Σήμερα το πρωί στάθηκα μπροστά σε μια εικόνα της Αφροδίτης. Της θεάς του έρωτα, της ομορφιάς, της επιθυμίας. Και θυμήθηκα κάτι που γνωρίζουμε (όχι όλοι) από την ελληνική μυθολογία, αλλά σπάνια σταματάμε να σκεφτούμε.

Η Αφροδίτη γεννήθηκε από τα γεννητικά όργανα ενός άνδρα. Ο Ησίοδος μάς αφηγείται πως ο Κρόνος ευνούχισε τον πατέρα του, τον Ουρανό, και πέταξε τα γεννητικά του όργανα στη θάλασσα. Από τον αφρό που σχηματίστηκε γύρω τους αναδύθηκε η Αφροδίτη. Ολόκληρη, ενήλικη, πανέμορφη. Χωρίς να έχει προηγηθεί εγκυμοσύνη, τοκετός, μητρικό σώμα.

Και τότε σκέφτηκα την Εύα.

Στη βιβλική Γένεση, η πρώτη γυναίκα δημιουργείται από την πλευρά του Αδάμ. Όχι από μια μήτρα. Όχι από μια άλλη γυναίκα. Αλλά από το σώμα του πρώτου άνδρα.

Δύο διαφορετικοί πολιτισμικοί κόσμοι. Δύο διαφορετικές θρησκευτικές και μυθολογικές παραδόσεις. Και μια παράξενη συνάντηση.

Γιατί η γυναίκα, που φέρει τη βιολογική δυνατότητα της κύησης, παρουσιάζεται σε αυτές τις αφηγήσεις να προέρχεται από το ανδρικό σώμα;

Δεν γνωρίζουμε αν υπάρχει μία απάντηση. Οι μύθοι δεν γράφτηκαν από έναν άνθρωπο, ούτε υπηρετούσαν όλοι την ίδια ανάγκη. Ωστόσο, μπορούμε να αναρωτηθούμε τι σημαίνει συμβολικά αυτή η αντιστροφή.

Στην περίπτωση της Αφροδίτης, μάλιστα, δεν έχουμε απλώς ένα ανδρικό σώμα. Έχουμε τα γεννητικά όργανα του πατέρα, τη βίαιη αποκοπή τους από τον γιο και τη γέννηση μιας θεότητας που θα ενσαρκώσει την ερωτική επιθυμία.

Είναι σαν η μυθολογία να τοποθετεί στον ίδιο τόπο τρία από τα πιο ισχυρά ανθρώπινα ζητήματα: τη σεξουαλικότητα, τη βία και τη δημιουργία.

Από μια ψυχαναλυτική οπτική, θα μπορούσαμε να διαβάσουμε αυτή την εικόνα ως μια φαντασίωση γύρω από την αναπαραγωγική δύναμη. Την επιθυμία του ανθρώπου να δημιουργήσει ζωή χωρίς να εξαρτάται από το σώμα που κυοφορεί. Να αποκτήσει, δηλαδή, τη δυνατότητα να γεννά εκεί όπου βιολογικά δεν μπορεί.

Δεν είναι μια αποδεδειγμένη εξήγηση του μύθου. Είναι όμως μια ερμηνευτική δυνατότητα που αξίζει να εξετάσουμε.

Σκεφτείτε πόσο ενδιαφέρουσα είναι αυτή η αντιστροφή. Στην πραγματική ζωή, κάθε άνδρας γεννιέται από ένα γυναικείο σώμα. Σε ορισμένες μεγάλες αφηγήσεις της δημιουργίας, όμως, η γυναίκα γεννιέται από τον άνδρα.

Μήπως ο μύθος επιχειρεί, ανάμεσα σε άλλα, να αντιστρέψει τη μεγαλύτερη ανθρώπινη εξάρτηση;

Εκείνη από το μητρικό σώμα.

Και υπάρχει κάτι ακόμη.

Η Αφροδίτη δεν γεννιέται απλώς από τα γεννητικά όργανα του Ουρανού. Γεννιέται αφού εκείνος έχει χάσει τη γενετήσια δύναμή του. Ο ακρωτηριασμός που σηματοδοτεί την ήττα του πατέρα γίνεται, μέσα στη μυθολογική αφήγηση, η αφετηρία μιας νέας δημιουργίας.

Η καταστροφή μετατρέπεται σε ομορφιά. Η απώλεια σε επιθυμία.

Στην ιστορία της Εύας, αντίθετα, δεν υπάρχει η ίδια βίαιη σύγκρουση. Υπάρχει μια θεϊκή δημιουργία, η οποία αργότερα θα διαβαστεί μέσα από διαφορετικές, ακόμη και αντιφατικές, αντιλήψεις για τη θέση της γυναίκας απέναντι στον άνδρα.

Δεν είναι, λοιπόν, δύο ίδιες ιστορίες. Είναι όμως δύο ιστορίες που μας επιτρέπουν να αναρωτηθούμε ποιος έχει τη δύναμη να δημιουργεί, ποιος ορίζει την καταγωγή και ποιος αφηγείται την αρχή της ζωής.

Γιατί οι μύθοι δεν μιλούν μόνο για θεούς. Μιλούν και για τους ανθρώπους που τους επινόησαν, για τις αγωνίες τους, τις επιθυμίες τους, τις σχέσεις εξουσίας και τα ερωτήματα που δεν μπορούσαν να απαντήσουν.

Και νομίζω πως εδώ ακρινωσ βρίσκεται το πιο προκλητικό ερώτημα.

Όταν ένας πολιτισμός φαντάζεται τη γυναίκα να γεννιέται από τον άνδρα, τι μας αποκαλύπτει για τη γυναίκα και τι για την ανάγκη του άνδρα να φανταστεί τον εαυτό του ως δημιουργό της;

Δεν ξέρω αν η απάντηση βρίσκεται στη δύναμη.

Ίσως να βρίσκεται και στον φόβο της εξάρτησης.

Γιατί εκείνος που μπορεί να γεννήσει μέσα στον μύθο δεν χρειάζεται να παραδεχτεί ότι κάποτε γεννήθηκε από κάποιον άλλον…