«Χειρόγραφο που βρέθηκε στη Θαραγόθα» του Γιαν Ποτόσκι από τις εκδόσεις Ψυχογιός – Γράφει ο Κώστας Α. Τραχανάς
Πρόκειται για ένα κλασικό μυθιστόρημα γεμάτο πολλές και διαφορετικές γοητευτικές αφηγήσεις με φαντασία, έρωτα, μυστήριο και τρόμο.
Πρόκειται για ένα «πολυσυρταρωτό» μυθιστόρημα…
Ο Ιππότης Αλφόνς φαν Βόρντεν ,λοχαγός στη Φρουρά των Βαλόνων ,που είχε μητέρα από το σόι των Γκομέλεζ , είναι γενναίος , αλλά λιγάκι αφελής και εύπιστος. Ως αξιωματικός του γαλλικού στρατού έλαβε μέρος στη πολιορκία της Θαραγόθα το 1739. Στις παρυφές της πόλης ,σε ένα σπίτι, βρήκε ένα παλιό χειρόγραφο στα ισπανικά που έγραφε για ληστές, για φαντάσματα , για καββαλιστές. Ήταν ένα παράξενο αφήγημα, που τον ξεκούρασε από την κόπωση των μαχών.
Είναι η ιστορία του νεαρού Αλφόνς φαν Βόρντεν ο οποίος , μπαίνοντας στη ζωή έχει να αντιμετωπίσει έναν απειλητικό κόσμο , είναι όμως , και η ιστορία ενός άλλου άνδρα (σεϊχης), ο οποίος στα σαράντα του χρόνια αισθάνεται γέρος και αδύναμος , φορτωμένος ευθύνες και ηγετικά καθήκοντα που δεν μπορεί να εκπληρώσει , κι αναζητεί έναν διάδοχο.
Σε μια χώρα ξένη και σε μια περιοχή ερημική και ηφαιστειώδη, ο Αλφόνς φαν Βόρντεν περνάει μια σειρά δοκιμασίες μυητικής τάξεως: ξυπνάει κάτω από δύο αγχόνες , ανάμεσα σε δυο κουφάρια σε προχωρημένη αποσύνθεση, θα κληθεί να κρατήσει ένα μυστικό που θα του αποκαλύπτεται σταδιακά και θα μείνει πιστός στο λόγο της τιμής του και στην πίστη του, παρ΄ όλες τις πιέσεις που του ασκούνται. Θα κληθεί να εισχωρήσει ολομόναχος στα έγκατα της γης και να εξορύξει χρυσάφι με ένα σφυρί και μίαν αξίνα, υποκείμενος σε άλλη μια δοκιμασία : του νερού. Το θάρρος του θα ανταμειφθεί : θα κερδίσει χρυσάφι, τιμές και δύο γυναίκες που θα του χαρίσουν παιδιά.
Όλες αυτές οι δοκιμασίες έχουν σκηνοθετηθεί από τον σεΐχη των Γκομέλεζ, ηγέτη μιας υπόγειας κοινωνίας που προετοιμάζεται επί αιώνες να αναδυθεί στην επιφάνεια και να οδηγήσει στη θριαμβευτική επικράτηση την αληθινή θρησκεία.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο έρχονται και προσδένονται ιστορίες οι περισσότερες απ΄ τις οποίες είναι σκηνοθετημένες από τον σεΐχη , προκειμένου να επηρεαστεί ο Φαν Βόρντεν (ο Πατσέκο, ο καββαλιστής, η Ρεβέκα, ο Περιπλανώμενος Ιουδαίος) ή να αποσπάσει την προσοχή του με περιπετειώδεις αφηγήσεις (ο Τσότο , ο αρχηγός των τσιγγάνων Αβαδόρο), στις οποίες προστίθενται οι αφηγήσεις των δύο ταξιδιωτών που δεν είναι διόλου άσχετοι : του Βελάσκεθ , που είναι κι αυτός ένας Γκομέλεζ, και του Τόρες Ροβέγιας, που ο τσιγγάνος αρχηγός τον είχε γνωρίσει παιδί.
