Tο ψηφιακό αποτύπωμα της χαρτογράφησης των τεκέδων της Θράκης – Γράφει ο Ιωάννης Μυλωνέλης.

Ενάμιση με δύο έτη μετά την ολοκλήρωση και την ανάρτηση του ψηφιακού χάρτη των ιερών τόπων λατρείας του σουφισμού καθώς και των Μπεκτασί – Αλεβί της Δυτικής Θράκης στην ιστοσελίδα του Εθνολογικού Μουσείου της Αλεξανδρούπολης (https://emthrace.org/…/eortologikos-kiklos-bektasi-alevi/) , διαπιστώνω όλο και περισσότερο ότι αυτό που τότε φαινόταν ως «χαρτογράφηση» ήταν στην πραγματικότητα η αφετηρία μιας ανοιχτής διαδικασίας.

Ο χάρτης παρουσιάστηκε ως ένα, κατά το δυνατόν, πλήρες ιστορικό αποτύπωμα με την ανάδειξη τεκέδων, τουρμπέδων, τζεμεβί και μικρών προσκυνημάτων σε αυλές, δάση και σε ξέφωτα. Ωστόσο, στα δύο αυτά χρόνια, στα βουνά της Θράκης συνεχίζω να «σκοντάφτω» σε νέους τουρμπέδες και σε ταφικά μνημεία των οποίων η ιστορία χάνεται στο βάθος του χρόνου και των σιωπών της τοπικής μνήμης.

Αυτή η συνεχόμενη ανακάλυψη δεν αποτελεί απλώς το «συμπλήρωμα» ενός έργου που υποτίθεται ότι είχε κλείσει. Φυσικά και δεν έχει κλείσει και αντιθέτως, αναδεικνύεται η ίδια η φύση της χαρτογράφησης ως μιας ανολοκλήρωτης πρακτικής. Η χαρτογράφηση των ιερών τόπων δεν είναι ποτέ απλώς μια τεχνική εργασία συλλογής συντεταγμένων. Αποτελεί μια διαδικασία συνάντησης με ανθρώπους, αφηγήσεις, μνήμες και αποσιωπήσεις.

Όπως θα έλεγε ο de Certeau, ο χάρτης αποτελεί πάντα προσπάθεια να παγώσουμε ένα «περπάτημα» που διαφεύγει. Οι πιστοί κινούνται, θυμούνται, ξεχνούν, επανανοηματοδοτούν χώρους, ενώ ο ερευνητής επιχειρεί να αποδώσει αυτή τη ρευστότητα σε σταθερά σημεία πάνω σε ένα ψηφιακό υπόβαθρο. Σε επίπεδο θεωρίας, η χαρτογράφηση αυτών των τόπων αναδεικνύει την έννοια του «θρησκευτικού τοπίου» ως δυναμικού πεδίου, όπου συνυφαίνονται τοπικές κοσμοαντιλήψεις, πολιτικές του χώρου και καθεστώτα ορατότητας και μη ορατότητας.

Οι τουρμπέδες των turuq της Δυτικής Θράκης δεν είναι απλώς «μνημεία» αλλά κόμβοι σε ένα ευρύτερο δίκτυο αφιερώσεων, τάματων, κουρμπανιών και συλλογικών συγκεντρώσεων και δράσεων. Ταυτόχρονα είναι τόποι όπου εγγράφονται ιστορίες μετατοπίσεων και ορίων ανάμεσα στο “κυρίαρχο” σουννιτικό και στο μυστικό αποκαλούμενο από αρκετούς “ετερόδοξο” Ισλάμ, αλλά και ανάμεσα σε μουσουλμάνους και χριστιανούς γείτονες.

Η επικαιρότητα αυτής της συζήτησης γίνεται ακόμη πιο έντονη μετά την πρόσφατη αναγνώριση της θρησκευτικής κοινότητας των Μπεκτασήδων Αλεβιτών Μουσουλμάνων της Θράκης ως θρησκευτικού νομικού προσώπου ιδιωτικού δικαίου από το ελληνικό κράτος. Η σχετική ρύθμιση προβλέπει τη σύσταση ενός μη κρατικού νομικού προσώπου, κοινωφελούς και μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα με την ονομασία «Διαχειριστική Επιτροπή Βακουφίων Μπεκτασήδων Αλεβιτών Μουσουλμάνων Θράκης» το οποίο υπάγεται στην εποπτεία του Υπουργείου Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού.

