Ο Όρκος των Βοσκών στον Ψηλορείτη: Μύθος, Έθιμο και Αγραφοί Νόμοι – Γράφει η Δρ Γεωργία Κατσογριδάκη, Βαριατρική Διαιτολόγος – Διατροφολόγος.

Στις πλαγιές και τα βουνά του Ψηλορείτη, όπου το πρόβατο, το κατσίκι και ο άνθρωπος συνυπάρχουν αιώνες, άνθισε ένα ιδιότυπο ηθικό σύστη­μα· ο όρκος του βοσκού αποτελεί πυλώνα εμπιστοσύνης, τιμής και συλλογικής δικαιοσύνης. Το έθιμο αυτό συνδέει πρακτικές επιβίωσης με μύθους και άγραφους κανόνες που διασφαλίζουν την κοινωνική συνοχή των ορεινών κοινοτήτων.

Γνωρίζουμε από την μυθολογία για την ζωοκλοπή του Ερμή και την διαμάχη με τον Απόλλωνα.  Η παραδοσιακή αφήγηση συχνά παραπέμπει στον αρχαίο μύθο του Ερμή που κλέβει τα βόδια και στην αντιδικία με τον Απόλλωνα· μια μυθική ιστορία που φωτίζει τις αξίες της εφευρετικότητας, της ευθύνης και της αποκατάστασης της αδικίας. Στον μύθο, ο Δίας παρέμβη ως κριτής και ρυθμιστής της σύγκρουσης, επιβάλλοντας λύση που συνδύαζε αποζημίωση, συμφιλίωση και αποκατάσταση τάξης — στοιχεία που αντηχούν στην πρακτική του όρκου και της συμφωνίας μεταξύ βοσκών: αποκαθιστούν την τάξη χωρίς να διαλύεται η κοινότητα.

Ο όρκος δίνεται σε συγκεκριμένους τόπους αναφοράς: ξέφωτα, πηγές, μικρές πλατείες των οικισμών, ή σε σημεία με τοπική συμβολική βαρύτητα — πετρόχτιστα σημεία, πέτρινοι σταυροί, ή κάτω από αιωνόβια πλατάνια. Συχνά συνοδεύεται από παρουσία γειτόνων, γεωργών και προβάτων ως μάρτυρες. Σε κάποιες τοπικές παραδόσεις αναφέρεται και εκκλησία αφιερωμένη στον «Δισκούρη» (τοπικός τίτλος/παραπομπή σε διμορφικές θεότητες ή τοπικές αγιολογίες), όπου ο όρκος μπορεί να λάβει θρησκευτικό χαρακτήρα πριν ή μετά την άτυπη διαδικασία.

Οι άγραφοι (αγράφοι) νόμοι είναι κανόνες που δεν καταγράφονται επίσημα αλλά γίνονται σεβαστοί με κοινωνική επιβολή:

• Αναγνώριση της ευθύνης: Η ομολογία της κατάστασης, η αποζημίωση και η συμφωνημένη επίλυση θεωρούνται δεσμευτικές.
• Μάρτυρες και αποδοχή: Η συμφωνία μεταξύ των δύο πλευρών, παρουσία της κοινότητας, αποκτά ισχύ ισοδύναμη με νόμο.
• Επανορθωτικά μέτρα: Αποζημίωση, δημόσια συγγνώμη, ή αποκατάσταση του ζημιομένου κοπαδιού αποτελούν πρακτικές κυρώσεις.
• Κοινωνικές συνέπειες: Η παραβίαση του όρκου στιγματίζει το άτομο και μπορεί να οδηγήσει σε απομόνωση ή βλάβη της τιμής της οικογένειας.

