Η αόρατη παγίδα, scroll.

Πόσες φορές έχουμε δει την κόρη μας να κάθεται σιωπηλή μπροστά στην οθόνη, με το βλέμμα χαμένο μέσα σε ατελείωτα βίντεο και φωτογραφίες; Μπορεί να φαίνεται ότι “χαλαρώνει”, όμως πολλές φορές μέσα της συγκρίνει, αμφισβητεί, ίσως και να πονά.

Ο κόσμος των social media έχει γίνει ένας χώρος όπου τα κορίτσια μετρούν -συχνά ασυναίσθητα- την αξία τους. Πόσα likes πήρα; Ποια φίλη φαίνεται πιο όμορφη; Ποια έχει περισσότερο ενδιαφέρον ζωή;

Ως γονείς, είναι φυσικό να ανησυχούμε. Θέλουμε να τα δούμε να νιώθουν όμορφα με τον εαυτό τους, να πιστεύουν στις δυνάμεις τους και να μην ορίζουν την αξία τους από μια οθόνη. Για να τα βοηθήσουμε, όμως, χρειάζεται πρώτα να κατανοήσουμε πώς και γιατί το διαδίκτυο ενισχύει τη σύγκριση -και τι μπορούμε να κάνουμε εμείς.

Η σύγκριση είναι κάτι που όλοι κάνουμε. Όμως, τα social media έχουν μετατρέψει αυτή την ανθρώπινη τάση σε σχεδόν καθημερινό ανταγωνισμό.

Τα κορίτσια βλέπουν εκατοντάδες εικόνες από «τέλειες» ζωές,φίλες με λαμπερό δέρμα, influencers με αψεγάδιαστο σώμα, διακοπές σε εξωτικά μέρη, σχέσεις γεμάτες χαμόγελα. Όλα φαίνονται ιδανικά. Και φυσικά, όλα είναι φιλτραρισμένα, επιλεγμένα και επιμελώς σκηνοθετημένα.

Όταν, λοιπόν, ένα κορίτσι βλέπει αυτή τη «ζωγραφισμένη» πραγματικότητα, είναι σχεδόν αναπόφευκτο να αρχίσει να συγκρίνει. «Γιατί εγώ δεν είμαι έτσι;» «Γιατί η ζωή μου δεν είναι τόσο ενδιαφέρουσα;». Αυτές οι σκέψεις τρυπώνουν σιωπηλά, μα αφήνουν βαθιά σημάδια.

Η εφηβεία είναι μια περίοδος όπου τα κορίτσια ψάχνουν να βρουν ποια είναι. Σε αυτή τη φάση, τα social media λειτουργούν σαν καθρέφτης – αλλά συχνά ένας παραμορφωτικός καθρέφτης.

Τα “likes” και τα “followers” γίνονται, άθελά τους, μέτρο αξίας. Μια ανάρτηση με λίγα likes μπορεί να προκαλέσει απογοήτευση, ενώ μια επιτυχημένη ανάρτηση να προσφέρει μια προσωρινή δόση αυτοπεποίθησης. Όμως αυτή η αυτοπεποίθηση είναι εύθραυστη, γιατί εξαρτάται από την αποδοχή των άλλων.

Έρευνες δείχνουν ότι αφενός, τα κορίτσια που περνούν πολλές ώρες στα social media είναι πιο ευάλωτα σε άγχος, κατάθλιψη και χαμηλή αυτοεκτίμηση. Ο λόγος είναι απλός: συγκρίνουν συνεχώς τον εαυτό τους με μια μη ρεαλιστική εικόνα του τι σημαίνει να είσαι “όμορφη” ή “επιτυχημένη”. Αφετέρου , δυσκολεύονται να απ εμπλακούν και βυθίζονται περισσότερο από τα αγόρια, διότι πάντα επενδύουν χρόνο, σκέψη, ψυχή και φυσικά ως κορίτσια που είναι, συναίσθημα.

