Περί μυθοπλασίας – Κεφάλαιο 3.

Περί μυθοπλασίας – Κεφάλαιο 3

Γνωρίστε τον πρωταγωνιστή σας

Γράφει ο δημοσιογράφος – συγγραφέας Γιάννης Ζυγούλης

3.1 Ο ήρωας και οι άλλοι

Ένα μυθιστόρημα μπορεί να στηριχτεί σε πολλούς χαρακτήρες οι οποίοι κατά περίπτωση μπορεί να είναι πρόσωπα, ζώα, αντικείμενα ή συμβολικές έννοιες. Όπως ο πιστός σκύλος που είναι σύντροφος, το μαγικό καπέλο που δίνει σοφές συμβουλές ή ο φόβος που είναι ο μεγάλος αντίπαλος του πρωταγωνιστή.

Όμως όσοι και να είναι οι χαρακτήρες, κατατάσσονται σε συγκεκριμένες κατηγορίες: Ο «πρωταγωνιστής», ο «ανταγωνιστής» και ο «κατ’ αντίστιξη» χαρακτήρας είναι οι βασικοί ενώ ο «σύντροφος», ο «μέντορας», ο «περιστασιακός σύμμαχος» και ο «περιστασιακός ανταγωνιστής» είναι μερικοί από τους δευτερεύοντες.

Φυσικά δεν είναι απαραίτητο να περιλαμβάνονται όλοι οι χαρακτήρες σε ένα λογοτεχνικό έργο. Και μπορεί σ’ ένα μυθιστόρημα να υπάρχουν τρεις «ανταγωνιστές», δυο «περιστασιακοί σύμμαχοι» και κανένας «σύντροφος». Ή μπορεί να υπάρχει ένας «πρωταγωνιστής», ένας «αντίπαλος» και ουδείς άλλος. Όμως είναι σαφές ότι όλοι οι χαρακτήρες του έργου -ακόμα κι αν είναι πενήντα ή εκατό- θα ανήκουν σε μια συγκεκριμένη κατηγορία.

Μπορείτε -ως συγγραφείς- να στελεχώσετε την ιστορία σας με όποιους και όσους χαρακτήρες  χρειάζεστε. Μπορείτε να τους αξιοποιήσετε όπως θέλετε, μπορείτε να τους πετάξετε ή να τους παραμερίσετε. Οτιδήποτε αποφασίσετε, είναι σωστό εφόσον εξυπηρετεί την πλοκή σας και τον μύθο σας. Το μοναδικό λάθος είναι να αφήσετε τους χαρακτήρες σας στην τύχη. Αν δεν ξεκαθαρίσετε τα χαρακτηριστικά και τις ιδιότητές τους πριν αρχίσετε τη συγγραφή, τότε θα αντιμετωπίσετε προβλήματα. Διότι υπάρχουν σοβαρές πιθανότητες οι πρωταγωνιστές σας να είναι αντιφατικοί στις ενέργειές τους και να πράττουν με παράλογο τρόπο. Κι αυτή η συμπεριφορά των ηρώων σας, θα έχει ως αποτέλεσμα τον εκνευρισμό του αναγνώστη και την αποτυχία τους έργου σας. Γι’ αυτό λοιπόν, φροντίστε οι χαρακτήρες σας να είναι απολύτως ξεκάθαροι όταν τους κατασκευάζετε στο σημειωματάριο σας. Στη συνέχεια, δεν χρειάζεται να μεταφέρετε όλες τις σημειώσεις σας στον αναγνώστη, αρκεί να τις γνωρίζετε εσείς. Κι αν αυτή η
εξερεύνηση στην ψυχή των πρωταγωνιστών είναι αναγκαία για όλους τους χαρακτήρες σας, για τον βασικό σας ήρωα είναι διπλά απαραίτητη. Διότι αυτός είναι ο κινητήριος μοχλός της πλοκής
και πάνω σ’ αυτόν στηρίζεται ο μύθος σας. Γι’ αυτό φροντίστε να τον γνωρίσετε καλά. Κουβεντιάστε μαζί του, ρωτήστε αδιάκριτα ή πάρτε του μια συνέντευξη. Με όποιο τρόπο μπορείτε, φροντίστε να μάθετε τα πάντα γι’ αυτόν και δεν θα το μετανιώσετε!

