«Αγαπημένες αφροαμερικανίδες ποιήτριες» του Γεώργιου Νικ. Σχορετσανίτη από τις εκδόσεις Οδός Πανός
Γράφει ο δημοσιογράφος – συγγραφέας, Γιάννης Ζυγούλης
Οι αιώνες της δουλείας στις Ηνωμένες Πολιτείες αποτελούν μια ζοφερή σελίδα στην Ιστορία των Η.Π.Α αλλά και του κόσμου. Σ’ αυτό το διάστημα εκατομμύρια άνθρωποι από την Αφρική απήχθησαν και μεταφέρθηκαν στην αμερικανική ήπειρο όπου πωλήθηκαν ως σκλάβοι. Αυτοί οι άνθρωποι και οι απόγονοί τους σχημάτισαν μια ξεχωριστή εθνοτική ομάδα και αναφέρονται με τον όρο «Αφροαμερικανοί».
Είναι προφανές ότι η πρόσβαση των αφροαμερικανών στην εκπαίδευση ήταν μηδαμινή καθώς (ως σκλάβοι) στερούνταν ακόμα και τα βασικά ανθρώπινα δικαιώματα. Ελάχιστοι κατάφεραν να μορφωθούν και ακόμα λιγότεροι να αφοσιωθούν σε κάποια μορφή τέχνης. Μετά την κατάργηση της δουλείας κάποιοι λίγοι Αφροαμερικανοί ξεχώρισαν ως μουσικοί αλλά οι μαύροι λογοτέχνες είναι μετρημένοι στα δάκτυλα. Κι ακόμα λιγότερες είναι οι αφροαμερικανίδες γυναίκες στο χώρο της λογοτεχνίας διότι τους προηγούμενους αιώνες η εκπαίδευση ήταν περιορισμένη για όλες τις γυναίκες ανεξάρτητα από το χρώμα του δέρματος. Υπ’ αυτήν την έννοια, προκαλεί έκπληξη ο τίτλος του βιβλίου «Αγαπημένες αφροαμερικανίδες ποιήτριες» του Γεώργιου Νικ. Σχορετσανίτη που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Οδός Πανός.
Οι εκπλήξεις όμως συνεχίζονται και στο εσωτερικό του βιβλίου καθώς ο συγγραφέας -μετά από κοπιαστική έρευνα- παραθέτει βιογραφικά και ποιητικά αριστουργήματα από τρεις αφροαμερικανίδες οι οποίες σε μεγάλο βαθμό έχουν πλέον λησμονηθεί…
Πρόκειται για τις ποιήτριες Φίλλις Ουίτλεϋ (1753-1784), Λούσι Τέρι Πρινς (περ. 1733-1821) και Φράνσις Χάρπερ (1825-1911).
Σύμφωνα με τον κύριο Σχορετσανίτη «εκείνο που ένωνε τις τρεις γυναίκες πέρα από την ακτιβιστική τους δραστηριότητα, την συμπεριφορά τους, τους κοινωνικούς τους αγώνες και την αγάπη τους για τους ανθρώπους της μαύρης φυλής, ήταν η ξεχωριστή αγάπη τους για την ποίηση. Η έκφραση των βαθύτερων συναισθημάτων τους έτσι αναδύθηκε και ήρθε στην επιφάνεια μέσω των απλών αλλά λυρικών στίχων των ποιημάτων τους που μας άφησαν εγκαταλείποντας ετούτο τον γήινο κόσμο. Οι δεκαετίες που έζησαν μέσα στην υπό διαμόρφωση αμερικανική κοινωνία, η ευρεία και πολυποίκιλη ανασυγκρότηση του έθνους μετά από τον αμερικανικό εμφύλιο πόλεμο, αυτό φυσικά ισχύει μόνο για την Φράνσις Χάρπερ, ο διάχυτος ακόμα και λίαν έντονος κοινωνικός ρατσισμός, τα μαύρα κινήματα ανδρών και γυναικών και τόσα άλλα που καλά γνωρίζουμε, χρησίμευσαν ως κίνητρα και ικανά ερεθίσματα για την πολυπόθητη ποιητική έκφραση».
Η Φύλλις Γουίτλεϊ ήταν η πρώτη γυναίκα αφρικανικής καταγωγής που είδε δημοσιευμένο κάποιο λογοτεχνικό έργο της. Γεννήθηκε στη Δυτική Αφρική και μεταφέρθηκε στη Βοστώνη ως σκλάβα το 1761. Με τη βοήθεια της κυρίας της, στο σπίτι της οποίας εργαζόταν ως οικιακή βοηθός, έμαθε γράμματα και ξεκίνησε να γράφει ποίηση που δημοσιεύτηκε σε μια εφημερίδα της Βοστώνης. Έγινε σύντομα γνωστή και λίγο αργότερα με τη φροντίδα της κυρίας της, ταξίδεψε στο Λονδίνο όπου εκδόθηκε ένα ποιητικό της βιβλίο, το «Ποιήματα για διάφορα θέματα – θρησκευτικά και ηθικά».
