Ο καθηγητής πληροφορικής Γιάννης Φαρσάρης μιλά για την Τεχνητή Νοημοσύνη στο χώρο του βιβλίου.
Συνέντευξη στον Γιάννη Ζυγούλη
Πριν από λίγες εβδομάδες, ο εκδοτικός όμιλος Hachette στη Βρετανία, απέσυρε το μυθιστόρημα «Shy Girl» («Ντροπαλό κορίτσι») της Αμερικανίδας Μία Μπάλαρντ (Mia Ballard) διότι το έργο ήταν προϊόν Τεχνητής Νοημοσύνης σε ποσοστό 78%!
Το βιβλίο είχε κυκλοφορήσει τον Νοέμβριο του 2025 στη Βρετανία ενώ αναμενόταν η έκδοσή του στις Ηνωμένες Πολιτείες. Ωστόσο, μετά από τεχνικό έλεγχο, διαπιστώθηκε ότι τα δυο τρίτα του μυθιστορήματος ήταν προϊόν «μη ανθρώπινης συνεισφοράς».
Τα ερωτήματα που προκύπτουν ασφαλώς είναι πολλά και ενδεχομένως ανησυχητικά. Για το θέμα, μίλησε στο politismikos.gr ο καθηγητής πληροφορικής Γιάννης Φαρσάρης, ο οποίος είναι συγγραφέας και δημιουργός της Ανοικτής Βιβλιοθήκης.
Κύριε Φαρσάρη, ως αναγνώστης μπορείτε να αναγνωρίσετε ένα βιβλίο γραμμένο με τεχνητή νοημοσύνη; Με ποιον τρόπο;
Συνήθως ναι, αλλά όχι με τον τεχνικό τρόπο που το κάνουν οι περισσότεροι αναζητώντας μεγάλες παύλες (—), άνω τελείες και κοινότυπα μοτίβα σύνταξης. Ψάχνω για την απουσία λάθους. Ένα κείμενο που δεν έχει κανένα τυφλό σημείο, καμία παράδοξη στροφή, καμία πρόταση που να φαίνεται ότι γράφτηκε στις τρεις τα ξημερώματα από κάποιον που μόλις θυμήθηκε κάτι οδυνηρό, αυτό το κείμενο μου κινεί υποψίες. Η λογοτεχνία είναι τα σημάδια που αφήνει η εμπειρία πάνω στη γλώσσα. Όταν δεν υπάρχουν σημάδια, δεν υπάρχει και εμπειρία.
Οι εκδότες στην Ελλάδα, έχουν τη δυνατότητα να αναγνωρίσουν μια εκδοτική πρόταση, ένα βιβλίο γραμμένο με τεχνητή νοημοσύνη; Υπάρχουν εργαλεία γι’ αυτή τη δουλειά;
Υπάρχουν εργαλεία ανίχνευσης (GPTZero, Copyleaks, Turnitin, Pangram, Winston, Originality.ai) και λειτουργούν με έναν σχετικό βαθμό αξιοπιστίας που όμως δεν αρκεί. Το πρόβλημα είναι δομικό, καθώς αυτά τα εργαλεία εντοπίζουν στατιστικές ομοιότητες με γνωστά μοντέλα, αλλά τα μοντέλα εξελίσσονται γρηγορότερα από τους ανιχνευτές τους. Ειδικά για την ελληνική γλώσσα, τα πράγματα είναι ακόμα πιο σύνθετα, γιατί τα περισσότερα εργαλεία ανίχνευσης έχουν εκπαιδευτεί κυρίως σε αγγλικά κείμενα. Η ελληνική γλώσσα, με την πολύπλοκη γραμματική και τη σύνταξή της, συχνά «μπερδεύει» τους αλγόριθμους.
Στην ελληνική αγορά, η ανίχνευση βασίζεται περισσότερο στην έμπειρη ματιά των επιμελητών, οι οποίοι εντοπίζουν την έλλειψη προσωπικού ύφους και την επαναλαμβανόμενη δομή που χαρακτηρίζει τα κείμενα της τεχνητής νοημοσύνης. Οι εκδότες θωρακίζονται πλέον με ειδικές συμβατικές ρήτρες που υποχρεώνουν τον δημιουργό να δηλώσει την πρωτοτυπία του έργου του, καθώς τα ψηφιακά εργαλεία ανίχνευσης συχνά αστοχούν στα ελληνικά.
Οι αναγνώστες που δεν έχουν σπουδές πληροφορικής ή εξειδικευμένες γνώσεις, μπορούν να το καταλάβουν;
Ο απλός αναγνώστης έχει ένα στοιχείο που δεν έχει κανένα λογισμικό: βαριέται.Έχει διαβάσει βιβλία που τον έχουν κουράσει, τον έχουν συγκινήσει, τον έχουν κάνει να χάσει τον ύπνο του. Όταν ένα κείμενο είναι υπερβολικά ισορροπημένο, υπερβολικά ευγενικό, σαν να μην έχει τσαλακωθεί ποτέ σε κάποιο τετράδιο, το ένστικτο του αναγνώστη το καταλαβαίνει, ακόμα κι αν το μυαλό του δεν ξέρει να το πει.