3.2 Οι κατηγορίες χαρακτήρων

Ας ανακεφαλαιώσουμε: Σ’ ένα λογοτεχνικό έργο υπάρχουν έξι κατηγορίες χαρακτήρων. Η καθεμιά από αυτές τις κατηγορίες μπορεί να περιλαμβάνει ένα, δύο, τρία ή περισσότερα πρόσωπα.

α) Οι κύριοι χαρακτήρες

*Πρωταγωνιστής: Είναι ο κυριότερος χαρακτήρας του έργου.

*Ανταγωνιστής: Είναι αυτός που συγκρούεται με τον πρωταγωνιστή.

*Κατ’ αντίστιξη χαρακτήρας: Είναι αυτός που βρίσκεται σε αντιδιαστολή με τον πρωταγωνιστή, χωρίς να είναι εχθρικός. Συνήθως αυτός ο χαρακτήρας υπάρχει προκειμένου να τονιστούν δια της αντίθεσης κάποια στοιχεία του πρωταγωνιστή. Για παράδειγμα, ένας γενναίος χαρακτήρας μπορεί να εξυψωθεί περισσότερο δίπλα σε έναν δειλό και μια όμορφη κοπέλα μπορεί να φαίνεται ομορφότερη δίπλα σε μια άσχημη. Ο κατ’ αντίστιξη χαρακτήρας έχει αντίθετες ιδιότητες από τον πρωταγωνιστή και διαφέρει από τον ανταγωνιστή επειδή παίζει μικρότερο ρόλο στην πλοκή του έργου.

β) Οι δευτερεύοντες χαρακτήρες

*Φιλικός δευτερεύων χαρακτήρας: Ο φιλικός κύκλος του πρωταγωνιστή. Σ’ αυτή την κατηγορία εντάσσονται πρόσωπα με διαφορετικό ρόλο και αποστολή.

-Ο σύντροφος: Είναι αντίστοιχης αξίας με τον πρωταγωνιστή και στην ίδια κατάσταση με αυτόν. Μπορεί να είναι ένας ή περισσότεροι.

-Ο μέντορας: Διαθέτει βαθιά γνώση σε κάποιο συγκεκριμένο τομέα και δέχεται να βοηθήσει τον πρωταγωνιστή.

-Ο σκεπτικιστής: Είναι φίλος του πρωταγωνιστή αλλά εμφανώς αποστασιοποιημένος καθώς έχει πολλές διαφωνίες.

-Ο περιστασιακός σύμμαχος: Η συνάντηση με τον πρωταγωνιστή είναι τυχαία και η βοήθεια είναι αποσπασματική.

*Εχθρικός δευτερεύων χαρακτήρας: Είναι ο περιστασιακός αντίπαλος του πρωταγωνιστή, αυτός που προκαλεί κάποιες επιπλέον δυσκολίες. Ουσιαστικά είναι αντίστοιχος του ανταγωνιστή, αλλά σε ένα μικρό μέρος του έργου.

*Διφορούμενος δευτερεύων χαρακτήρας: Είναι αυτός που μοιάζει με κομπάρσο αλλά έχει κάποια μικρή συμμετοχή στην εξέλιξη της πλοκής. Συνήθως ο αναγνώστης έχει ελάχιστες πληροφορίες γι’ αυτόν κι έτσι είναι δύσκολο να τον κατατάξει στους φίλους ή τους εχθρούς.