Ο όρκος λειτουργεί ως κοινωνικό συμβόλαιο. Εξυπηρετεί πολλούς στόχους: αποκαθιστά την εμπιστοσύνη, περιορίζει την αιματοχυσία ή εκτεταμένες συγκρούσεις, εξοικονομεί πόρους δικαστικής διαδικασίας και διατηρεί την ενότητα των ορεινών κοινοτήτων. Είναι έκφραση της ηθικής αυτοδιεύθυνσης: εκεί όπου το κράτος ή το γραπτό δίκαιο είναι απομακρυσμένα ή δυσπρόσιτα, οι άγραφοι όρκοι λειτουργούν ως πρακτικό και ηθικό πλαίσιο.

Στις συνήθειες αυτές, όταν οι δύο πλευρές συμφωνούν προφορικά και επιβεβαιώνουν την απόφαση ενώπιον κοινού, η συμφωνία θεωρείται τελεσίδικη· η κοινότητα την αναγνωρίζει ως νόμιμη. Η αποδοχή αυτή είναι όχι μόνο πρακτική ανάγκη, αλλά και τελετουργική πράξη τιμής: η λέξη του ανθρώπου, η δημόσια υπόσχεση και η αναγνώριση των μαρτύρων συγκροτούν την ηθική δέσμευση.

Στους αφηγηματικούς τόνους, ο όρκος και οι άγραφοι νόμοι ενσαρκώνουν τη λεβεντιά της κρητικής κοινωνίας: την αίσθηση προσωπικής τιμής, το θάρρος να υπερασπίζεσαι τα δικαιώματά σου, αλλά και την υπευθυνότητα να αποκαθιστάς την αδικία. Αυτή η λεβεντιά δεν είναι ψυχρή αγριάδα· είναι πολιτισμική αρετή που συνδυάζει τιμή και αλληλοσεβασμό, αυστηρότητα στην τήρηση των κανόνων και βαθιά αίσθηση κοινότητας. Ο βοσκός που τηρεί τον όρκο κερδίζει το σεβασμό· εκείνος που τον παραβαίνει χάνει την κοινωνική υπόσταση.

Ο όρκος των βοσκών στον Ψηλορείτη αποτελεί μια ζωντανή παράδοση όπου μύθος και πρακτική συνυφαίνονται. Η ανάκληση του μύθου του Ερμή και του Απόλλωνα, με τη διαιτησία του Δία, προσφέρει ένα αρχέτυπο για την αποκατάσταση της τάξης· οι άγραφοι νόμοι, ο τόπος τέλεσης και η δημόσια αποδοχή συγκροτούν ένα λειτουργικό, ηθικό και πολιτισμικό πλαίσιο. Η υπερηφάνεια και η λεβεντιά των Κρητικών αντανακλώνται στην αυστηρή τήρηση αυτών των κανόνων — μια τιμή που διαφυλάσσει την κοινωνία των βουνών και την αλληλεγγύη των ανθρώπων της.

“Νη Ζα, φάσκω σου και κάτεχέ το
πως δεν κατέω πράμα
για την αραζό τση κλεψάς των οζώ σου”

Η απόδοση

“Μα το Ζα (Δία) σου δεσμεύομαι
και έχε γνώση πως δεν γνωρίζω τίποτα
για την υπόθεση της κλεψιάς των ζώων σου.”

Νηζά: Η λέξη ΝΗΖΑ αποτελεί τη φράση- επίκληση σε μια παραλλαγή από την παλαιότερη εκδοχή του Όρκου των Βοσκών…

Η Γεωργία Κατσογριδάκη είναι αριστούχα απόφοιτος του τμήματος Διατροφής & Διαιτολογίας και Φυσικοπαθητικός, με πολυετή πείρα στο χώρο της διατροφής.

Είναι κάτοχος μεταπτυχιακού τίτλου στη Βιοτεχνολογία από το τμήμα Βιοχημείας με ερευνητική εργασία σχετικά με τα επίπεδα λεπτίνης σε παχύσαρκους & λιπόσαρκους, και διδάκτωρ της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας με θέμα διπλωματικής διατριβής «Επίδραση της λαπαροσκοπικής επίμήκους γαστρεκτομής, στο διατροφικό προφίλ και στη θρέψη του ασθενούς».

