Στρογγυλές γωνίες – Νίκος Παπάνας – Εκδόσεις Ιωλκός – Ρωτά ο Άγγελος Τάσκος.

«Στρογγυλές Γωνίες» (Εκδόσεις Ιωλκός, 2025, ISBN 978-960-640-284-5) του

Νίκου Παπάνα

Ποιες είναι για εσάς οι Στρογγυλές γωνίες; Ομολογώ ο τίτλος της ποιητικής  σας συλλογής είναι για εμένα εύστοχα δυσερμήνευτος.

Οι Στρογγυλές γωνίες εκφράζουν τη βούληση και την απόπειρα να εναρμονίσουμε τις αντιθέσεις της ζωής μας. Αυτές ποικίλλουν για τον καθένα και μπορεί να είναι πολλές, σε διάφορα επίπεδα. Σε επίπεδο ποιητικής, στη συγκεκριμένη συλλογή εναρμονίζονται οι αγαπημένες μου στιχουργικές μορφές (δραματικοί μονόλογοι, χαϊκού, σονέτα, λυρικά ποιήματα, λυρικά επιγράμματα) κι εξισορροπούν όλα τα θέματα της ποίησής μου (έρωτας, ανεκπλήρωτο, ονειροπόληση, δύναμη της ποίησης). Την αρμονική ισορροπία επιχειρεί να τονίσει και η αρχιτεκτονική της συλλογής: τέσσερις ενότητες με επτά ποιήματα σε κάθε μία.

Από τι εμπνέεστε για τη συγγραφή των ποιημάτων σας;

Όπως όλοι, από βιώματα, σκέψεις, αναμνήσεις, όνειρα, αλλά και από αναγνωστικές εμπειρίες.

Τι καθορίζει τις ζωές μας, οι επιλογές μας ή οι επιρροές;

Και τα δύο. Οι δεύτερες επηρεάζουν τις πρώτες. Αλλά και το αντίστροφο ισχύει: υποσυνείδητα επιλέγουμε (τουλάχιστον, εν μέρει) να είμαστε πιο δεκτικοί σε κάποιες επιρροές.

Τι κάνει μερικά έργα να αντέχουν στον χρόνο;

Αυτό είναι πολύ ενδιαφέρον και δύσκολο ερώτημα. Ποιος δημιουργός δεν θα ήθελε κάποιο από τα έργα του να διατηρηθεί στην αιωνιότητα; Ωστόσο, δεν υπάρχει συνταγή γι’ αυτό. Φαίνεται ότι στα έργα που αντέχουν στον χρόνο συναντώνται η πρωτοτυπία με νέους εκφραστικούς τρόπους, η ανάδειξη για πρώτη φορά ενός νέου θέματος καθώς και η — τυχαία — συνάντηση της ατομικής ευαισθησίας με τις αναζητήσεις του συνόλου. Οι τελευταίες μπορεί να μην είχαν πρωτύτερα εκφραστεί, αλλά να αποκρυσταλλώνονται πρώτη φορά στο έργο που κερδίζει το στοίχημα.

Αγαπημένες/αγαπημένοι ποιητές, λογοτέχνες, συγγραφείς που σας έχουν επηρεάσει; Τα αγαπημένα σας βιβλία;

Θα ξεχωρίσω τον Shakespeare, τον Αγγλικό και τον Γερμανικό Ρομαντισμό, τον Γαλλικό Συμβολισμό και Υπερρεαλισμό από τους ξένους. Από την Ελλάδα την οδό της ακραιφνώς λυρικής ποίησης (Σολωμός, Σικελιανός, Καρυωτάκης, Ελύτης, Βρεττάκος, Βαρβιτσιώτης, Γεραλής και νεότεροι).Αγαπημένα βιβλία: τα σονέτα του Petrarca, τα σονέτα του Shakespeare, «Τα άνθη του κακού» του Baudelaire, «Το μονόγραμμα» του Ελύτη.

Από πότε θυμάστε τον εαυτό σας να γράφει και γιατί; Ποια είναι τα πρώτα ποιήματα που διαβάσατε και που θυμάστε;

Ξεκίνησα δειλά στο γυμνάσιο, από μιαν ακαθόριστη εσωτερική ανάγκη. Τα πρώτα ποιήματα που θυμάμαι είναι το “If” του Rudyard Kipling, το “The raven” του Edgar Allan Poe καθώς και ποιήματα του Goethe, του Rilke, του Καβάφη, του Σικελιανού και του Καρυωτάκη.