3.3 Οι πιο σημαντικοί

Όλοι οι χαρακτήρες του βιβλίου σας είναι σημαντικοί και ο καθένας από αυτούς έχει κι έναν συγκεκριμένο ρόλο στην πλοκή. Κι αν αφαιρέσετε έναν ή δύο χαρακτήρες από το μυθιστόρημά σας, είναι πιθανό να αντιμετωπίσετε δομικά προβλήματα που θα επηρεάσουν την αξία του έργου σας. Ωστόσο είναι προφανές ότι δεν έχουν όλοι την ίδια αξία. Ας δούμε λοιπόν τους πέντε πιο σημαντικούς χαρακτήρες που πρέπει να υπάρχουν σε κάθε ιστορία:

1. Πρωταγωνιστής

Ο πρωταγωνιστής είναι εξ ορισμού ο κύριος χαρακτήρας στην ιστορία σας και το κείμενο που διαβάζουμε είναι η δική του ιστορία. Και μπορεί το σενάριο να περιλαμβάνει τυχαία ή απρόσμενα γεγονότα που συμβαίνουν στους ήρωες, όμως η αντίδραση του χαρακτήρα είναι αυτή που θα καθορίσει τη συνέχεια της ιστορίας.

Στα πιο πολλά μυθιστορήματα ο πρωταγωνιστής είναι ένας αλλά αυτό δεν είναι δεσμευτικό καθώς μπορεί να υπάρχουν δύο ή περισσότεροι ήρωες. Επίσης δεν είναι απαραίτητο ο πρωταγωνιστής να είναι καλός ή κακός. Αλλά είναι απολύτως δεσμευτικό, οι επιλογές του πρωταγωνιστή (καλές ή κακές) να είναι κατανοητές από τον αναγνώστη.

Συμβουλή:

Αν θέλετε ο πρωταγωνιστής σας (είτε καλός, είτε κακός) να είναι αληθοφανής, τότε βρείτε ένα αληθινό πρόσωπο που ταιριάζει με τις απαιτήσεις του έργου σας. Σκεφτείτε έναν συγγενή, φίλο ή συμμαθητή και (χωρίς να του το πείτε) αντιγράψτε τον!

2. Ανταγωνιστής

Ο ανταγωνιστής είναι αυτός που συγκρούεται με τον πρωταγωνιστή και πιο ορθά αυτός που στέκεται ως εμπόδιο στην πορεία του πρωταγωνιστή. Αν ο πρωταγωνιστής δεν έχει αντίπαλο, τότε δεν υπάρχει σύγκρουση και προφανώς το έργο σας θα γίνει «υποτονικό» ίσως και κάτι χειρότερο. Γι’ αυτό ο ανταγωνιστής είναι εξ ορισμού βασικός χαρακτήρας σε οποιοδήποτε έργο μυθοπλασίας. Μπορεί να είναι ένα και μόνο πρόσωπο ή μια πολυπρόσωπη συμμορία του υποκόσμου. Επίσης μπορεί να είναι κάποιος απρόσιτος και ισχυρός άνθρωπος που ο πρωταγωνιστής δεν τον γνωρίζει παρά μόνο κατ’ όνομα. Κι ακόμα ο υποτιθέμενος αντίπαλος μπορεί να είναι ένα ισχυρό συναίσθημα, ένας φόβος του ήρωα ή ακόμα και μια φαντασίωση.

Ο ανταγωνιστής συνήθως είναι κακός όταν ο πρωταγωνιστής είναι ο καλός χαρακτήρας της ιστορίας. Κι αντίστοιχα, όταν ο ήρωας είναι δίκαιος τότε είναι πιο εύκολο ο ανταγωνιστής να είναι
άδικος.

Συμβουλή:

Κανείς δεν είναι μόνο καλός ή μόνο κακός. Αν θέλετε αληθοφάνεια, δώστε μερικά ελαττώματα στον πρωταγωνιστή σας και δυο προτερήματα στον αντίπαλό του.

Μην αντιμετωπίσετε τον ανταγωνιστή ως το απόλυτο κακό. Ο ανταγωνιστής φέρει τον τίτλο του αντιπάλου επειδή εμποδίζει τον πρωταγωνιστή και όχι επειδή είναι κακός. Και φυσικά είναι και αυτός «πρωταγωνιστής» στη δική του ιστορία.

