Η πορεία των αόπλων – Γιάννη Λουρή – Εκδόσεις Επίκεντρο

Γράφει ο δημοσιογράφος – συγγραφέας, Γιάννης Ζυγούλης

Ο ελληνικός εμφύλιος (1946-1949) είναι μια μαύρη όσο και οδυνηρή σελίδα στη νεώτερη Ιστορία της χώρας μας. Σημαδεύτηκε από ακρότητες εκατέρωθεν, εγκλήματα σε βάρος αμάχων και τυφλό μίσος ανάμεσα στις αντιμαχόμενες πλευρές.

Στα χρόνια που πέρασαν μέχρι σήμερα, οι πληγές του αδελφοκτόνου σπαραγμού επουλώθηκαν σε μεγάλο βαθμό αλλά όχι ολοκληρωτικά. Ο διχασμός εντοπίζεται ακόμα σε μικρές ομάδες του πληθυσμού και σε ανθρώπους που έζησαν σε νεαρή (τότε) ηλικία τον εμφύλιο.

Ασφαλώς γι’ αυτόν τον πόλεμο έχουν γραφτεί εκατοντάδες κείμενα και βιβλία, τα περισσότερα εμπλουτισμένα με μια μικρή (ή μεγαλύτερη) πολιτική απόχρωση. Σε τέτοιου είδους αντιπαραθέσεις, η ουδέτερη και αντικειμενική οπτική είναι τουλάχιστον σπάνια και σίγουρα δυσεύρετη. Αλλά υπάρχουν και μερικά αναγνώσματα τα οποία εξιστορούν τα γεγονότα με ισορροπία και τεκμηρίωση. Ένα τέτοιο βιβλίο είναι η υπέροχη ιστορική μελέτη του Γιάννη Λουρή με τίτλο «Η πορεία των αόπλων» και υπότιτλο «Από μυλωνάς στο Κρίκελλο δασάρχης στην Τασκένδη». Το έργο, 184 σελίδων, εκδόθηκε τον Απρίλιο του 2026 από τις
εκδόσεις Επίκεντρο σε μια προσεγμένη έκδοση.

Είναι προφανές ότι πρόκειται για βιωματική ιστορία μέσα από την οποία ξεδιπλώνονται πολλά από τα σημαντικά γεγονότα του εμφυλίου. Ο δημιουργός της ιστορίας είναι ο Βασίλης Πλούμπης από το Κρίκελλο Ευρυτανίας ο οποίος έγραψε την αυτοβιογραφία του με τίτλο: «Η ιστορία ενός ανθρώπου, μιας οικογένειας, ενός χωριού αλλά και ενός λαού ολόκληρου». Η βιογραφία του Βασίλη δεν εκδόθηκε ποτέ και ο συγγραφέας Γιάννης Λουρής την αξιοποίησε για να γράψει το βιβλίο «Η πορεία των αόπλων».

Στο έργο (και στη ζωή του Βασίλη Πλούμπη) κεντρικό γεγονός είναι η επιστράτευση χιλίων νέων παιδιών από τη Ρούμελη που κλήθηκαν να ενισχύσουν τις δυνάμεις του ΔΣΕ στον Γράμμο. Είτε με τη θέλησή τους, είτε χωρίς να ερωτηθούν, αγόρια και κορίτσια της Στερεάς Ελλάδας σε εφηβική ηλικία, περπάτησαν από την Ευρυτανία και γειτονικές περιοχές μέχρι τα ελληνοαλβανικά σύνορα.

«Πρωί πρωί, με το χιόνι να ξεπερνά το ένα μέτρο, φρέσκο φρέσκο και με το κρύο τσουχτερό, δόθηκε η εντολή της εκκίνησης. Στην πορεία συμμετέχουν χίλιοι περίπου άοπλοι, ένα μπουλούκι από άνδρες και γυναίκες. Οι περισσότεροι με τους ντουρβάδες στον ώμο όσοι είχαν προνοήσει ή πρόλαβαν να πάρουν από το σπίτι τους, με κανένα ζευγάρι κάλτσες, καμιά μάλλινη φανέλα και το εφεδρικό ζευγάρι γουρουνοτσάρουχα. Στη Μακεδονία που θα πήγαιναν θα τους έδιναν και όπλα».

Η πορεία των άοπλων μαχητών του ΔΣΕ ξεκίνησε στις 18 Φεβρουαρίου του 1948 και τελείωσε μετά από 40 ημέρες στο τέλος Μαρτίου. Έφτασαν στον Γράμμο, λιγότερα από τετρακόσια παιδιά σε άθλια σωματική κατάσταση. Στην πορεία προστέθηκαν άλλα τριακόσια παιδιά από χωριά του κάμπου της Θεσσαλίας ενώ αργότερα, ανήμερα του Ευαγγελισμού, ακολούθησε δεύτερη ομαδική επιστράτευση, τριακοσίων και πλέον κοριτσιών της Ευρυτανίας:

«…τα πέντε κορίτσια κατέφυγαν σ’ ένα καλύβι. Άντε τώρα να τις ξετρυπώσουν οι αντάρτες. Στο καλύβι εκείνο μείνανε κρυμμένες όλη μέρα κι εκεί κοιμήθηκαν. Την άλλη μέρα το πρωί, κατέφθασε ασθμαίνοντας ο μπάρμπα Σπύρος. Και ενώ τα κορίτσια περίμεναν ότι θα τους έφερνε την είδηση, ότι οι αντάρτες αποχώρησαν και ο κίνδυνος πέρασε, είδαν τον μπάρμπα Σπύρο με τα μούτρα κατεβασμένα. Είχαν πιάσει τους γονείς των κοριτσιών και τους απείλησαν, αν δεν εμφανιστούν τα κορίτσια, θα καθαρίσουν τους γονείς τους».

