Το Μικρό Δυνατό Λυκάκι, η ενσυναίσθηση και η ψυχική ανθεκτικότητα.

Γράφει η Σουζάνα Παπαφάγου , Κλινική – Αναπτυξιακή Ψυχολόγος, Ψυχοδυναμική Ψυχοθεραπεύτρια.

Το Μικρό Δυνατό Λυκάκι, η ενσυναίσθηση και η ψυχική ανθεκτικότητα

Όταν οι ιστορίες που φοβόμαστε να διαβάσουμε στα παιδιά αγγίζουν πρώτα το δικό μας εσωτερικό παιδί

Θα ξεκινήσω με τις λέξεις από το οπισθόφυλλο ενός σπουδαίου βιβλίου:

«Σε ένα καταπράσινο δάσος ζούσε ένα μικρό λυκάκι, ο Νικ. Ένα πρωινό, άρχισε να κουράζεται εύκολα, ώσπου έμαθε ότι μέσα του ζει ένας δράκος.

Με την αγάπη των γονιών, των φίλων και των Σοφών Γιατρών, το λυκάκι ξεκινά ένα ταξίδι με μαγικά φίλτρα, αλλαγές, απογοητεύσεις μα και πολλή ελπίδα. Γιατί η καρδιά του κρύβει μέσα της τη δύναμη και την ψυχή λύκου!»

Αυτή είναι μια ιστορία που δημιουργήθηκε με φροντίδα και σεβασμό, για να σταθεί δίπλα σε κάθε παιδί που δίνει τη δική του μάχη ενάντια σε κάθε δυσκολία. Η συγγραφέας Κατρίνα Τσάνταλη παραχωρεί εξ ολοκλήρου τα δικαιώματά της στο Make-A-Wish Ελλάδος, στηρίζοντας την εκπλήρωση ευχών και το σπουδαίο έργο του οργανισμού.

Το «Μικρό Δυνατό Λυκάκι» είναι ένα από εκείνα τα βιβλία που μιλούν για δύσκολα πράγματα με τρόπο βαθιά τρυφερό και ανθρώπινο. Δεν φωνάζει. Δεν σοκάρει. Δεν προσπαθεί να τρομάξει το παιδί. Αντίθετα, δημιουργεί έναν ασφαλή χώρο μέσα στον οποίο το παιδί μπορεί να πλησιάσει τον φόβο, την αβεβαιότητα, την ευαλωτότητα και την ελπίδα χωρίς να κατακλυστεί από αυτά.

Διάβασα την ιστορία πρώτα σαν μαμά. Σαν άνθρωπος. Και έπειτα σαν κλινική αναπτυξιακή ψυχολόγος.

Και σκέφτηκα ξανά κάτι που συναντώ πολύ συχνά όλα αυτά τα χρόνια: πως τα βιβλία που αγγίζουν έμμεσα θέματα όπως μια σοβαρή ασθένεια, η απώλεια ή ο φόβος ενεργοποιούν συχνά περισσότερο τους ενήλικες παρά τα ίδια τα παιδιά.

Γιατί τέτοιες ιστορίες αγγίζουν και το εσωτερικό παιδί του γονέα. Εκείνο το κομμάτι που κάποτε φοβήθηκε την απώλεια, την αβεβαιότητα ή την ιδέα πως κάτι κακό μπορεί να συμβεί χωρίς να υπάρχει έλεγχος. Και τότε το εν δυνάμει ενήλικο κομμάτι δυσκολεύεται να παραμείνει ψυχικά σταθερό απέναντι σε αυτά τα θέματα, γιατί ενεργοποιείται και ο δικός του παλιός φόβος.