Με άλλα λόγια, οι χώροι που μέχρι πρόσφατα βρίσκονταν σε μια γκρίζα ζώνη νομικής αορατότητας, άλλοτε ενταγμένοι στις διαχειριστικές επιτροπές μουσουλμανικής περιουσίας, άλλοτε πλήρως «ακυβέρνητοι», μάλλον εισέρχονται πλέον στο πεδίο μιας θεσμικά κατοχυρωμένης διαχείρισης. Από ανθρωπολογικής πλευράς αυτή η μετάβαση από την «αφάνεια» σε ένα καθεστώς νομικής αναγνώρισης δεν είναι μόνο ζήτημα δικαιωμάτων ή διοικητικής τάξης, αλλά συνιστά έναν μετασχηματισμό του ίδιου του θρησκευτικού τοπίου. Photos and text John Mlns 2025, Thrace, Greece.

Σύντομο Βιογραφικό Σημείωμα – Ιωάννης Μυλωνέλης.

Γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη. Είναι υποψήφιος διδάκτορας με ειδίκευση στις Ισλαμικές Σπουδές. Έχει ολοκληρώσει Πτυχίο Ιστορίας και Εθνολογίας στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης (βαθμός 8,98/10, Άριστα), Μεταπτυχιακό Δίπλωμα στη Θεολογία και τον Πολιτισμό στο ΑΠΘ (βαθμός 9,50/10, Άριστα) και Πτυχίο Θεολογίας στο ΑΠΘ (βαθμός 8,54/10, Άριστα).
Η επαγγελματική του εμπειρία περιλαμβάνει τη διδασκαλία Θρησκευτικών, Ιστορίας και Κοινωνικής–Πολιτικής Αγωγής στα Εκπαιδευτήρια «Βασιλειάδη», τη διδασκαλία ελληνικής γλώσσας σε αλλοδαπούς, θέσεις ευθύνης σε ξενώνες ασυνόδευτων ανηλίκων (ΣΜΑΝ, ΑΡΣΙΣ), καθώς και ερευνητική δραστηριότητα στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και στο MOHA Research Center. Έχει λάβει υποτροφίες από το πρόγραμμα RESILIENCE TNA, το ΑΠΘ, την Πρεσβεία της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν και την Κυβέρνηση της Αλβανίας.
Διαθέτει πλούσια εθνογραφική εμπειρία από έρευνες πεδίου στο Ιράν, στη Δυτική Θράκη, στο Κόσοβο, στην Αλβανία και στην Ήπειρο. Έχει δημοσιεύσει επιστημονικές μελέτες για τον Μπεκτασισμό και τον Σουφισμό στα Βαλκάνια, καθώς και ντοκιμαντέρ μικρού μήκους με τίτλο I Grew Up Early (Ethnofest 2024). Έχει συμμετάσχει με ανακοινώσεις σε διεθνή συνέδρια στην Ελλάδα και το εξωτερικό (Ρώμη, Βιέννη, Νέο Δελχί, Σαράγεβο, Θεσσαλονίκη κ.ά.) και έχει παρακολουθήσει πλήθος θερινών σχολείων (École française d’Athènes, IIIT, CEST, Ethnofest & University of Amsterdam).
Γνωρίζει άριστα την αγγλική γλώσσα (C2), διαθέτει βασική αναγνωστική επάρκεια στα γερμανικά, αραβικά και περσικά. Τα επιστημονικά του ενδιαφέροντα επικεντρώνονται στις Ισλαμικές Σπουδές, τον ισλαμικό μυστικισμό, την ιστορία των θρησκειών, την κοινωνική και πολιτισμική ανθρωπολογία, τη μελέτη θρησκευτικών μειονοτήτων και τη σύζευξη ανθρωπολογικής έρευνας με τα οπτικοακουστικά μέσα.