«Το μόνο που δε ξέρω είναι πότε θα πεθάνω»

Μια φράση κοινή, πιθανόν την έχουμε ακούσει ή πει όλοι μας, ωστόσο, φανταστείτε ένα πρωινό σαν όλα τα άλλα.

Ξυπνάτε, πίνετε τον καφέ σας, και στο κινητό σας εμφανίζεται μια ειδοποίηση. Όχι από τα social media , αλλά από μια υπηρεσία που δεν υπήρξε ποτέ μέχρι σήμερα: το Υπουργείο Τελικής Πληροφορίας. Έχει μέσα μόνο μια πρόταση:

«Θα πεθάνεις στις 12 Νοεμβρίου 2074.»

Όχι «ίσως». Όχι «κατά πάσα πιθανότητα». Με απόλυτη βεβαιότητα.
Τι κάνετε μετά; Τι αλλάζει μέσα σας; Τι αλλάζει γύρω σας;

Το ερώτημα «τι θα γινόταν αν γνωρίζαμε την ημερομηνία θανάτου μας;» δεν είναι απλώς μεταφυσική περιέργεια. Είναι μια νοητική βόμβα που απειλεί να τινάξει στον αέρα όλα όσα θεωρούμε δεδομένα: από τις σχέσεις μας μέχρι την οικονομία, από την ψυχολογία μας μέχρι την ίδια την έννοια του νοήματος στη ζωή.

Από τον φόβο στην απόλυτη βεβαιότητα και μετά τι;

Επί χιλιάδες χρόνια ο άνθρωπος ζει με μια σιωπηλή συμφωνία με το σύμπαν: δεν ξέρουμε πότε θα πεθάνουμε. Κι όμως, χτίζουμε καριέρες, ερωτευόμαστε, κάνουμε παιδιά, παίρνουμε δάνεια, σχεδιάζουμε το μέλλον.

Η άγνοια αυτή δεν είναι ελάττωμα,είναι η βασική μας δύναμη.
Αν την αφαιρέσουμε; Το παιχνίδι αλλάζει ριζικά.

Ψυχολόγοι λένε ότι μεγάλο μέρος της ανθρώπινης δραστηριότητας είναι μια προσπάθεια να ξεχάσουμε ότι είμαστε θνητοί. Αλλά τι γίνεται όταν δεν μπορείς πια να ξεχάσεις; Όταν η ημερομηνία σου βρίσκεται μπροστά σου, σαν χρονόμετρο που μετράει αντίστροφα;

Οι τρεις πιθανές αντιδράσεις

Αν ρωτούσαμε 1.000 ανθρώπους πώς θα αντιδρούσαν, πιθανόν οι απαντήσεις θα χωρίζονταν σε τρεις κατηγορίες:

Οι “σοφοί”

Αναθεωρούν τη ζωή τους. Δίνουν προτεραιότητα στα ουσιαστικά. Αφήνουν πίσω μικρότητες, μίση, αναβολές.

«Έχω 34 χρόνια, 2 μήνες και 11 μέρες. Και θα τα ζήσω σαν να έχουν σημασία.»

Γίνονται καλύτεροι άνθρωποι; Πιθανόν.
Προσπαθούν να αφήσουν κάτι πίσω; Σίγουρα.

Οι “απελπισμένοι”

Γίνονται έρμαια φόβου. Ζουν υπό σκιά.

«Τι νόημα έχει; Σε τέσσερα χρόνια τελειώνει έτσι κι αλλιώς.»

Παθαίνουν κρίσεις πανικού, εγκαταλείπουν όνειρα, κατρακυλούν σε κατάθλιψη. Το τέλος τους κυνηγά πριν καν φτάσει.

Οι “ηδονιστές”

Το παίρνουν σαν άδεια:

«Αφού θα πεθάνω τότε, ας τα κάψω όλα μέχρι τότε.»

Ταξίδια, ρίσκο, αδρεναλίνη, ανεξέλεγκτη κατανάλωση.
Η ζωή γίνεται πάρτι χωρίς αύριο — επειδή υπάρχει κυριολεκτικά ένα αύριο που ξέρουν.

Πόσο θα ζούσαμε αν ξέραμε πόσο θα ζήσουμε;

Αστείο, αλλά η ερώτηση δεν είναι τόσο παράδοξη όσο ακούγεται.
Το εδώ και τώρα αποκτά άλλο βάρος.