Με ποιον/ποια ποιητή/ποιήτρια θα θέλατε να πίνατε ένα ποτήρι κρασί και γιατί;

Είναι δύσκολο να διαλέξω, και μάλιστα έναν. Θα προτιμούσα τον Νικηφόρο Βρεττάκο και την Emily Dickinson, ώστε να συζητήσουμε για τηνομορφιά και το μυστήριο που θα βρούμε στην καθημερινότητα και στη φύση. Θα προσθέσω τον Edgar Allan Poe και τον John Keats, ώστε να συζητήσουμε για την αξία των ιδιωτικών οραμάτων. Για να αστειευθώ, δεν τολμώ να συναντήσω τον Dylan Thomas, γιατί έπινε τόσο πολύ που κανείς δεν μπορούσε να τον συναγωνιστεί.

Στο ποίημα σας «Συλλέγω λέξεις», γράφετε «Συλλέγω μόνο λέξεις-δροσίζομαι στην ανεμορριπή τους» …Τι είναι για εσάς οι λέξεις και ποιο ρόλο παίζουν πλέον στις ζωές μας; Είμαστε προσεχτικοί με αυτές άραγε;

Οι λέξεις είναι πολύ σημαντικές. Είναι το δομικό υλικό, το πολύτιμο εργαλείο της ποίησης. Ως μετωνυμία της τελευταίας απαντούν αρκετές φορές στη συλλογή μου. Θα δείτε ότι γράφω με αγάπη γι’ αυτές. Φυσικά, την αγάπη αυτή δεν τη μοιράζονται κατ’ ανάγκη όλοι, με αποτέλεσμα να κακομεταχειρίζονται τις λέξεις, να τις προσβάλλουν, να τις πληγώνουν.

Ήττες ή απώλειες φοβόμαστε τελικά εμείς οι άνθρωποι;

Και τα δύο. Το ένα είναι το έτερο πρόσωπο του άλλου.

Στο ποίημα σας «Ποίηση» πολύ όμορφα γράφετε «την πατρίδα μας γυρεύουμε,/ρίχνοντας άγκυρα στο φως». Ο άνθρωπος ζει ουσιαστικά χωρίς ποίηση στην εποχή μας και πώς θα βρούμε στη ζωή μας την άγκυρά μας στο φως;

Στο ποίημα αυτό η ίδια η ποίηση ταυτίζεται με την πατρίδα, με την αποστολή του ποιητή. Αυτό φυσικά δεν μπορεί να ισχύει για όλους τους ανθρώπους. Πάντως, σε όλες τις εποχές, οι περισσότεροι ζούσαν δίχως την ποίηση. Θεωρώ πως αυτό είναι κρίμα, επειδή η ποίηση έχει πολλά να προσφέρει για τον ψυχικό μας πλούτο. Μακάρι να καταφέρουμε κάποτε να φέρουμε την ποίηση πιο κοντά στον κόσμο, διώχνοντας τις προκαταλήψεις που τη συνοδεύουν. Στο εγχείρημα αυτό πολύ σημαντικός είναι ο ρόλος του σχολείου, που — ιδανικά — θα έπρεπε να προσφέρει μια μικρή γεύση από το «Μήλο τη  γλώσσας».

Εάν στο δισάκι σας μπορούσατε να χωρέσετε μονάχα τρεις αξίες, ποιες θα ήταν αυτές για εσάς;

Θα επιλέξω την ομορφιά, την επιμονή, την αυτοβελτίωση.  Στο ποίημα σας «Αλλιώτικο Παντοπωλείο», διάβασα τους συγκλονιστικούς στίχους «…τα ράφια του ανθισμένα κι ετοιμόρροπα,/φωνήεντα σε πολύχρωμες κονσέρβες,/σε στρογγυλές γωνίες κατοικίδια ουράνια τόξα».

Τι είναι τελικά τα αλλιώτικα παντοπωλεία;

Το «αλλιώτικο παντοπωλείο» συμβολίζει, με διακριτικές αναφορές στον Rimbaud, την ποίηση. Γι’ αυτό περιέχει φωνήεντα, λέξεις, ουράνια τόξα, όνειρα… Γι’ αυτό τα παράθυρά του είναι ανύπαρκτα. Στο ποίημα καλλιεργείται η ελπίδα ότι όλοι μας, κατά βάθος («έστω άθελά μας»), γυρεύουμε την ποίηση στη ζωή μας.