Αφέθηκε ελεύθερη, παντρεύτηκε έναν φτωχό άντρα, έκανε τρία παιδιά, τα οποία πέθαναν όλα μικρά. Η ίδια πέθανε φτωχή και δυστυχισμένη χωρίς να μπορέσει να βρει εκδότη για τη δεύτερη συλλογή της. Το έργο της έγινε γνωστό και στη Γαλλία, όπου ο Βολταίρος σε μια επιστολή του προς κάποιον βαρόνο αναφέρει πως οι ωραίοι αγγλικοί στίχοι της απορρίπτουν τον ισχυρισμό ότι δεν υπάρχουν καλοί μαύροι ποιητές.
Το ποίημα της «Για τη μεταφορά απ’ την Αφρική στην Αμερική»:
«Ήταν η ευσπλαχνία που μ’ έφερε απ’ την παγανιστική μου γη.
Δίδαξε τη νυχτωμένη μου ψυχή να καταλάβει
ότι υπάρχει ένας Θεός, ότι υπάρχει ένας Σωτήρας:
Μόλις λυτρώθηκα ούτε αγωνίστηκα ούτε γνώριζα.
Κάποιοι βλέπουν τη μαύρη μας φυλή με περιφρόνηση,
”Το χρώμα τους είναι ένα σατανικό καλούπι”.
Θυμηθείτε, Χριστιανοί, Νέγροι, μαύροι όπως ο Κάιν.
Μπορεί να εξευγενιστούν και να ενταχθούν στην αγγελική αμαξοστοιχία»
Άλλα έργα της είναι:
Περί φαντασίας
Σχετικά με την Αρετή
Προς τον Σ. Μ. Έναν νεαρό Αφρικανό ζωγράφο, βλέποντας τα έργα του
Για το Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ, στη Νέα Αγγλία
Σχετικά με το θάνατο μιας νεαρής κυρίας πέντε ετών
Ύμνος στο πρωινό
Ένας ύμνος στο βράδυ
Για μια κυρία που έρχεται στη βόρεια Αμερική με τον γιο της, για να αναρρώσει
Για έναν κύριο για το ταξίδι του στη Μεγάλη Βρετανία για την αποκατάσταση της υγείας του
Για τον θάνατο του Αιδεσιμότατου κ. Τζωρτζ Γουάιτφιλντ. 1770
Η δεύτερη ποιήτρια του βιβλίου είναι η Λούσι Τέρι Πρινς με καταγωγή από τη Μασαχουσέτη και το Βερμόντ. Οι μελετητές την συγκρίνουν με τον ιεροκήρυκα Τζούπιτερ Χάμον από το Λονγκ Άιλαντ, ο οποίος είχε αναγνωριστεί ως ο πρώτος Αφροαμερικανός ποιητής που δημοσίευσε το έργο του σε φυλλάδιο. Η Λούσι Τέρι Πρινς είχε γράψει μόνο ένα ποίημα, το «Bars’ fight» το οποίο αναφέρεται σε μια εμφύλια σύγκρουση μεταξύ αυτοχθόνων Ινδιάνων και εργατών που έγινε το καλοκαίρι του 1746:
«Αύγουστος, ήταν εικοστή πέμπτη.
Δεκαεπτά χιλιάδες σαράντα έξι.
Οι Ινδιάνοι έστησαν ενέδρα,
για να σκοτώσουν μερικούς πολύ γενναίους άνδρες.
Ήταν κοντά στον μύλο του Σαμ Ντίκινσον.
Οι Ινδιάνοι σκότωσαν εκεί πέντε άνδρες.
Τα ονόματά τους δεν θα παραλείψω,
ο Σάμιουελ Άλεν, σαν ήρωας,
και παρόλο που ήταν γενναίος και θαρραλέος,
το πρόσωπό του δεν θα ξαναδούμε…»
Η τρίτη ποιήτρια στο βιβλίο του Γιώργου Σχορετσανίτη είναι η Φράνσις Χάρπερ η οποία γεννήθηκε στη Βαλτιμόρη και ήταν το μοναδικό παιδί δύο ελεύθερων μαύρων. Έμεινε ορφανή σε μικρή ηλικία και μεγάλωσε με την θεία και τον θείο της που είχε δικό του σχολείο και υπήρξε ιεροκήρυκας. Της άρεσε να διαβάζει και να γράφει, ενώ για τον βιοπορισμό της διάλεξε το επάγγελμα της μοδίστρας. Στα ποιήματά της πρωταγωνιστούν μαύρες που αντιμετωπίζουν δυσκολίες στη ζωή ενώ σε μερικά έργα της οι μεύρες γυναίκες υποδύονται ηρωικούς ρόλους.
Το απόσπασμα είναι από το ποιήμα «Ελάιζα Χάρις»:
«Πλησίαζε το ποτάμι – φτάνοντας στην άκρη,
δεν έδωσε σημασία στον κίνδυνο, δεν σταμάτησε να σκεφτεί!