Κάποιοι θα άφηναν τις δουλειές τους.
Κάποιοι θα πήγαιναν να πουν «συγγνώμη» ή «σ’ αγαπώ».
Άλλοι θα έγραφαν βιβλία, θα ζωγράφιζαν, θα δοκίμαζαν νέους δρόμους.

Όμως δεν πρέπει να είμαστε αφελείς. Για πολλούς, η γνώση του θανάτου δεν θα έφερνε φως,αλλά σκοτάδι.

Οι κοινωνίες θα άλλαζαν (ίσως ανεπανόρθωτα)

Ας σκεφτούμε μερικές πρακτικές συνέπειες:

Οικογένεια

Θα έκανε κάποιος παιδιά αν ήξερε πως θα πεθάνει σε τρία χρόνια;
Θα παντρευόμασταν τόσο εύκολα; Ή τόσο δύσκολα;

Οικονομία

Τράπεζες; Ασφαλιστικές; Συντάξεις;
Όλα στηρίζονται στην αβεβαιότητα.
Εάν εξαφανιστεί, χιλιάδες θεσμοί θα καταρρεύσουν.

Κράτος και πολιτική

Θα ήθελαν οι κυβερνήσεις να ξέρουν πότε θα πεθάνει κάθε πολίτης;
Φανταστείτε την τεράστια δύναμη – και τον κίνδυνο – μιας τέτοιας πληροφορίας.

Εγκληματικότητα και νόμος

Αν κάποιος ξέρει ότι έχει λίγες μέρες ζωής, τι τον εμποδίζει από το χάος;
Μήπως θα χρειαζόμασταν νέους νόμους γι’ αυτούς που πλησιάζουν το τέλος;

Θρησκεία

Η ιδέα της αιωνιότητας, της κρίσης, της μεταθανάτιας ζωής — όλα αλλάζουν όταν ο θάνατος παύει να είναι μυστήριο και γίνεται προγραμματισμένη πραγματικότητα.

Η «βιομηχανία του τέλους»

Όπως υπάρχουν wedding planners, ίσως θα εμφανίζονταν και:

death planners

νόμιμες “τελετές αποχαιρετισμού”

υπηρεσίες τελευταίων επιθυμιών

“συμβουλευτικοί οδηγοί ζωής μέχρι το τέλος”

Μακάβριο; Ίσως.
Αλλά και σήμερα ο άνθρωπος έχει βιομηχανία γύρω από τη ζωή: γέννα, βάπτιση, σπουδές, καριέρα, γάμος.
Γιατί όχι και γύρω από τον θάνατο, όταν αυτός γίνει απολύτως προβλέψιμος;

Η αλήθεια που δεν θέλουμε να παραδεχτούμε

Το να μη γνωρίζουμε πότε θα πεθάνουμε μας στοιχειώνει.
Αλλά, ίσως, μας σώζει κιόλας.

Η άγνοια δεν είναι πάντα κατάρα ,συχνά είναι ελευθερία.

Μας δίνει περιθώριο να ελπίζουμε.

Μας επιτρέπει να προσποιούμαστε ότι ο χρόνος είναι άφθονος.

Μας αναγκάζει να κάνουμε επιλογές χωρίς πλήρη χάρτη.

Κι αν αυτό ακούγεται παιδικό, ίσως είναι απλώς βαθιά ανθρώπινο.

Θα θέλατε να ξέρετε;

Κάποιοι θα απαντήσουν χωρίς δεύτερη σκέψη: «Ναι, για να προετοιμαστώ».
Άλλοι: «Όχι, θα με κατέστρεφε».

Η σωστή απάντηση ίσως δεν είναι καθολική.
Ίσως υπάρχει δικαίωμα στη γνώση.
Και δικαίωμα στην άγνοια.

Γιατί τελικά δεν είναι ο θάνατος που μας απασχολεί.
Είναι η ζωή που προσπαθούμε να καταλάβουμε.

Το πραγματικό ερώτημα

Δεν είναι τι θα γινόταν αν ξέραμε πότε θα πεθάνουμε.
Το πραγματικό ερώτημα είναι:

Τι θα γινόταν αν ζούσαμε σαν να είχε σημασία, χωρίς να χρειάζεται να το ξέρουμε;

Στο τέλος, η μεγαλύτερη αγωνία μας δεν είναι ότι ο χρόνος μας θα τελειώσει.
Είναι ότι δεν θα τον αξιοποιήσουμε όσο τον έχουμε.