Ας είμαστε ειλικρινείς: ποτέ άλλοτε τα κορίτσια δεν βομβαρδίζονταν τόσο έντονα με πρότυπα ομορφιάς. Από τα “fit” σώματα στο TikTok μέχρι τα τέλεια πρόσωπα του Instagram, η πίεση να “ταιριάζεις” σε ένα συγκεκριμένο πρότυπο ώστε να έχεις αποδοχή, είναι τεράστια.

Τα φίλτρα και οι εφαρμογές επεξεργασίας αλλάζουν την πραγματικότητα. Έτσι, τα κορίτσια συγκρίνουν τον εαυτό τους με κάτι ανέφικτο – ένα ψηφιακό σώμα που δεν υπάρχει καν.

Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε δυσαρέσκεια σώματος, υπερβολική αυτοκριτική και σε ορισμένες περιπτώσεις, σε επικίνδυνες συμπεριφορές διατροφής.

Είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι το σώμα στην εφηβεία αλλάζει – και είναι φυσιολογικό να νιώθει κάποια ανασφάλεια. Όταν, όμως, αυτή η ανασφάλεια ενισχύεται καθημερινά από το διαδίκτυο, η ψυχή αρχίζει να πληγώνεται.

Οι influencers αποτελούν για τα σημερινά κορίτσια ό,τι ήταν κάποτε οι τραγουδιστές και οι ηθοποιοί: πρότυπα. Το πρόβλημα είναι ότι, πλέον, αυτά τα πρότυπα βρίσκονται σε απόσταση… ενός scroll.

Οι περισσότεροι influencers δείχνουν μόνο την “καλή” πλευρά της ζωής τους. Το αποτέλεσμα; Ένα κορίτσι συγκρίνει την καθημερινότητά του με μια σκηνοθετημένη πραγματικότητα. Κι επειδή ο εγκέφαλος των εφήβων δεν έχει ακόμη αναπτύξει πλήρως την ικανότητα διάκρισης ανάμεσα στο πραγματικό και το ιδανικό, η σύγκριση αυτή μοιάζει απολύτως αληθινή.

Επιπλέον, πολλές φορές η “τέλεια” εικόνα που βλέπουν είναι προϊόν εμπορικών συνεργασιών. Όμως το παιδί δεν το γνωρίζει αυτό – βλέπει απλώς ένα πρότυπο που «τα έχει όλα».

Η απάντηση δεν είναι να απαγορεύσουμε το διαδίκτυο – είναι να το διδάξουμε. Παρακάτω μερικοί τρόποι που μπορούν να κάνουν τη διαφορά:

Αν δούμε την κόρη μας να επηρεάζεται από όσα βλέπει, το πρώτο βήμα είναι να ανοίξουμε έναν ειλικρινή διάλογο.

Αντί να την ρωτήσουμε «Γιατί κάθεσαι συνέχεια στο κινητό;», μπορούμε να πούμε:

«Πώς σε κάνει να νιώθεις όταν βλέπεις τέτοιες φωτογραφίες;»
«Νομίζεις ότι είναι πραγματικές;»

Οι ερωτήσεις αυτές δεν έχουν στόχο να τη “διορθώσουν”, αλλά να την κάνουν να σκεφτεί.

Δώστε χώρο και χρόνο σε δραστηριότητες που την κάνουν να νιώθει ικανή και χαρούμενη – αθλητισμό, ζωγραφική, μουσική, εθελοντισμό.

Η αυτοπεποίθηση που πηγάζει από πραγματικές εμπειρίες είναι η καλύτερη άμυνα απέναντι στην ψηφιακή σύγκριση.

Δεν χρειάζεται να επιβάλλουμε αυστηρές απαγορεύσεις. Μπορούμε όμως να συμφωνήσουμε σε “ψηφιακές παύσεις”, όπως π.χ. χωρίς κινητό στο τραπέζι ή πριν τον ύπνο.

Ακόμα καλύτερα, να συμμετέχουμε κι εμείς – να δείξουμε με πράξεις ότι μπορούμε να αποσυνδεθούμε.

Υπάρχουν λογαριασμοί που προβάλλουν την αυθεντικότητα, τη διαφορετικότητα και την αυτοαγάπη.

