Ο συγγραφέας Πέτρος Πουρλιάκας μιλά για τη «Φυλακισμένη Αφροδίτη»

Συνέντευξη στον Γιάννη Ζυγούλη

Ο Πέτρος Πουρλιάκας υπογράφει το υπέροχο μυθιστόρημα «Φυλακισμένη Αφροδίτη» το οποίο κυκλοφόρησε τον Νοέμβριο του 2025 με τη σφραγίδα των εκδόσεων Πνοή. Το έργο περιγράφει τα γεγονότα που οδήγησαν στην αρπαγή της Αφροδίτης της Μήλου την Άνοιξη του 1820 καθώς και την αντίδραση της τοπικής κοινωνίας του νησιού. Ο συγγραφέας του έργου μιλά στο politismikos.gr για την αθέατη πλευρά του έργου:

Κύριε Πουρλιάκα, ποια ήταν η πηγή έμπευσης για το βιβλίο «Φυλακισμένη Αφροδίτη»;

Την πρωτοείδα σε μια επίσκεψη στο Λούβρο πριν από 35 χρόνια περίπου. Στάθηκα για λίγο, ή για πολύ δεν θυμάμαι, και συνέχισα στις υπόλοιπες αίθουσες του μουσείου. Αυτή ήταν η πρώτη μας συνάντηση. Με έναν ανεξήγητο τρόπο, άρα και αληθινό, η Αφροδίτη με είχε γραπώσει για τα καλά. Και από τότε δεν μ’ έχει αφήσει.

Με ποια κριτήρια επιλέγετε συνήθως τα θέματα των βιβλίων σας;

Αρκεί μια ιστορία να με συγκινήσει. Τα υπόλοιπα περί «τάσεων» και «διαθέσεων» του κοινού δεν τα λογαριάζω. Γιατί αλίμονο αν ο συγγραφέας ζύγιαζε το κοινό. Αλίμονο αν το έκανε και ο ζωγράφος ή ο χορογράφος. Πώς να βάλει κανείς στη ζυγαριά ανθρώπους που βλέπουν στα σοβαρά τα δελτία ειδήσεων; Πώς να ζυγιάσω το κοινό λες και θα γράψω σουξεδάκια μιας βδομάδας ή το πολύ ενός καλοκαιριού; Το κοινό διψάει για συνουσία έστω και λεκτική, διψάει για κλειδαρότρυπα και πιπέρι φτάνει να μην είναι η δική του κλειδαρότρυπα και να μην μπαίνει στην δική του μύτη το πιπέρι.

Η αρπαγή της Αφροδίτης δεν είναι από τα πιο γνωστά κεφάλαια της ελληνικής Ιστορίας. Σας δυσκόλεψε αυτό;

Δεν με δυσκόλεψε καθόλου, αφού οι πηγές μου βρίσκονται στα ράφια της Εθνικής Βιβλιοθήκης και όχι στο διαδίκτυο. Στη βιβλιοθήκη όλα τα κεφάλαια της ιστορίας είναι γνωστά, εκεί δεν υπάρχει τίποτα άγνωστο. Με την ευκαιρία της ερώτησης καλό θα είναι να αναφερθώ σχετικά με κάποια παραφιλολογία που είχε κυκλοφορήσει παλιότερα, σχετικά με την αρπαγή της Αφροδίτης. Το 2016 ανέβηκε στο διαδίκτυο η πληροφορία ότι κατά την «αρπαγή» του αγάλματος της Αφροδίτης σκοτώθηκαν 100 έως 200 άνθρωποι που υπερασπίζονταν το άγαλμα. Μάλιστα αυτή η πληροφορία βασίστηκε στην εξάτομη «Ιστορία της Ελληνικής Επανάστασης του 1821» του Δημήτρη Φωτιάδη. Επισκέφθηκα την Εθνική Βιβλιοθήκη και βρήκα αυτήν την «εξάτομη» Ιστορία της Ελληνικής Επανάστασης του 1821 του Δημήτρη Φωτιάδη αλλά δεν είναι εξάτομη· είναι τετράτομη. Και μάλιστα δεν αναφέρεται πουθενά το συμβάν. Ακόμα κι αν αναφέρονταν θα ήταν  περίεργο καθώς θα ήταν το μοναδικό έργο για το 1821 από τα δεκάδες που κυκλοφόρησαν που θα έγραφε για το υποτιθέμενο γεγονός. Αν πράγματι είχε συμβεί κάτι τέτοιο δεν υπήρχε περίπτωση να μην υπήρχε τουλάχιστον στη συλλογική μνήμη ζωντανό. Έτσι λοιπόν, η παραπληροφόρηση καλά κρατεί και είναι χιλιάδες εκείνοι που έσπευσαν, έτσι αμάσητα, να το καταπιούν, αναγράφοντας με στόμφο πατριωτικές κορώνες για τον ηρωισμό των κατοίκων και διάφορες χαριτωμενιές. Όμως στη βιβλιοθήκη ανακάλυψα και την αιτία. Το έργο του Φωτιάδη κυκλοφόρησε το 1977 ενώ μια νέα έκδοση το 2016, οπότε και χρειάζονταν μια κάποια δημοφιλία. Και δίχως την παραπάνω έρευνα στη βιβλιοθήκη, είναι πολύ εύκολο να αντιληφθεί κανείς, εφόσον σκέπτεται, ότι εάν οι κάτοικοι της Μήλου του 1820 είχαν μια τέτοια ευαισθησία για ένα αρχαίο «παγανιστικό» άγαλμα δεν θα ήμασταν τέσσερις αιώνες σκλαβωμένοι. Δεν πιστεύω πως χρειάζεται και περεταίρω επεξήγηση το τελευταίο.