Ένα συναρπαστικό βιβλίο γεμάτο μυστήριους τύπους ,γοητευτικές γυναίκες, τρομακτικές καταστάσεις και σκοτεινές μορφές: γυφτοπούλες, τσιγγάνοι, Άραβες, μουσουλμάνοι, Μαυριτανοί, Αστουριανοί, Εβραίοι, Ρωμαίοι, μάγισσες, οι δαιμόνισσες Εμίνα και Ζιμπεντέ, λάμιες, έμπουσες, μορμόνες, ερινύες, νεράιδες, χειρομάντισσες, δαίμονες της φιληδονίας, ανθρωπόμορφα τέρατα, πνεύματα, οπτασίες, φαντασιώσεις, κατάρες, τρελοί, αφηρημένοι, δυσπροσάρμοστοι, κενόδοξοι, δολοπλόκοι, τυχοδιώκτες, βρικόλακες, πνεύματα των προγόνων, μοχθηρίες, τρόμος, το αποκρουστικό τέρας Ορλαντίν, ο δαιμονισμένος Πατσέκο, καταραμένα στοιχειά, υπερφυσικά όντα, ειδωλολατρικές θεότητες, ερημίτες , υιοί του Ελοχίμ, νεφελίμ, δυο άτιμα κουφάρια του Λος Ερμάνος, φαντάσματα, φαντάσματα ντυμένα με σάβανα, καββαλιστές, Περιπλανώμενος Ιουδαίος, δαίμονες με πύρινα κέρατα, μαύροι τράγοι, πλάσματα της μαγείας και της γητειάς, τα δυο αδέλφια του Τσότο, δυο κρεμασμένοι, δυο βδελυροί βρικόλακες, δύο ενσαρκωμένοι δαίμονες, δυο σκελετοί, κακά πνεύματα, νεκροί που ψέλνουν, αποτρόπαιοι σκευοφύλακες, ναυτικοί, μούτσοι, ιπποκόμοι, σταβλίτες, υπηρέτες, παραμάνες, καμαριέρες, οινοχόοι, καπνοδοχοκαθαριστές, αχθοφόροι, ληστές, πειρατές, λαθρέμποροι, τυχοδιώκτες, τζογαδόροι, μονομάχοι, κανταδόροι, χορευτές, χοροδιδάσκαλοι, τραγουδιστές, ξιφομάχοι, χρυσωρύχοι, κολάκοι, Καστιλιάνοι ευγενείς, δολοπλόκοι, ταυρομάχοι-τορέρο, δεισιδαίμονες, μύστες, οιωνοσκόποι, λακέδες, αγύρτες, ελαφρόμυαλοι, καταραμένοι, συκοφάντες, ιεροεξεταστές, Ηρωδιανοί, ταξιδιώτες, ζητιάνοι, μάγοι, γεωμέτρες, η ακόλαστη και διεφθαρμένη Μπιάνκα ντε Ρόσι, μετρέσες, ερωμένες, πόρνες, κολασμένοι , σατανάδες, κολασμένες ηδονές, κακά πνεύματα, δαίμονες του Κακού, εφιάλτες, στοιχειωμένα ξενοδοχεία, ο ήχος μιας καμπάνας τα μεσάνυχτα, άγγελοι του σκότους, πρωτότυπος περατάρης, οράματα της φαντασίας, ψευδαισθήσεις, υποχθόνια πνεύματα, κακά δαιμόνια, ερέβη, άβυσσος των ουρανών, πεπτωκότες άγγελοι, τρομεροί εξορκισμοί, παράξενα όνειρα, Θουμίμ, θεϊκοί εραστές, ντροπαλοί εραστές, ερωτόπληκτοι, ερωτοχτυπημένοι, μεγάλοι έρωτες, σεβαστικοί έρωτες, αθώοι έρωτες, ερωτικά καμώματα, ερωτοδουλειές στα μοναστήρια, αγνές ψυχές, φιλήδονοι, ακολασίες, κοσμικές ηδονές, λάγνες αναζητήσεις της ηδονής, απατημένοι