Αν ένα κορίτσι ακολουθεί τέτοιο περιεχόμενο, είναι πιο πιθανό να νιώθει αποδοχή και έμπνευση αντί για πίεση.

Τα παιδιά μαθαίνουν βλέποντάς μας. Αν εμείς μιλάμε συχνά με αυτοκριτική (“Πώς πάχυνα έτσι;” ή “Δες τι όμορφη είναι αυτή!”), μεταδίδουμε, χωρίς να το θέλουμε, την ίδια κουλτούρα σύγκρισης.

Ας δείξουμε στα κορίτσια μας ότι η αξία δεν χωράει σε φίλτρα και αριθμούς.

Ο ψηφιακός κόσμος δεν είναι ο εχθρός – είναι ένα εργαλείο. Και όπως κάθε εργαλείο, χρειάζεται εκπαίδευση.

Τα κορίτσια πρέπει να μάθουν:

• πώς λειτουργούν οι αλγόριθμοι που τους δείχνουν «ό,τι θέλουν να δουν»,
• πώς να αναγνωρίζουν ψεύτικες εικόνες ή περιεχόμενο,
• πώς να προστατεύουν την ιδιωτικότητά τους και την ψυχική τους υγεία.

Η γνώση δίνει δύναμη. Και όταν ένα παιδί γνωρίζει, μπορεί να επιλέξει – όχι να παρασυρθεί.

Αν παρατηρήσουμε ότι η κόρη μας απομονώνεται, αλλάζει διάθεση, μιλά συχνά αρνητικά για τον εαυτό της ή αποσύρεται από δραστηριότητες που αγαπούσε, είναι σημάδι ότι κάτι τη βαραίνει.

Σε τέτοιες περιπτώσεις, μια συζήτηση με σχολικό ψυχολόγο ή ειδικό ψυχικής υγείας μπορεί να είναι εξαιρετικά βοηθητική.

Το σημαντικό είναι να μην την κάνουμε να νιώσει ότι «έχει πρόβλημα», αλλά ότι όλοι χρειαζόμαστε στήριξη όταν κάτι μας δυσκολεύει.

Ας θυμόμαστε: το διαδίκτυο μπορεί να γίνει και χώρος έμπνευσης. Υπάρχουν κορίτσια που το χρησιμοποιούν για να γράψουν, να ζωγραφίσουν, να μιλήσουν για κοινωνικά θέματα ή να βρουν ανθρώπους που τα καταλαβαίνουν.

Αυτός είναι ο θετικός δρόμος – όταν η σύγκριση δίνει τη θέση της στη σύνδεση και στη δημιουργικότητα.

Ως γονείς, μπορούμε να τα ενθαρρύνουμε να ακολουθήσουν αυτόν τον δρόμο. Όχι με κήρυγμα, αλλά με αγάπη, διάλογο και εμπιστοσύνη.

Η γενιά των κοριτσιών μεγαλώνει μέσα σε έναν κόσμο που τα αξιολογεί συνεχώς. Όμως, το πιο δυνατό μήνυμα που μπορούμε να τους δώσουμε είναι πως η αξία τους δεν εξαρτάται από το βλέμμα των άλλων.

Αν καταφέρουμε να τα βοηθήσουμε να αγαπήσουν τον εαυτό τους όπως είναι -με τις ιδιαιτερότητες, τις ατέλειες και τη μοναδικότητά τους – τότε το διαδίκτυο θα πάψει να είναι χώρος σύγκρισης και θα γίνει χώρος έκφρασης.

Και τότε, η κάθε “σύγκριση” θα μετατραπεί σε μια νέα ευκαιρία για αυτογνωσία και δύναμη.

Οι απόψεις του άρθρου αντικατοπτρίζουν τη γνώμη του γράφοντος, είναι απλά ενημερωτικές  και σε καμία περίπτωση, δε μπορούν να προσληφθούν ως  η γνώμη, ή οι κατευθύνσεις ενός κατά περίπτωση ειδικού.