Σήμερα, η πώληση του αγάλματος φαίνεται μάλλον ντροπιαστική για τους κατοίκους της Μήλου. Στις συνθήκες του 1820, υπάρχουν ελαφρυντικά για τους Έλληνες του νησιού;

Λυπάμαι, μα δεν είμαι καθόλου σίγουρος αν φαίνεται ντροπιαστική η πώληση ενός αρχαιοελληνικού αγάλματος, σήμερα. Θα έλεγα ότι φαίνεται μάλλον σαν μια καλή ευκαιρία να «πιάσει» κανείς την «καλή» συμπεριλαμβανομένων όχι μονάχα των κατοίκων της Μήλου μα όλων των κατοίκων αυτής της χώρας. Ναι, υπάρχουν «ελαφρυντικά», ακριβώς τα ίδια που έχουμε και σήμερα. Αμορφωσιά και αναζήτηση του εύκολου πλουτισμού. Τίποτα απολύτως δεν έχει αλλάξει από τότε, ίσως μονάχα μερικά τεχνολογικά καλούδια που δεν είναι πολιτισμός αλλά τεχνολογία.

Από το 1820, πέρασαν πάνω από 200 χρόνια. Έχει αλλάξει ο τρόπος που αντιμετωπίζουμε την Ιστορία μας και την πολιτιστική μας κληρονομιά;

Ούτε στο ελάχιστο. Μια χούφτα άνθρωποι παραμένουν ιδεαλιστές, ενώ η πλειοψηφία ως καταναλωτικές μονάδες ψαχουλεύουν χρυσάφι. Μόλις δοθεί η ευκαιρία θα πουλήσουμε και τον Παρθενώνα προκειμένου να μπούμε σ’ ένα σκάφος, να πλατσουρίσουμε σε μια πισίνα και να οδηγήσουμε το αυτοκίνητο των ονείρων μας. Δηλαδή, αν σήμερα εν έτει 2026, κάποιος ανακαλύψει σ’ ένα χωράφι ένα αρχαίο τεχνούργημα αξίας δεκάδων ή και εκατοντάδων εκατομμυρίων ευρώ τί πιστεύετε ότι θα πράξει; Αλλάζουν οι άνθρωποι;

Ποιο δίδαγμα θα θέλατε να κρατήσουν οι αναγνώστες από το έργο σας;

Θα ήταν μάταιο αλλά και εγωιστικό να θέλω οτιδήποτε απ’ τους αναγνώστες. Αν είναι να κρατήσουν κάτι ας επιλέξουν οι ίδιοι, δίχως αυτό να είναι υποχρεωτικό.

Πιστεύετε ότι τα μάρμαρα του Παρθενώνα θα επιστρέψουν κάποτε στη χώρα μας; Έχετε σκεφτεί ποτέ την πιθανότητα να διεκδικήσουμε και την Αφροδίτη της Μήλου;

Τα μάρμαρα δεν θα επιστρέψουν ποτέ στην Ελλάδα. Κανείς δεν θέλει να ανοίξει ένα τέτοιο προηγούμενο και να αδειάσει, κυριολεκτικά, όλα τα μουσεία του «πολιτισμένου δυτικού κόσμου». Οι κατά καιρούς δημοσιεύσεις και συζητήσεις προσφέρονται μονάχα για λαϊκή κατανάλωση, ενώ χαρίζουν κάμποσα εκατομμύρια σε διάσημους δικηγορίσκους. Όσο για την Αφροδίτη της Μήλου, ας το πάρουμε απόφαση πως
αποτελεί ένα μόνιμο και διαχρονικό ενέχυρο, μαζί με τα εκατοντάδες ακόμα που βρίσκονται στο Λούβρο. Δεν είναι και τόσο δύσκολο να αντιληφθούμε ποιες είναι οι απολαβές από αυτά τα «ενέχυρα».