3. Μέντορας

Ο μέντορας είναι το πρόσωπο που συμβουλεύει με σοφία τον πρωταγωνιστή και τον καθοδηγεί στον σωστό δρόμο. Ο πρωταγωνιστής δεν είναι παντογνώστης και μερικές φορές δεν είναι ιδιαίτερα έμπειρος. Ως εκ τούτου χρειάζεται πάντα έναν μέντορα ο οποίος θα είναι πρόθυμος να τον διδάξει. Ο μέντορας συχνά είναι το ηθικό πρότυπο με το οποίο συγκρίνεται ο πρωταγωνιστής ενώ για να είναι αξιόπιστος πρέπει πάντα να υποστηρίζει και να βοηθά τον ήρωα.

Συμβουλή:

Να κάνετε τον μέντορα αλάνθαστο στις συμβουλές του αλλά όχι στα ζητήματα αρετής.

4. Σύντροφος

Ο σύντροφος είναι ο πιστός φίλος του ήρωα. Ο μέντορας δείχνει στον πρωταγωνιστή τον δρόμο, αλλά ο σύντροφος είναι αυτός που συνοδεύει τον πρωταγωνιστή και μοιράζεται τους κινδύνους
της διαδρομής. Ο σύντροφος είναι φίλος με τον ήρωα αλλά είναι διαφορετικός και βλέπει την κατάσταση από τη δική του οπτική γωνία. Στα περισσότερα μυθιστορήματα, οι πρωταγωνιστές
χρειάζονται έναν σύντροφο που θα προσφέρει απλόχερα τη βοήθειά του. Εξίσου τον χρειάζεται και η πλοκή για να εκφράζει αμφιβολίες ή να έχει δισταγμούς στις αποφάσεις του πρωταγωνιστή.

Συμβουλή:

Ένας σύντροφος είναι πιστός φίλος του πρωταγωνιστή αλλά πρέπει να διαφοροποιείται όταν ο βασικός ήρωας διαπράττει λάθη.

5. Σκεπτικιστής

Ο σκεπτικιστής ανήκει στην κατηγορία των δευτερευόντων φιλικών χαρακτήρων, μαζί με τον μέντορα και τον σύντροφο. Μπορεί κι αυτός να είναι φίλος του πρωταγωνιστή αλλά έχει μια σημαντική διαφορά από τον σύντροφο: Δεν θα γίνει συνοδοιπόρος του πρωταγωνιστή επειδή δεν πιστεύει ότι ο ήρωας είναι ικανός ή πρέπει να επιτύχει τον στόχο του. Ο σκεπτικιστής εκφράζει τις αμφιβολίες του αναγνώστη για τις ικανότητες του ήρωα και τη σκοπιμότητα του σχεδίου. Βέβαια λειτουργεί διασπαστικά ωστόσο ο λόγος του έχει λογική σε αντίθεση με τον συναισθηματικό λόγο του συντρόφου.

Συμβουλή:

Ο σκεπτικιστής αμφιβάλλει και στο τέλος θα διαψευστεί. Αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι είναι κακός ή χαζός. Εξάλλου δεν θα σταθεί ποτέ εμπόδιο στο δρόμο του πρωταγωνιστή.

Συνεχίζεται την επόμενη εβδομάδα.

Ο Γιάννης Ζυγούλης γεννήθηκε στη Στυλίδα Φθιώτιδος και τα τελευταία χρόνια ζει στο Ηράκλειο της Κρήτης. Είναι επαγγελματίας δημοσιογράφος και μέλος της Ένωσης Συντακτών Ημερησίων Εφημερίδων Αθηνών (ΕΣΗΕΑ). Έχει εργαστεί ως ρεπόρτερ στις εφημερίδες Καθημερινή και Νέα Μεσημβρινή, στο περιοδικό ΕΝΑ και στους ραδιοφωνικούς σταθμούς Σκάι και Flash.Επίσης διετέλεσε επί σειρά ετών αρχισυντάκτης ύλης στην εφημερίδα Ημερησία. Είναι μέλος του Ομίλου Φθιωτών Λογοτεχνών και Συγγραφέων.