«Η Ιστορία της Τρομοκρατίας – Το Έτος V της Γαλλικής Επανάστασης 1793- 1794» – Θανάσης Γάλλος – Εκδόσεις Κέδρος

Σχολιάζει ο Δημήτρης Μπουζάρας

Όταν ακούμε  τη λέξη «τρομοκρατία», ο νους μας ταξιδεύει σχεδόν αυτόματα στις επιθέσεις του 20ού και του 21ου αιώνα, στη θρησκευτική βία, στις ένοπλες οργανώσεις και στα σύγχρονα δίκτυα φανατισμού. Ωστόσο, η ίδια η λέξη γεννήθηκε σε μια εντελώς διαφορετική ιστορική συγκυρία.

Δεν περιέγραφε ομάδες που επιτίθονταν στο κράτος , αλλά ένα κράτος που επέλεγε συνειδητά, να κυβερνά μέσω του φόβου. Εκεί ακριβώς μας οδηγεί ο συγγραφέας και Dr. Ευρωπαϊκής Ιστορίας Θανάσης Γάλλος στο ιδιαίτερα ενδιαφέρον βιβλίο του με τίτλο  «Η Ιστορία της Τρομοκρατίας – Το Έτος V της Γαλλικής Επανάστασης 1793- 1794» το οποίο κυκλοφόρησε από τις Εκδόσεις Κέδρος, επιχειρώντας να επανεξετάσει μια από τις πιο σκοτεινές και ταυτόχρονα πιο παρεξηγημένες περιόδους της Γαλλικής Επανάστασης.

Το βιβλίο δεν αντιμετωπίζει την τρομοκρατία ως μια σειρά αιματηρών γεγονότων ούτε περιορίζεται σε μια χρονολογική απαρίθμηση εκτελέσεων, πραξικοπημάτων και πολιτικών συγκρούσεων. Αντίθετα μάλιστα, επιχειρεί και καταφέρνει να απαντήσει σε ένα θεμελιώδες ιστορικό ερώτημα: πώς μια επανάσταση που γεννήθηκε στο όνομα της ελευθερίας, της ισότητας και της αδελφοσύνης οδηγήθηκε στην πολιτική βία ως μέσο διακυβέρνησης;

Αυτό, αποτελεί και ένα από τα σημαντικά αυτού  του έργου. Ο συγγραφέας αποφεύγει τις εύκολες ηθικές καταδίκες αλλά και τις εξιδανικεύσεις. Αντιμετωπίζει τα γεγονότα μέσα στο ιστορικό τους πλαίσιο, αντικειμενικά και φυσικά, τεκμηριωμένα, φωτίζοντας τις κοινωνικές πιέσεις, τις διεθνείς απειλές, τις εσωτερικές συγκρούσεις και τις ιδεολογικές αντιπαραθέσεις που διαμόρφωσαν το κλίμα της εποχής. Έτσι, με αυτό τον τρόπο, ο αναγνώστης δεν καλείται απλώς να κρίνει τους πρωταγωνιστές, αλλά να κατανοήσει τις συνθήκες που τους οδήγησαν στις αποφάσεις τους και αυτό είναι που δίνει την προστιθέμενη αξία στο παρόν βιβλίο.

Ο Θανάσης  Γάλλος, γράφει με εμφανή ιστορική κατάρτιση, χωρίς όμως να εγκλωβίζεται στον ακαδημαϊκό λόγο. Έτσι λοιπόν,   αφήγηση είναι ζωντανή, με σαφή δομή και ισορροπία ανάμεσα στην τεκμηρίωση και την αναγνωστική ευχέρεια. Η γλώσσα επίσης είναι απλή και πλήρως κατανοητή, χωρίς να γίνεται απλουστευτική, ενώ η χρήση των πηγών λειτουργεί υποστηρικτικά  και με αυτό τον τρόπο, το βιβλίο, καθίσταται προσιτό,  αλλά και βατό αναγνωστικά,από το ευρύ κοινό στο οποίο απευθύνεται -ακόμη και σε εκείνο που προσεγγίζει για πρώτη φορά το θέμα και τη συγκεκριμένη περίοδο- πέραν των φοιτητών, ερευνητών κτλ

Το σημείο  όπου το βιβλίο αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον είναι στον τρόπο με τον οποίο αναδεικνύει ότι η τρομοκρατία δεν υπήρξε μια ιστορική «παρέκκλιση», αλλά ένα πολιτικό εργαλείο που εμφανίζεται επανειλημμένα όταν η εξουσία θεωρεί ότι απειλείται.