σύζυγοι, ασύστολοι μυχοί, ιερόσυλο πάθος, βέβηλες επινοήσεις, ερωτικά τρίγωνα, μια νύχτα στη Βέντα Κεμάδα, Ιερά Εξέταση, αλαζονική δίψα για μεγαλεία, παίγνια του σατανά, πύρινες οχιές, ακόλαστοι παπάδες, Λουτρό των Δαιμόνων, σημεία και τέρατα, κύκνειο άσμα, φοβερή και ματωμένη κεφαλή, άνθρωποι που χάνουν τα λογικά τους, ιερείς της Ίσιδας, λόγοι αναίσχυντοι, μυστήρια της τοσκανικής θρησκείας, ιστορία της Βαυβώς στην Ελευσίνα, έρωτες του Βάκχου, καταραμένος Μπουσκέρος, μυστικά της αβύσσου, εγκόσμιοι και στοιχειώδεις δαίμονες, σκοτεινή μεταφυσική, Αιγυπτιακή προσευχή, καθαρτήριο, κόλαση, το μυστικό του Κάσαρ Γκομέλεζ, βασίλειο των στοιχειών, λυσσασμένη λέαινα, ακολασίες, χασίς, δηλητηριασμένη σοκολάτα, πανούκλα, ανάποδο Ταυ δηλαδή σημείο κατάρας, καταραμένος πελεγρίνος, υπόγεια, μυστήρια, μονομαχίες…
Ο ελευθέριος Τολέδο , ο θαρραλέος και πιστός Φαν Βόρντεν, ο δολοπλόκος Μπουσκέρος, ο ιπποτικός ληστής Τσότο, ο πολυγράφος Έρβας, ο γεωμέτρης -φιλόσοφος Βελάσκεθ, ο νεόπλουτος Ροβέγιας, η Φρασκέτα, η μαρκησία Πάντουλι, οι πατεράδες του Αβαδόρο, του Βελάσκεθ και του Φαν Βόρντεν, ο Λόπεθ Σοάρεθ, η δούκισσα Ντ΄ Άβιλα, ο Πένια Βέλεθ , ο Τόρες Ροβέγιας , η Τλασκάλα , ο σεΐχης των Γκομέλεζ: ήρωες που μένουν αλησμόνητοι. Δεν είναι μια πινακοθήκη προσωπογραφιών , είναι ένας ολόκληρος κόσμος…
Το μυθιστόρημα αυτό είναι μια εκπληκτική σύνθεση όλων των αφηγηματικών ειδών : μαύρο μυθιστόρημα, ιστορίες με ληστές, αφήγηση του φανταστικού , ιστορίες με φαντάσματα πικαρέσκο μυθιστόρημα, ελευθέριο μυθιστόρημα, ερωτικές ιστορίες, μυθιστόρημα με πολιτικές πλεκτάνες, ακόμα και επιδείξεις δεξιοτεχνίας.
Διάσπαρτες σε όλο το έργο , οι φιλοσοφικές και θεολογικές; Θεωρίες επικεντρώνονται στις διδαχές του Χειρήμονα ,το σύστημα του Βελάσκεθ (γνήσιος εκφραστής της φιλοσοφίας του Διαφωτισμού), τις ιδέες του γέρο-Έρβας και την ηθική του Βελίαλ.
Όλες οι ιστορίες του μυθιστορήματος αρχίζουν με έναν τρόπο πολύ απλό , κι εκεί που νομίζεις πως μπορείς να προβλέψεις το τέλος τους, τα πράγματα εξελίσσονται διαφορετικά. Η πρώτη ιστορία γεννοβολάει μια δεύτερη , απ΄ όπου βγαίνει μια τρίτη και ούτω καθεξής , όπως ακριβώς στα περιοδικά κλάσματα που προκύπτουν από κάποιες διαιρέσεις και που μπορείς να τα προεκτείνεις επ΄ άπειρον .