Η χρήση τεχνητής νοημοσύνης για τη συγγραφή ενός βιβλίου είναι παράνομη ή ανήθικη ή τίποτα από τα δυο;
Νομικά, βρισκόμαστε ακόμα σε γκρίζα ζώνη. Οι υπάρχουσες νομικές ρυθμίσεις δεν έχουν προλάβει να απαντήσουν στο ερώτημα της πνευματικής ιδιοκτησίας όταν ο δημιουργός είναι αλγόριθμος ή όταν ο άνθρωπος είναι απλώς ο επιμελητής μιας μηχανικής παραγωγής. Ηθικά όμως, το ερώτημα είναι πιο ενδιαφέρον: δεν είναι η χρήση της ΤΝ αυτή καθ’ εαυτή που δημιουργεί ηθικό ζήτημα, αλλά η αδιαφάνεια γύρω από αυτή. Το να «πουλάς» ως προσωπική έκφραση αυτό που παρήγαγε ένα μοντέλο γλώσσας είναι μια μορφή πλαστογραφίας, όχι της τέχνης, αλλά της σχέσης σου με τον αναγνώστη.
Υπάρχουν συγγραφικές διαδικασίες που η χρήση της τεχνητής νοημοσύνης θεωρείται θεμιτή; Για παράδειγμα σε μεταφράσεις ή σε βιβλία με τεχνικό περιεχόμενο;
Η χρήση της τεχνητής νοημοσύνης θεωρείται θεμιτή κυρίως ως υποστηρικτικό εργαλείο, όπως στα προσχέδια τεχνικών εγχειριδίων ή στη δομή των περιεχομένων. Στη μετάφραση, λειτουργεί βοηθητικά για την επιτάχυνση της πρώτης απόδοσης, αρκεί να ακολουθεί εξονυχιστική επιμέλεια από άνθρωπο. Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις η ΤΝ είναι ένα χρήσιμο εργαλείο, όπως ακριβώς ήταν κάποτε το ορθογραφικό λεξικό ή το λεξικό συνωνύμων. Η ηθική αποδοχή της εξαρτάται από τη διαφάνεια: είναι εργαλείο παραγωγικότητας για τον καταιγισμό ιδεών και τη διόρθωση, αλλά δεν μπορεί να αντικαταστήσει την πρωτογενή δημιουργικότητα και την τελική ευθύνη του συγγραφέα. Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι αν χρησιμοποιείς ΤΝ, αλλά αν η ΤΝ χρησιμοποιεί εσένα.
Τι να περιμένουμε τα επόμενα χρόνια στον χώρο του βιβλίου; Τελικά η τεχνητή νοημοσύνη απειλεί τον Πολιτισμό μας;
Ο Πολιτισμός δεν απειλείται από την ΤΝ με την κλασική έννοια της ρήξης ή της κατάλυσης. Απειλείται πιο ύπουλα και διαβρωτικά από τη σταδιακή αποδοχή ενός χαμηλότερου ορίου ανθρώπινης παρουσίας μέσα στα κείμενα. Αν η αγορά επιβραβεύει την ποσότητα έναντι της ποιότητας, όπως το κάνει ήδη, τότε η ΤΝ δεν είναι η αιτία της παρακμής, αλλά η αντανάκλασή της. Αυτό που πρέπει να μας ανησυχεί δεν είναι αν οι μηχανές θα γράψουν καλύτερα από εμάς. Είναι ότι εμείς θα εγκαταλείψουμε σταδιακά την προσπάθεια να γράφουμε ως πράξη αντίστασης στην ευκολία.
Ο Γιάννης Φαρσάρης γεννήθηκε στην Ιεράπετρα το 1973. Σπούδασε Επιστήμη Υπολογιστών στο Πανεπιστήμιο Κρήτης και Εκπαίδευση Ενηλίκων στο Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο. Ζει στο Ηράκλειο Κρήτης και εργάζεται ως Καθηγητής Πληροφορικής.
Έχει δημιουργήσει την Ανοικτή Βιβλιοθήκη www.openbook.gr και συμμετέχει στην εκδοτική ομάδα του περιοδικού Fractal.
Ο Γιάννης Ζυγούλης γεννήθηκε στη Στυλίδα Φθιώτιδος και τα τελευταία χρόνια ζει στο Ηράκλειο της Κρήτης. Είναι επαγγελματίας δημοσιογράφος και μέλος της Ένωσης Συντακτών Ημερησίων Εφημερίδων Αθηνών (ΕΣΗΕΑ). Έχει εργαστεί ως ρεπόρτερ στις εφημερίδες Καθημερινή και Νέα Μεσημβρινή, στο περιοδικό ΕΝΑ και στους ραδιοφωνικούς σταθμούς Σκάι και Flash.Επίσης διετέλεσε επί σειρά ετών αρχισυντάκτης ύλης στην εφημερίδα Ημερησία. Είναι μέλος του Ομίλου Φθιωτών Λογοτεχνών και Συγγραφέων.