Η περίοδος της Ιακωβινικής κυριαρχίας παρουσιάζεται όχι ως μια απλή αιματοβαμμένη παρένθεση, αλλά ως ένα εργαστήριο πολιτικής σκέψης, όπου δοκιμάστηκαν – με τραγικές συνέπειες-  τα όρια ανάμεσα στην υπεράσπιση της επανάστασης και στην κατάλυση των ίδιων των αρχών της.

Ένα βιβλίο το οποίο απαντά  σε πολλά ερωτήματα -απλά και σύνθετα  με τον πλέον σαφή τρόπο- πλην του βασικού, όπως προανέφερα, ωστόσο, είναι αδύνατον να παρουσιαστούν όλα .Ενδεικτικά αναφέρονται λίγα από αυτά:

Πως ξεκίνησε η επανάσταση στην πρώτη φάση της;

Ποιος ήταν ο Ροβεσπιέρος ο ατρόμητος ηγέτης της επανάστασης;

Ποια η δράση του;

Τέθηκαν σε αυτή την περίοδο οι πρώτοι σπόροι ολοκληρωτισμού;

Ποιοι τα κυριότερα επίτευγμα του βασιλιά Ηλιού; (Λουδοβίκου ΙΔ)

Σε ποιον ανήκει η πρωτοβουλία της επανάστασης;

Ποιες οι αντικρουόμενες δυνάμεις της επανάστασης;

Το 1789 σηματοδοτεί την έναρξη της;

Τι ήταν ο μεγάλος φόβος;

Ποια τα αίτια της αγροτικής κρίσης;

Πως επιτεύχθηκε τελικά  η ταξική διάσπαση στην πλευρά των αγροτών ,για ποιους λόγους;

Υπήρξαν διάφορες στην αγγλική και γαλλική αριστοκρατία;

Ποιος ο ρόλος του πάπα;

Ήταν η αμερικανική επανάσταση η άμεση αιτία της γαλλικής;

Ποιος ο ρόλος κλήρου αγροτών και αριστοκρατίας;

Η υπάρχουν ομοιότητες η διάφορες της ελληνική και γαλλικής επανάστασης;

Η άλωση της Βαστίλης την 14η Ιουλίου

Ήταν η περίοδος της τρομοκρατίας ένα ατυχές ολίσθημα;

Η απάντηση που δίνει ο Θανάσης Γάλλος δεν είναι μονοσήμαντη. Αντί να οδηγήσει τον αναγνώστη σε εύκολα συμπεράσματα, τον καλεί να παρακολουθήσει τη διαδρομή των γεγονότων, να αξιολογήσει τις επιλογές των πρωταγωνιστών και να διαπιστώσει ο ίδιος πόσο εύθραυστη μπορεί να αποδειχθεί η ισορροπία ανάμεσα στην πολιτική αναγκαιότητα και στην κατάλυση των δημοκρατικών αρχών. Με αυτόν τον τρόπο, η Ιστορία παύει να είναι μια στατική αφήγηση του παρελθόντος και μετατρέπεται σε ένα πεδίο συνεχούς προβληματισμού.

Εξίσου ενδιαφέρουσα είναι η προσπάθεια του συγγραφέα να αποδημήσει στερεότυπα που συνοδεύουν επί δεκαετίες τη Γαλλική Επανάσταση. Πρόσωπα όπως ο Ροβεσπιέρος, ο  Μαρά κ.α. δεν παρουσιάζονται ως μονοδιάστατοι ήρωες ή αδίστακτοι δήμιοι, αλλά ως πολιτικές προσωπικότητες που έδρασαν μέσα σε ένα εξαιρετικά ασταθές περιβάλλον, όπου κάθε απόφαση μπορούσε να καθορίσει την πορεία μιας ολόκληρης χώρας. Αυτή η πολυπρισματική προσέγγιση αποτελεί ακόμη ένα σημαντικό  πλεονέκτημα  του βιβλίου.