Ο συγγραφέας Γιαν Ποτότσκι , φορώντας διάφορες μάσκες , είναι κατά καιρούς πότε ο αξιαγάπητος ελευθέριος Τολέδο, πότε ο τυχοδιώκτης Αβαδόρο, πότε ο φιλόσοφος Βελάσκεθ, είναι πότε επικούρειος, πότε ορθολογιστής , πότε γενναιόδωρος , πότε εγωιστής.
Ένας κόσμος που ο αναγνώστης τον βλέπει ή τον ζει μέσα , όχι από ένα και μοναδικό ήρωα , κεντρικό πρόσωπο, αλλά από ένα πλήθος χαρακτήρες, μέσα από τις πολλαπλές οπτικές τους.
Ένα αξεδιάλυτο συνονθύλευμα…
Ένας απίστευτος ιστός ιστοριών , μπορχεσιανής υφής, όπου ο βασικός αφηγηματικός άξονας μετατοπίζεται συνεχώς με χαρακτηριστική επιδεξιότητα.
Ένα πολυπρισματικό αφήγημα.
Ένα συναρπαστικό ,ψυχαναλυτικό , λαβυρινθώδη βιβλίο που ταξιδεύει τον αναγνώστη σε μυστικούς κόσμους -μέσα-σε-κόσμους…
Το «Χειρόγραφο» ανήκει στη μεγάλη μπαρόκ παράδοση του θεάτρου και των προσωπείων.
Το μυθιστόρημα είναι μια μεγάλη φούγκα.
Ένα μυθιστόρημα ποταμός…
Πρόκειται για Αριστούργημα.
Ο ΓΙΑΝ ΠΟΤΟΤΣΚΙ, Πολωνός αριστοκράτης, γεννήθηκε το 1761. Επιστήμων, καλλιτέχνης αλλά και πολιτικός, θεωρείται ως μια πραγματική μεγαλοφυΐα που ανήκει σε ολόκληρο τον κόσμο. Εξέδωσε μία σειρά πραγματειών βασισμένων σε έρευνες εθνολογικές, ιστορικές, γλωσσολογικές, και καθιέρωσε έτσι τη μελέτη των σλαβικών γλωσσών και πολιτισμών. Οι περιγραφές των ταξιδιών του στην Ευρώπη, τη Βόρεια Αφρική και την Ασία αποκαλύπτουν έναν εξαιρετικά οξυδερκή παρατηρητή της ανθρώπινης ύπαρξης και των συστημάτων διακυβέρνησης. Το 1789 ιδρύει στη Βαρσοβία έναν προοδευτικό πολιτικό όμιλο και ένα “ελεύθερο τυπογραφείο”. Το 1804, με τη ριζική αλλαγή της πολιτικής κατάστασης και την ολοκλήρωση του διαμελισμού της Πολωνίας, προσφέρει τις υπηρεσίες του στον τσάρο, προσβλέποντας σε μια εμπορική και εκπολιτιστική κατάκτηση μεγάλου μέρους της Ασίας, συμπεριλαμβανομένου του Αφγανιστάν. Το 1797, αφού έχει γράψει κάποια νεανικά διηγήματα και μια οπερέτα με τίτλο “Οι τσιγγάνοι της Ανδαλουσίας”, αρχίζει να συγγράφει το αριστούργημά του, ΤΟ ΧΕΙΡΟΓΡΑΦΟ ΤΗΣ ΣΑΡΑΓΟΣΑ, που ολοκληρώθηκε λίγο πριν από το θάνατό του και παρέμεινε ανέκδοτο. Σήμερα το βιβλίο θεωρείται πλέον κλασικό στο είδος του και δικαίως πήρε το χαρακτηρισμό του μυθιστορήματος-ποταμού.