Στα πλαίσια της διδακτορικής διατριβής, παρακολουθεί πάνω από 700 ασθενείς που έχουν υποβληθεί σε χειρουργείο παχυσαρκίας, από το 2011 έως σήμερα.

Με την ιδιότητα της Βαριατρικής Διατροφολόγου είναι μέλος της Ελληνικής Χειρουργικής Εταιρείας Παχυσαρκίας και της Παγκόσμιας Ομοσπονδίας Χειρουργικής της Παχυσαρκίας (International Federation for the Surgery of Obesity and Metabolic Disorders – IFSO που είναι επιστημονικός οργανισμός που συγκεντρώνει χειρουργούς και συναφείς ειδικότητες, όπως νοσηλευτές, διαιτολόγους, διατροφολόγους, ψυχολόγους, παθολόγους, ενδοκρινολόγους, αναισθησιολόγους, γαστρεντερολόγους κ.α. που εμπλέκονται στη θεραπεία των νοσογόνα παχύσαρκων ασθενών.

• Από το Μάρτιο του 2020 έως το Δεκέμβριο του 2020 υπήρξε υπεύθυνη διατροφής του τμήματος χειρουργικής νοσογόνου παχυσαρκίας & μεταβολικών διαταραχών του Ιατρικού Διαβαλκανικού Κέντρου Θεσσαλονίκης.
• Εν εξελίξει βρίσκονται οι σπουδές της για το δεύτερο μεταπτυχιακό τίτλο ειδίκευσης στη “Διαχείριση της γήρανσης & χρονίων νοσημάτων” από το Ελληνικό Ανοιχτό Πανεπιστήμιο.
• Εχει εκπαιδευτεί στην “ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΕΣ ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ”, πιστοποιημένο πρόγραμμα, που υλοποιείται από το ΚΕΔΙΒΙΜ του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών.
• Εργάζεται ως ιδιώτης διαιτολόγος ενώ έχει διατελέσει και εκπαιδευτικός στα ΤΕΙ Λάρισας.  Από το 2015 έως σήμερα διδάσκει στο μεταπτυχιακό πρόγραμμα σπουδών της Ιατρικής Σχολής του Παν/μιου Θεσσαλίας με τίτλο «Κλινική Διατροφή».
• Έχει συνεργαστεί με το Μητροπολιτικό κολλέγιο και το Queen Margaret University που εδράζεται στο Εδιμβούργο, ως Λέκτορας & ως Program Leader του τμήματος Διατροφής & Διαιτολογίας
• Από το 2018 έως σήμερα, είναι καθηγήτρια εναλλακτικής – συμπληρωματικής ιατρικής.   Οι συμπληρωματικές και εναλλακτικές θεραπείες αποτελούν μια μεγάλη κατηγορία μεθόδων που επικεντρώνονται στην ολιστική προσέγγιση της υγείας, επενδύοντας όχι μόνο στο σώμα αλλά και στο πνεύμα και το πνεύμα του ατόμου.
• Η εμπειρία της περιλαμβάνει και τη διαχείριση κλινικών περιπτώσεων, δεδομένου ότι έχει διατελέσει συνεργάτιδα της Μονάδας Τεχνητού Νεφρού, ενώ από το 2010 είναι επιστημονική συνεργάτιδα της χειρουργικής κλινικής του πανεπιστημιακού νοσοκομείου Λάρισας και του Ιασώ Θεσσαλίας.
• Διετέλεσε επίσης συνεργάτης του Κτηνιατρικού Εργαστηρίου Λαμίας την περίοδο 2011-2012
• Ασχολείται με τη διατροφογενετική, δηλαδή την μελέτη των γονιδίων για την κατάρτιση εξατομικευμένου προγράμματος διατροφής και είναι συνεργάτιδα της Astrea Health και του ιατρού ενδοκρινολόγου – γενετιστή, Κωσταντίνου Στρατάκη.   Για την επεξεργασία των αποτελεσμάτων συνεργαζεται με εξειδικευμένα εργαστήρια στην Ελλάδα αλλά και διεθνώς.