Πολλά από αυτά τα παιδιά, όταν τους δόθηκε ευκαιρία το έσκασαν για τα χωριά τους ενώ όσα δεν έφυγαν πέρασαν απάνθρωπες δυσκολίες από το κρύο, την πείνα και την εξάντληση:

«Η πείνα ήταν τόσο ανυπόφορη που αναγκάζονταν να τρώνε κόκαλα, τομάρια ή να πίνουν φρέσκο αίμα. Όταν έφυγα ήμουνα πενήντα οκάδες. Όταν παραδόθηκα πήγαινα 28 οκάδες».

Όσα από αυτά τα παιδιά επέζησαν από την πορεία και τις πολεμικές επιχειρήσεις, κατέληξαν πολιτικοί πρόσφυγες στην Τασκένδη και σε άλλες περιοχές της Σοβιετικής Ένωσης:

«Τις πρώτες 40 μέρες ήταν σε καραντίνα, για τον φόβο επιδημιών και έμειναν σε στρατώνες. Μετά τους έδωσαν ρούχα, παπούτσια και 500 ρούβλια στον καθένα. Η διατροφή, που αρχικά ήταν δωρεάν για τρεις μήνες, παρατάθηκε στους έξι. Όλο αυτό το διάστημα, αλλά και αργότερα, έρχονταν δασκάλες και τους έκαναν μαθήματα εκμάθησης της ρωσικής».

Εν κατακλείδι, το έργο «Η πορεία των αόπλων» είναι ένα εξαιρετικό βιβλίο που διαφέρει από τα περισσότερα της κατηγορίας. Ο συγγραφέας χρησιμοποιεί απλή και κατανοητή γλώσσα ενώ εμπλουτίζει τη βιογραφία του Βασίλη Πλούμπη με επιπλέον πληροφορίες από άλλες πηγές. Ο Γιάννης Λουρής δεν γράφει Ιστορία με την επιστημονική έννοια ωστόσο κάνει κάτι πολύ σημαντικό: Επικεντρώνει το έργο του στις προσωπικές ιστορίες των ανώνυμων ανθρώπων και παραδίδει στο αναγνωστικό κοινό μια σπουδαία μελέτη για την περίοδο του εμφυλίου. Όμως η μεγαλύτερη διαφορά του συγκεκριμένου βιβλίου είναι ότι δεν κάνει πολιτική προπαγάνδα για καμία από τις δυο αντιμαχόμενες πλευρές. Δεν εγκωμιάζει και δεν επικρίνει τον Δημοκρατικό Στρατό αλλά ούτε και τον Εθνικό Στρατό. Αναφέρει τα γεγονότα με δημοσιογραφική οπτική, όπως τα παρέδωσε ο Πλούμπης και αφήνει τον σχολιασμό για τον αναγνώστη. Αυτή η προσέγγιση, κατά την ταπεινή μου γνώμη είναι το μεγάλο προσόν του έργου και γι’ αυτό η «Πορεία των αόπλων»
είναι ένα βιβλίο που αξίζει να διαβαστεί.

Γιάννης Λουρής

Ο Γιάννης Λουρής γεννήθηκε το 1948 στα Αλεπόσπιτα Φθιώτιδας με καταγωγή από το Κρίκελλο Ευρυτανίας. Μετά την αποφοίτησή του από το Πρακτικό τμήμα του Α’ Λυκείου Αρρένων Λαμίας, συνέχισε τις σπουδές του στο Μαθηματικό τμήμα της Φυσικομαθηματικής σχολής του ΑΠΘ. Εργάστηκε ως καθηγητής Μαθηματικών πρώτα στην Αταλάντη και στη συνέχεια στην Ηλιούπολη, όπου και διαμένει. Αφού
συνταξιοδοτήθηκε, έχει αφιερώσει τον χρόνο του στην ανάγνωση, την έρευνα και τη συγγραφή καθώς και την καταγραφή ιστοριών από ανθρώπους της Ρούμελης και τα βιώματά τους. Το βιβλίο «Η πορεία των αόπλων» είναι το δεύτερο βιβλίο του, μετά τον «Κολίγο», το οποίο δεν έτυχε επίσημης έκδοσης.

Ο Γιάννης Ζυγούλης γεννήθηκε στη Στυλίδα Φθιώτιδος και τα τελευταία χρόνια ζει στο Ηράκλειο της Κρήτης. Είναι επαγγελματίας δημοσιογράφος και μέλος της Ένωσης Συντακτών Ημερησίων Εφημερίδων Αθηνών (ΕΣΗΕΑ). Έχει εργαστεί ως ρεπόρτερ στις εφημερίδες Καθημερινή και Νέα Μεσημβρινή, στο περιοδικό ΕΝΑ και στους ραδιοφωνικούς σταθμούς Σκάι και Flash.Επίσης διετέλεσε επί σειρά ετών αρχισυντάκτης ύλης στην εφημερίδα Ημερησία. Είναι μέλος του Ομίλου Φθιωτών Λογοτεχνών και Συγγραφέων.