Το έργο σας είναι πλούσιο σε λαογραφικά στοιχεία. Πόσο σας δυσκόλεψε η έρευνα;

Αν κάτι το αγαπάς δεν σε δυσκολεύει καθόλου. Αντιθέτως πέρασα πολύ ωραίες και εποικοδομητικές στιγμές στην Εθνική Βιβλιοθήκη ψαχουλεύοντας στα τεκμήρια του αναγνωστήριου όσο και στο τμήμα σπάνιων βιβλίων και χειρόγραφων, έχοντας στη βιβλιογραφία της «Φυλακισμένης Αφροδίτης» πάνω από 50 βιβλία και τόμους.Κυριολεκτικά μπήκα στη ζωή εκείνης της εποχής, όπως συνηθίζω να κάνω σε κάθε βιβλίο μου, με κάποιες «ενδιαφέρουσες» επιπτώσεις στην προσωπική μου ζωή.

Ποια είναι η συνταγή για ένα καλό βιβλίο;

Δεν γνωρίζω. Είναι σαν την μαγειρική της θάλασσας, δημιουργείς με ό,τι έχεις.

Έχετε αποφασίσει για το επόμενο βήμα στη συγγραφική σας πορεία;

Όχι, όχι. Αναμένω σαν ένας ανυπόμονος και αδέξιος δέκτης, με ένα αίσθημα φυγής σπειροειδώς περιστρεφόμενο και, ελπίζω, ανερχόμενο.

Κύριε Πουρλιάκα, ευχαριστώ θερμά!

Πέτρος Πουρλιάκας

Ο Πέτρος Πουρλιάκας γεννήθηκε το 1969 στην Καστοριά με καταγωγή απ’ το ορεινό χωριό Βλάστη. Είναι εμπνευστής και πρωτεργάτης των Διάπλων του Αιγαίου Πελάγους που από το 1994 έως σήμερα (Ομάδα Αιγαίου) προσφέρουν εθελοντικά ιατρικές και κοινωνικές υπηρεσίες στους νησιώτες με μεγάλη επιτυχία. Πέρασε τη Μεσόγειο και τον Ατλαντικό Ωκεανό με πλήρωμα έξι ατόμων σ’ ένα ταξίδι τεσσάρων μηνών απ’ τον Πειραιά στην Αμερική μ’ ένα ιστιοπλοϊκό 12 μέτρων, με αποκλειστική χρήση πανιών. Έχει ταξιδέψει μ’ όλα τα μέσα σε πάνω από 60 χώρες της γης και είναι δρομέας μεγάλων αποστάσεων βουνού και ασφάλτου με εγκαταλείψεις και τερματισμούς σε πολλούς αγώνες, μαραθώνιους και υπερμαραθώνιους. Έχει εκδώσει: την ποιητική συλλογή Πνοές (1997), το ημερολόγιο ταξιδιού Πέρα από τις στήλες (εκδόσεις Νέα Σύνορα Λιβάνη 2005),  τα ιστορικά μυθιστορήματα «Νενικήκαμεν». Η ιστορία του Φειδιππίδη, του πρώτου Μαραθωνοδρόμου (εκδόσεις Πηγή/iWrite 2020), το οποίο κυκλοφόρησε και στα αγγλικά
το 2021 από τις PC Publications, και Αλμυρό Μετάξι. Η ιστορία ενός ιαπωνικού πλοίου στη φλεγόμενη Σμύρνη το 1922 (Εκδοτική Αθηνών 2022). Το ποίημά του «Στις γειτονιές του ήλιου» βραβεύτηκε από τον Σύνδεσμο Πολιτισμού Ελλάδας Κύπρου το 2022.

Ο Γιάννης Ζυγούλης γεννήθηκε στη Στυλίδα Φθιώτιδος και τα τελευταία χρόνια ζει στο Ηράκλειο της Κρήτης. Είναι επαγγελματίας δημοσιογράφος και μέλος της Ένωσης Συντακτών Ημερησίων Εφημερίδων Αθηνών (ΕΣΗΕΑ). Έχει εργαστεί ως ρεπόρτερ στις εφημερίδες Καθημερινή και Νέα Μεσημβρινή, στο περιοδικό ΕΝΑ και στους ραδιοφωνικούς σταθμούς Σκάι και Flash.Επίσης διετέλεσε επί σειρά ετών αρχισυντάκτης ύλης στην εφημερίδα Ημερησία. Είναι μέλος του Ομίλου Φθιωτών Λογοτεχνών και Συγγραφέων.