Αναχωρήσεις- Εκδόσεις Μεταίχμιο – Σχολιάζει η η Δήμητρα Σαμλίδου.

Ένα έργο μυθοπλαστικό, μα βαθιά αληθινό που πραγματεύεται από το τέλος της ζωής πώς ολοκληρώνεται η ευτυχία και ποια είναι η κατάλληλη στιγμή να πούμε αντίο…

Ο Τζούλιαν Μπαρνς, γεννηθείς το 1946, αποτελεί έναν από τους κορυφαίους Βρετανούς συγγραφείς.Σπούδασε Νομικά και Γαλλική Φιλολογία στην Οξφόρδη. Του έχει απονεμηθεί το βραβείο Booker για τοέργο του με τίτλο Ένα κάποιο τέλος (2011), ενώ ήταν υποψήφιος τρεις φορές ακόμα για τον ίδιο τίτλο γιατα μυθιστορήματα: Ο παπαγάλος του Φλωμπέρ (1984), England, England (1998) και Άρθουρ και Τζορτζ (2005). Επιπλέον, έχει τιμηθεί με το βραβείο E. M. Foster (1986), το βραβείο David Cohen για τη συνεισφορά του στη λογοτεχνία (2011) και το Jerusalem Prize for the Freedom of the Individual in Society (2022).

Σε αυτό το κύκνειο άσμα του συγγραφέα, ο αφηγητής μιλάει από τα βάθη της ψυχής του για μία αρρώστια που τον βασάνιζε, πώς την αντιμετώπισε και σε ποια μονοπάτια οδηγήθηκαν το μυαλό και η ψυχή του καθόλη τη διάρκεια αυτού του ταξιδιού. Εξιστορεί τη σχέση δύο φίλων του, του Στίβεν και της Τζιν, κατά τη διάρκεια των φοιτητικών τους χρόνων, την επανασύνδεσή τους έπειτα από αρκετές δεκαετίες και πώς οι ίδιοι αντιλαμβάνονται και δείχνουν την αγάπη, τοποθετώντας τον ίδιο τον αφηγητή στο κέντρο, μέσα από απλές συζητήσεις μεταξύ φίλων, αναδεικνύοντας βαθείς στοχαστικούς ισχυρισμούς. Τοποθετεί στο τραπέζι προβληματισμούς και σκέψεις για τη μνήμη και τον εγκέφαλο, ποια σημασία έχουν οι αναμνήσεις που επιλέγει να συγκρατήσει, πώς αναδιαμορφώνονται μέσα μας με το πέρασμα του χρόνου και πώς, αλλά και πόσο ξεθωριάζουν. Μετατοπίζεται από την ιδέα της μνήμης στη φθορά του σώματος, την απώλεια προσώπων και το χρόνο. Είναι αυτές οι αναχωρήσεις, οι τελευταίες στιγμές με τους ανθρώπους που λες αντίο, αλλά δε μοιάζουν με αντίο. Αθόρυβες, καθημερινές και με ταπεινότητα.

Αυτά τα κατά άλλα φλέγοντα ζητήματα, αφηγούνται με πιο ανάλαφρο τρόπο στις σελίδες του παρόντος έργου. Μέσα από ένα ύφος εξομολογητικό, ο αφηγητής κάνει απεύθυνση στον αναγνώστη, εκφράζεται στο πρώτο πρόσωπο και μιλάει στο δεύτερο. Κάνει αναφορές στον Προυστ, χωρίς ο ίδιος να αυτοπροσδιορίζεται ως προυστικός, επιδιώκοντας σε μια αντιπαράθεση, αν μας επιτρέπεται ο όρος, στο μεγάλο Γάλλο συγγραφέα του 19ου-20ού αιώνα. Πρόκειται, ουσιαστικά, για μία συνάντηση του αφηγητή με τον αναγνώστη, στην οποία ο πρώτος εξιστορεί και αναλύει παρελθοντικά γεγονότα με παροντικό αντίκτυπο. Το ύφος είναι καθημερινό και η γλώσσα προφορική, ενώ σε ορισμένα σημεία παρατίθενται επεξηγηματικές  υποσημειώσεις. Ακόμα και ο τίτλος, ευαίσθητα και λεπτεπίλεπτα προϊδεάζει με τον πιο ομαλό τρόπο για αυτή την έσχατη φορά της αναχώρησης, του “αντίο”…

Κάθε ιστορία λειτουργεί σαν μια μικρή ρωγμή στην αφήγηση της ζωής μας – μικρά θραύσματα του παρελθόντος που αλλάζουν μορφή, άρωμα, υφή και γεύση και ελάσματα του παρόντος του τόσο αβέβαιου. Με ακρίβεια και υπόγεια συγκίνηση, ο αφηγητής, ο οποίος στο τέλος υπογράφει ως Τζούλιαν Μπαρνς, με ειλικρίνεια ψυχής υπενθυμίζει ότι οι πιο καθοριστικές αναχωρήσεις δεν είναι αυτές που βλέπουμε, αλλά αυτές που αντιλαμβανόμαστε όταν πλέον είναι πολύ αργά. Και τότε εμείς τι κάνουμε για αυτό;