• Οι σπουδές της περιλαμβάνουν επίσης κατάρτιση στην ομοιοπαθητική, δεδομένου ότι έχει παρακολουθήσει το πρόγραμμα σπουδών της Εθνικής Εταιρείας Ομοιοπαθητικής Ιατρικής Συνεργασίας.  Εν εξελίξει δε βρίσκονται οι μεταπτυχιακές της σπουδές στην ομοιοπαθητική, στο Hahnemann College of Homeopathy στη Μεγάλη Βρετανία.
• Επίσης έχει εκπαιδευτεί στην αρχαία Ελληνική Ιατρική & στον ελληνικό βελονισμό & ηλεκτροβελονισμό , στην ιριδολογία, στη φυτοθεραπεία & στα ανθοιάματα Bach, στην κινεζική διατροφή και στην κινεζική βοτανοθεραπεία.
• Με την ιδιότητα της Φυσικοπαθητικού (naturopath) βλέπει τον άνθρωπο σαν μια ολιστική ενότητα σώματος, διάνοιας και πνεύματος.
• Η Φυσικοπαθητική είναι επιστήμη πανεπιστημιακού επιπέδου και έχει σαν αντικείμενο την εναλλακτική αγωγή υγείας, δεν κάνει διαγνώσεις ασθενειών ούτε δίνει φάρμακα, χρησιμοποιεί μεθόδους εναλλακτικής φυσικής και αφαρμάκου προσέγγισης της υγείας. Όπως ειπε και ο Ιπποκράτης, ο άρρωστος αποτελεί ενιαία ψυχοσωματική οντότητα και η αρρώστια διέπεται από φυσικούς νόμους. Κατά τον Ιπποκράτη ο ιατρός υποβοηθεί την θεραπευτική δύναμη της φύσης και έτσι ο ασθενής αντιμετωπίζεται με μια εντελώς διαφορετική οπτική.
• Ο Φυσικοπαθητικός (naturopath) χρησιμοποιεί ένα εύρος εναλλακτικών – συμπληρωματικών μεθόδων.  Μπορεί συχνά με επιτυχία να εντοπίσει μια προδιάθεση του σώματος πριν την εμφάνιση οξείας ασθένειας και να προσφέρει την κατάλληλη αγωγή καθώς και αλλαγή στις ζωτικής σημασίας συνήθειες του ατόμου.
• Έχει συνεργαστεί με δύο κέντρα εστίασης για την κατάρτιση διαιτητικών μενού.
• Έχει ολοκληρώσει σπουδές στο Διατμηματικό πρόγραμμα δια βίου μάθησης του Αριστοτελειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης με τίτλο «Παρασκευή Καλλυντικών Σκευασμάτων & Σαπώνων» με στόχο την δημιουργία δικής της σειράς περιποίησης με θεραπευτικές ιδιότητες.
• Είναι κριτης σε διεθνή επιστημονικά περιοδικά υψηλού κύρους με παρουσία στο pubmed, σε αντικείμενα σχετικά με την επιδραση της διατροφής σε διάφορα ζητήματα υγείας
• Είναι ραδιοφωνική παραγωγός από τον Απρίλιο του 2024 και παρουσιάζει την εκπομπή “Στην Υγειά σας”, στον Κρήτη FM 87,5, κάθε Τρίτη 18.00-19,00

https://www.youtube.com/@katsogridi

• Έχει συμμετάσχει στο βιβλίο του Γ. Λεκάκη “Ιπποκράτης, ο πατέρας της Ιατρικής” με τη συγγραφή του κεφαλαίου: “Ιπποκράτης: Η διαχρονική επιρροή των ιδεών του στην σύγχρονη ιατρική ακριβείας, δια μέσου της διατροφής”, μαζί με άλλους συγγραφείς, Σ. Χριστοδουλάρης, Ν. Παπανδρέου, Α. Αντωνάκος, εκδ. Τάλως