Παράλληλα, ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στις κοινωνικές και οικονομικές διεργασίες που προηγήθηκαν και συνόδευσαν την επανάσταση. Η πείνα, η οικονομική κρίση, οι ταξικές αντιθέσεις, η σύγκρουση ανάμεσα στις παραδοσιακές δομές εξουσίας και στις νέες πολιτικές αντιλήψεις παρουσιάζονται όχι ως δευτερεύοντα στοιχεία, αλλά ως καθοριστικοί παράγοντες που εξηγούν γιατί η επαναστατική δυναμική οδηγήθηκε σταδιακά στη βία. Έτσι, ο αναγνώστης αντιλαμβάνεται ότι η Ιστορία δεν διαμορφώνεται μόνο από τις αποφάσεις λίγων ηγετών, αλλά και από τις βαθύτερες κοινωνικές διεργασίες που συντελούνται σε κάθε εποχή και φυσικά, πως το μεγαλύτερο μέρος της, γράφεται από τη βάση.

Δεν είναι τυχαίο ότι διαβάζοντας το βιβλίο, γεννώνται διαρκώς συνειρμοί με το παρόν. Το  «Η Ιστορία της Τρομοκρατίας – Το Έτος V της Γαλλικής Επανάστασης 1793- 1794» δεν είναι ένα βιβλίο που μας παρουσιάζει το παρελθόν ,αλλά ένα βιβλίο που είναι άμεσα συνδεδεμένο με το παρόν και το μάλλον μας ..Η σχέση ασφάλειας και ελευθερίας, η επίκληση έκτακτων συνθηκών για την περιστολή δικαιωμάτων, η πολιτική χρήση του φόβου και η νομιμοποίηση της κρατικής βίας αποτελούν ζητήματα που εξακολουθούν να απασχολούν τις σύγχρονες δημοκρατίες.

Οι εκδόσεις Κέδρος προσφέρουν στο ελληνικό αναγνωστικό κοινό, ένα έργο μακράς και απαιτητικής ιστορικής έρευνας το οποίο  συνδυάζει επιστημονική εγκυρότητα, αφηγηματική σαφήνεια και ουσιαστικό προβληματισμό. Πρόκειται για ένα βιβλίο που δεν ενδιαφέρει μόνο όσους αγαπούν τη Γαλλική Επανάσταση ή τη νεότερη ευρωπαϊκή ιστορία, αλλά κάθε αναγνώστη που επιθυμεί να κατανοήσει πώς οι μεγάλες ιδέες μπορούν, υπό συγκεκριμένες συνθήκες, να μετατραπούν σε μέσα επιβολής και πώς η υπεράσπιση μιας επανάστασης μπορεί να οδηγήσει στην άρνηση των ίδιων των αξιών που τη γέννησαν αλλά και πως τα γεγονότα εκείνης της περιόδου αλλάξαν για πάντα, το ρου της ιστορίας της Ευρώπης, το ρου της δικής μας ιστορίας..

Εν κατακλείδι, ο συγγραφέας Θανάσης Γάλλος δεν προσφέρει απλώς μια ακόμη μελέτη για την περίοδο της Τρομοκρατίας. Προσφέρει ένα βιβλίο που προκαλεί σκέψη, θέτει δύσκολα ερωτήματα και υπενθυμίζει ότι η Ιστορία δεν αποτελεί ποτέ ένα κλειστό κεφάλαιο. Αντίθετα, συνεχίζει να συνομιλεί με το παρόν, να μας προειδοποιεί για τους κινδύνους της απόλυτης εξουσίας και να μας καλεί να υπερασπιζόμαστε διαρκώς τις αρχές της δημοκρατίας και της ελευθερίας. Και μόνο γι’ αυτό, το βιβλίο αξίζει να διαβαστεί.