Τι είναι για εσάς η ομορφιά, ποιος ο ρόλος στη ζωή μας, ειδικά τώρα που ζούμε σε ζοφερές εποχές; Εξ αφορμής του ποιήματός σας «Μήλο της γλώσσας». Είμαστε τελικά απροετοίμαστοι να κυνηγήσουμε την ομορφιά;

Πάντοτε πίστευα ότι η ομορφιά είναι σημαντική, για να δίνει νόημα στη ζωή μας, για ν’ αποτελεί, κατά το δυνατό, τον στόχο της. Ακόμη και για να μας σώζει από τα δεινά του κόσμου. Κατά καιρούς απελπίζομαι, είτε επειδή δεν μπορώ να την κατακτήσω, είτε επειδή νομίζω ότι δεν αρκεί για τη σωτηρία του κόσμου. Ειδικότερα για την ποίηση, η ομορφιά συνδέεται στενά με τη γλώσσα. Θα μου άρεσε η αγάπη για τη γλώσσα να καλλιεργείται επαρκώς στο σχολείο, αλλά δε γίνεται στον βαθμό που θα ήθελα. Βέβαια, ούτε η κοινωνία μάς προετοιμάζει γι’ αυτό. Έτσι, οι περισσότεροι είμαστε «απροετοίμαστοι να κυνηγήσουμε την ομορφιά» και χρειαζόμαστε ατομική προσπάθεια, για να μυηθούμε.

Τα λάθη μας μήπως τελικά είναι μια ευκαιρία να μας αναζητήσουμε;

Φυσικά. Ωστόσο, είναι πολύ δύσκολο να τα αποδεχτούμε, να μάθουμε από αυτά, να προχωρήσουμε. Οι περισσότεροι χρειαζόμαστε εκπαίδευση σε αυτήν την πορεία. Στην εκπαίδευση μπορούν να βοηθήσουν οι εμπειρίες της ζωής, αλλά και η φιλοσοφία και η ποίηση.

Ο άνθρωπος τελικά μπορεί να δαμάσει τον χρόνο ή τον φοβάται; Και αν ναι, ο πραγματικός χρόνος μετριέται και κοστολογείται σε ρολόγια ή σε αυτά που μοιάζουν με σύννεφα; Εξ αφορμής του ποιήματός σας  ,Τα φθινοπωρινά ρολόγια, που μου άρεσε πολύ.

Ο χρόνος ανήκει στα μεγάλα μυστήρια. Πάντα ο άνθρωπος αγωνίζεται να τον δαμάσει και πάντα τον φοβάται. Η ποίηση, όπως, άλλωστε, όλες οι τέχνες και κάθε ανθρώπινο δημιούργημα, εκφράζουν ακριβώς την προσπάθεια να νικήσουμε τον χρόνο. Στο ποίημα «Τα φθινοπωρινά ρολόγια» τα ρολόγια παρομοιάζονται με σύννεφα, για να μαλακώσει, για να γίνει πιο γλυκό το κύλισμα του χρόνου. Αυτό μάλλον επιτυγχάνεται. Εκείνο που αποτυγχάνει, όμως, είναι να νικήσουμε τη φθορά και την απώλεια.

Ο Νίκος Παπάνας έχει δημοσιεύσει ποιήματα, μεταφράσεις ποιημάτων και δοκίμια για την ποίηση σε έγκυρα λογοτεχνικά περιοδικά. Είναι μέλος της Εταιρείας Λογοτεχνών Θεσσαλονίκης. Το 2004 έλαβε τιμητική διάκριση από τον Σύνδεσμο Εκδοτών Βόρειας Ελλάδας. Έχουν κυκλοφορήσει οι ποιητικές του συλλογές «Πρώτη δημοτικού και άλλα» (Εκδόσεις Ιωλκός, 2019), «Σε ανακηρύσσω νικήτρια» (Εκδόσεις Ιωλκός, 2021), «Σας αρέσουν τα σονέτα;» (Εκδόσεις Ιωλκός, 2023), «Στρογγυλές γωνίες» (Εκδόσεις Ιωλκός, 2025).