Γιατί είναι μάνα – το παιδί της είναι σκλάβος –
και θα του δώσει την ελευθερία του ή θα του βρει έναν τάφο!»
Άλλα έργα της είναι:
Συμβουλή στα κορίτσια
Η γυναίκα του φυγά
Θάψτε με σε μια ελεύθερη γη
Προς τους Σωτήρες της Ένωσης του Κλήβελαντ
Σηκωνόμαστε
Η Πτώση του Σπουργιτιού
Με δυο μέτρα και σταθμά
Η σκλάβα μάνα
Η δημοπρασία του σκλάβου
Είναι ελεύθερη!
Στίχοι
Τραγούδια για τον λαό
Αφήστε το Φως να μπει – Τα τελευταία λόγια του Γκαίτε
Μαθαίνοντας να διαβάζουμε
Έλα σε μένα όταν πεθαίνω
Σπίτι, γλυκό σπίτι
Είμαι κουρασμένος απ’ την ζωή
Στίχοι για έναν παντρεμένο φίλο
Πηγαίνοντας Ανατολικά
Ευχαριστώ τον Θεό για τα μικρά παιδιά
Οι Θησαυροί της Μητέρας
Ψαράδες Ανθρώπων
Η καρδιά μου
Το κτίριο της εκκλησίας
Εν κατακλείδι, το βιβλίο «Αγαπημένες αφροαμερικανίδες ποιήτριες» είναι μια λογοτεχνική διατριβή και ο Γεώργιος Νικ. Σχορετσανίτης – όπως πάντα- έκανε επίδειξη ερευνητικής δεξιοτεχνίας! Ο συγγραφέας επέλεξε πρωτότυπο όσο και δύσκολο θέμα και στη συνέχεια εργάστηκε σκληρά για να ολοκληρώσει το έργο του. Διότι οι «Αγαπημένες» Αφροαμερικανίδες είναι ταυτόχρονα και «ξεχασμένες» και το υλικό του βιβλίου υπάρχει μόνο σε αραχνιασμένες σελίδες της αμερικανικής λογοτεχνίας. Όμως το αποτέλεσμα τον δικαίωσε καθώς παρέδωσε στο αναγνωστικό κοινό ένα έργο μοναδικό που αποτελεί φόρο τιμής σε εκατομμύρια ανθρώπους που έζησαν και πέθαναν στη σκλαβιά!
Ο Γεώργιος Σχορετσανίτης γεννήθηκε στα Τρίκαλα της Θεσσαλίας τον Μάιο 1953. Τον Ιούνιο του 1970, τελείωσε το Β’ Εξατάξιο Γυμνάσιο Αρρένων Τρικάλων. Τον Οκτώβριο του ίδιου έτους, γράφτηκε στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών μετά από επιτυχείς εισαγωγικές εξετάσεις, από την οποία αποφοίτησε τον Ιούνιο του 1976. Ειδικεύτηκε στη Χειρουργική στο Αρεταίειο Νοσοκομείο της Αθήνας. Τον Νοέμβριο του 1986, κατόπιν εξετάσεων του χορηγήθηκε ο τίτλος της ειδικότητας της Γενικής Χειρουργικής, ενώ το 1989 η Ιατρική Σχολή Αθηνών τον ανακήρυξε Διδάκτορα με βαθμό “Άριστα”. Έχει εργασθεί σε διάφορα νοσοκομεία στην Ελλάδα και το εξωτερικό και έχει δημοσιεύσει αρκετές επιστημονικές εργασίες σε διάφορα περιοδικά. Το συγγραφικό του έργο εστιάζεται, κυρίως, στην ιστορία της ιατρικής, την ταξιδιωτική λογοτεχνία, την αφροαμερικανική ιστορία και πολιτισμό, την αρθρογραφία και την βιβλιοκριτική. Τα τελευταία χρόνια, γράφει και δημοσιεύει τακτικά στα περιοδικά «Οδός Πανός», «Κοράλλι» και «Περιοδικό Λόγου, Τέχνης και Προβληματισμού Άνευ» της Λευκωσίας, καθώς και στην εφημερίδα «Πατρίς» του Ηρακλείου Κρήτης.
Ο Γιάννης Ζυγούλης γεννήθηκε στη Στυλίδα Φθιώτιδος και τα τελευταία χρόνια ζει στο Ηράκλειο της Κρήτης. Είναι επαγγελματίας δημοσιογράφος και μέλος της Ένωσης Συντακτών Ημερησίων Εφημερίδων Αθηνών (ΕΣΗΕΑ). Έχει εργαστεί ως ρεπόρτερ στις εφημερίδες Καθημερινή και Νέα Μεσημβρινή, στο περιοδικό ΕΝΑ και στους ραδιοφωνικούς σταθμούς Σκάι και Flash.Επίσης διετέλεσε επί σειρά ετών αρχισυντάκτης ύλης στην εφημερίδα Ημερησία. Είναι μέλος του Ομίλου Φθιωτών Λογοτεχνών και Συγγραφέων.
