Έχεις δέκα λεπτά; Τέχνη στο σχολικό περιβάλλον

Γράφει ο Μπουζάρας Δημήτρης

Πριν από δεκαετίες, η παρουσία ενός πίνακα ζωγραφικής μέσα σε ένα σχολείο, θεωρούνταν, μια απλή διακοσμητική επιλογή. Λίγοι πίνακες κοσμούσαν τους τοίχους των σχολείων τις προηγούμενες δεκαετίες ,όλοι φαντάζομαι θυμόμαστε πίνακες με θρησκευτικά θέματα ή θέματα παρμένα από την ελληνική επανάσταση, αυτά και μόνον αυτά!

Σήμερα όμως, η επιστήμη της εκπαίδευσης και η ψυχολογία, υποστηρίζουν, κάτι πολύ διαφορετικό: η τέχνη δεν ομορφαίνει μόνο έναν χώρο, μπορεί να επηρεάσει τον τρόπο που αισθανόμαστε, σκεφτόμαστε και μαθαίνουμε.

Αρκεί να φανταστούμε δύο σχολικούς διαδρόμους. Ο ένας έχει γυμνούς, λευκούς τοίχους .Ο άλλος, φιλοξενεί πίνακες ζωγραφικής, έργα μαθητών ή αντίγραφα διάσημων καλλιτεχνών. Σε ποιον χώρο θα ένιωθε κανείς πιο ευχάριστα; Η απάντηση είναι σχεδόν αυτονόητη. Οι εικόνες αλλάζουν την ατμόσφαιρα ενός χώρου και «μιλούν»  χωρίς να πουν, ούτε μία λέξη.

René Magritte

Οι πίνακες ζωγραφικής λειτουργούν σαν μικρά παράθυρα που ανοίγουν τη φαντασία. Ένα παιδί, μπορεί να σταθεί μπροστά σε έναν πίνακα και να αναρωτηθεί τι συμβαίνει μέσα σε αυτόν. Ποιοι είναι οι άνθρωποι που απεικονίζονται; Πού πηγαίνουν; Γιατί ο ζωγράφος επέλεξε αυτά τα χρώματα; Αυτές οι απλές ερωτήσεις είναι στην πραγματικότητα η αρχή της δημιουργικής σκέψης.

Παράλληλα, όμως, η τέχνη βοηθά τα παιδιά να καλλιεργήσουν την παρατηρητικότητα. Στη σημερινή εποχή, όπου οι εικόνες αλλάζουν συνεχώς στις οθόνες των κινητών, ένας πίνακας ζητά ακριβώς το αντίθετο: να σταματήσεις, να κοιτάξεις προσεκτικά και να ανακαλύψεις λεπτομέρειες που δεν είχες προσέξει με την πρώτη ματιά. Πρόκειται για μια μικρή, αλλά πολύτιμη άσκηση συγκέντρωσης και η συγκέντρωση, είναι ένα από πιο καυτά ζητούμενα στην εποχή μας, μιας και παρατηρούμε, όλο και περισσότερα παιδιά ,αλλά και ενήλικους, με  θέματα στη διαχείριση της προσοχής.

Δεν είναι όμως μόνο οι μαθητές που ωφελούνται. Ένα σχολείο με έργα τέχνης, γίνεται πιο ανθρώπινο και για τους εκπαιδευτικούς. Ένας όμορφος χώρος δημιουργεί μια πιο ήρεμη καθημερινότητα, μειώνει το αίσθημα της μονοτονίας και θυμίζει ότι το σχολείο δεν είναι μόνο ένας χώρος διδασκαλίας, αλλά και ένας χώρος πολιτισμού.

International Klein Blue

Οι πίνακες, μπορούν ακόμη να γίνουν αφορμή για συζήτηση. Ένα έργο που απεικονίζει τη φύση, μπορεί να οδηγήσει τη συζήτηση σε ένα μάθημα που αφορά το περιβάλλον. Ένα ιστορικό θέμα, μπορεί να συνδεθεί με το μάθημα της  Ιστορίας. Ένας αφηρημένος πίνακας, μπορεί να προκαλέσει διαφορετικές ερμηνείες και να δείξει στα παιδιά ότι δεν υπάρχει πάντα μία και μοναδική σωστή απάντηση.

Ένα ακόμη σημαντικό στοιχείο, είναι ότι η τέχνη, καλλιεργεί τη συναισθηματική νοημοσύνη. Τα παιδιά μαθαίνουν να αναγνωρίζουν συναισθήματα μέσα από τα πρόσωπα, τα χρώματα και τις κινήσεις ενός έργου. Χωρίς να το καταλαβαίνουν, εξασκούνται στην ενσυναίσθηση, δηλαδή στην ικανότητα να κατανοούν τον τρόπο που νιώθουν οι άλλοι άνθρωποι.

Victoria and Albert Museum / Supplied by The Public Catalogue Foundation

Δεν χρειάζεται βέβαια κάθε σχολείο να διαθέτει ακριβά έργα τέχνης. Αντίγραφα γνωστών ζωγράφων, αφίσες υψηλής ποιότητας ή ακόμη και οι δημιουργίες των ίδιων των μαθητών μπορούν να μεταμορφώσουν έναν χώρο. Στην πραγματικότητα, όταν τα παιδιά βλέπουν τα δικά τους έργα να εκτίθενται στους τοίχους, αισθάνονται ότι το σχολείο τα αναγνωρίζει και τα σέβεται.

Σε αρκετές χώρες του εξωτερικού, η παρουσία της τέχνης στους σχολικούς χώρους, αποτελεί μέρος της εκπαιδευτικής φιλοσοφίας. Οι αίθουσες, οι διάδρομοι και οι κοινόχρηστοι χώροι σχεδιάζονται ώστε να προσφέρουν αισθητικά ερεθίσματα που ενισχύουν τη δημιουργικότητα και κάνουν το σχολείο πιο φιλικό προς τους μαθητές.

Piet Mondrian

Ίσως τελικά, ένας πίνακας ζωγραφικής να μη διδάσκει μαθηματικά ή γραμματική. Μπορεί όμως να διδάξει κάτι εξίσου σημαντικό: να παρατηρούμε, να αισθανόμαστε, να σκεφτόμαστε ,να αναρωτιόμαστε και να αμφιβάλουμε. Και αυτές, είναι δεξιότητες που συνοδεύουν έναν άνθρωπο σε όλη του τη ζωή.

Για αυτό, την επόμενη φορά που θα μπείτε σε ένα σχολείο, σηκώστε για λίγο το βλέμμα από το πάτωμα και κοιτάξτε τους τοίχους. Αν εκεί υπάρχει τέχνη, ίσως να μην ομορφαίνει απλώς το κτίριο. Ίσως να συμμετέχει, σιωπηλά αλλά ουσιαστικά, στη διαμόρφωση, των αυριανών  συνανθρώπων μας.

Πίνακας θέματος:

Robert Braithwaite Martineau