Κι όμως, τα παιδιά έχουν συχνά μεγαλύτερη ψυχική ικανότητα να επεξεργάζονται δύσκολες αλήθειες απ’ όσο πιστεύουμε. Η αναπτυξιακή ψυχολογία εδώ και δεκαετίες δείχνει πως τα παιδιά δεν τραυματίζονται επειδή έρχονται σε επαφή με δύσκολα θέματα. Τραυματίζονται όταν μένουν μόνα τους απέναντι σε αυτά. Όταν νιώθουν πως ο ενήλικας δεν μπορεί να αντέξει το συναίσθημά τους, όταν το δύσκολο γίνεται ταμπού, σιωπή ή πανικός.

Και εδώ συνδέεται βαθιά η ψυχική ανθεκτικότητα με την ενσυναίσθηση.

Η ψυχική ανθεκτικότητα δεν είναι η απουσία φόβου ή πόνου. Δεν είναι ένα παιδί που «δεν καταλαβαίνει» ή που «τα ξεπερνά όλα εύκολα». Είναι η σταδιακή εσωτερική εμπειρία πως «μπορώ να φοβηθώ χωρίς να διαλυθώ», πως «κάτι δύσκολο μπορεί να συμβεί και παρ’ όλα αυτά να συνεχίσει να υπάρχει σχέση, φροντίδα και ελπίδα».

Και αυτή η ανθεκτικότητα χτίζεται μέσα από σχέσεις ενσυναισθητικές. Μέσα από την εμπειρία ότι υπάρχει ένας ενήλικας που μπορεί να μείνει παρών απέναντι στον φόβο του παιδιού χωρίς να τον ακυρώνει, χωρίς να τρομοκρατείται περισσότερο από εκείνο και χωρίς να απαιτεί να «είναι δυνατό».

Οι σημαντικότερες έρευνες γύρω από την ψυχική ανθεκτικότητα — από τη δουλειά της Emmy Werner μέχρι τις μελέτες για το attachment και τη συναισθηματική ρύθμιση — δείχνουν ξανά και ξανά το ίδιο πράγμα: πως ο βασικότερος προστατευτικός παράγοντας για ένα παιδί δεν είναι μια ζωή χωρίς δυσκολίες, αλλά έστω μία ασφαλής, συναισθηματικά διαθέσιμη σχέση.

Ένα παιδί γίνεται ψυχικά ανθεκτικό όταν έχει βιώσει ότι:

«Μπορώ να φοβηθώ και κάποιος θα με βοηθήσει να το αντέξω.»

«Μπορώ να στεναχωρηθώ χωρίς να χαθεί η σχέση.»

«Μπορώ να ρωτήσω για κάτι δύσκολο χωρίς να τρομάξω τον ενήλικα.»

Γι’ αυτό βιβλία σαν το «Μικρό Δυνατό Λυκάκι» έχουν τόσο μεγάλη αξία. Γιατί δεν μιλούν μόνο για τη δυσκολία. Μιλούν για τον τρόπο που ένας άνθρωπος μπορεί να περάσει μέσα από τη δυσκολία χωρίς να χάσει την ανθρωπιά του.

Δεν σοκάρουν. Προετοιμάζουν.

Δεν τρομοκρατούν. Κάνουν το δύσκολο πιο ανθρώπινο.

Δεν διδάσκουν μόνο πληροφορίες. Καλλιεργούν ενσυναίσθηση.

Και ίσως τελικά αυτό να είναι ένα από τα μεγαλύτερα δώρα που μπορούμε να προσφέρουμε στα παιδιά: όχι έναν κόσμο χωρίς πόνο, αλλά την εμπειρία ότι ο πόνος μπορεί να μοιραστεί, να νοηματοδοτηθεί και να αντεχθεί μέσα στη σχέση.

Σουζάνα Παπαφάγου is free today. But if you enjoyed this post, you can tell Σουζάνα Παπαφάγου that their writing is valuable by pledging a future subscription. You won’t be charged unless they enable payments.

Εφόσον επιθυμείτε  κάνετε εγγραφή εδώ:

https://spsychotherapy.substack.com/account?original_app=&free_signup_confirmation=true