την παρουσίαση εδώ:
https://www.facebook.com/61576708885496/videos/1448933007016603
Σύντομο Βιογραφικό Σημείωμα – Ιωάννης Μυλωνέλης.
Γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη. Είναι υποψήφιος διδάκτορας με ειδίκευση στις Ισλαμικές Σπουδές. Έχει ολοκληρώσει Πτυχίο Ιστορίας και Εθνολογίας στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης (βαθμός 8,98/10, Άριστα), Μεταπτυχιακό Δίπλωμα στη Θεολογία και τον Πολιτισμό στο ΑΠΘ (βαθμός 9,50/10, Άριστα) και Πτυχίο Θεολογίας στο ΑΠΘ (βαθμός 8,54/10, Άριστα).
Η επαγγελματική του εμπειρία περιλαμβάνει τη διδασκαλία Θρησκευτικών, Ιστορίας και Κοινωνικής–Πολιτικής Αγωγής στα Εκπαιδευτήρια «Βασιλειάδη», τη διδασκαλία ελληνικής γλώσσας σε αλλοδαπούς, θέσεις ευθύνης σε ξενώνες ασυνόδευτων ανηλίκων (ΣΜΑΝ, ΑΡΣΙΣ), καθώς και ερευνητική δραστηριότητα στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και στο MOHA Research Center. Έχει λάβει υποτροφίες από το πρόγραμμα RESILIENCE TNA, το ΑΠΘ, την Πρεσβεία της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν και την Κυβέρνηση της Αλβανίας.
Διαθέτει πλούσια εθνογραφική εμπειρία από έρευνες πεδίου στο Ιράν, στη Δυτική Θράκη, στο Κόσοβο, στην Αλβανία και στην Ήπειρο. Έχει δημοσιεύσει επιστημονικές μελέτες για τον Μπεκτασισμό και τον Σουφισμό στα Βαλκάνια, καθώς και ντοκιμαντέρ μικρού μήκους με τίτλο I Grew Up Early (Ethnofest 2024). Έχει συμμετάσχει με ανακοινώσεις σε διεθνή συνέδρια στην Ελλάδα και το εξωτερικό (Ρώμη, Βιέννη, Νέο Δελχί, Σαράγεβο, Θεσσαλονίκη κ.ά.) και έχει παρακολουθήσει πλήθος θερινών σχολείων (École française d’Athènes, IIIT, CEST, Ethnofest & University of Amsterdam).
Γνωρίζει άριστα την αγγλική γλώσσα (C2), διαθέτει βασική αναγνωστική επάρκεια στα γερμανικά, αραβικά και περσικά. Τα επιστημονικά του ενδιαφέροντα επικεντρώνονται στις Ισλαμικές Σπουδές, τον ισλαμικό μυστικισμό, την ιστορία των θρησκειών, την κοινωνική και πολιτισμική ανθρωπολογία, τη μελέτη θρησκευτικών μειονοτήτων και τη σύζευξη ανθρωπολογικής έρευνας με τα οπτικοακουστικά μέσα.
