Ο συγγραφέας Γιώργος Μαυροειδής μιλά για το έργο «Σκοτεινή Σπάρτη»

Συνέντευξη στον Γιάννη Ζυγούλη

Ο Γιώργος Μαυροειδής έγραψε το εξαιρετικό έργο «Σκοτεινή Σπάρτη» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πηγή. Ο συγγραφέας μιλά στο politismikos.gr  για το βιβλίο του και όχι μόνο:

Κύριε Μαυροειδή, ποια ήταν η πηγή έμπνευσης για το έργο «Σκοτεινή Σπάρτη»;

Αναμφισβήτητα το έργο του Παυσανία, κυρίως τα Μεσσηνιακά καθώς και οι περιήγησή μου στους τόπους που συνέβησαν αυτά τα γεγονότα. Ο συνδυασμός αυτών των δύο διαμόρφωσε μέσα μου μια εικόνα που θέλησα μέσω ενός μυθιστορήματος να τη μοιραστώ  με τους αναγνώστες.

Ποιες δυσκολίες αντιμετωπίσατε κατά τη διάρκεια της έρευνας αλλά και κατά τη συγγραφή;

Ξεκίνησα θεωρώντας το κάτι εύκολο. Βασική ιστορία υπήρχε ήδη  από τον Παυσανία, ένα έπος των Μεσσηνιακών πολέμων γεμάτο συναρπαστικά γεγονότα, επαναστάσεις, έρωτες , μάχες… Νόμισα πως γρήγορα θα συνέδεα όλα αυτά σε ένα ιστορικό μυθιστόρημα. Πλανήθηκα ! Στην πορεία δυσκολεύτηκα γιατί όταν υπάρχει μια καταγεγραμμένη δομή των γεγονότων δεν είχα την ελευθερία να  βάλω τους ήρωές μου να κινούνται με βάση τη δική μου βούληση, έπρεπε να υπακούουν στην βασική δομή που επέβαλε η ιστορία του Παυσανία αν ήθελα να είμαι σχετικά αντικειμενικός και να μην γράφω απλά μια ιστορία φαντασίας.

Πόσο χρόνο χρειαστήκατε για την έρευνα και την προετοιμασία του βιβλίου σας;

Το βιβλίο γράφτηκε σταδιακά σε διάστημα περίπου τριών ετών.  Έπρεπε να ερευνώ πριν γράψω. Ήταν μια απασχόληση κοπιαστική αλλά συγχρόνως ευχάριστη.  Στο τέλος όπως γίνεται συνήθως αφαίρεσα –με πόνο είναι αλήθεια- δεκάδες σελίδες που θεώρησα ότι έκαναν κοιλιά η παρέκκλιναν από το κυρίως θέμα. Αλλά αυτό συμβαίνει στους περισσοτέρους έτσι δεν είναι;

Η περιγραφή της Σπαρτιατικής κοινωνίας απέχει πολύ από την «ένδοξη» εικόνα που δημιουργούν σήμερα τα σχολικά βιβλία. Αντιμετωπίσατε διλήμματα για το ύφος του βιβλίου σας;

Όχι τόσο. Αυτά που περιγράφω είναι γνωστά σε όσους ασχολούνται με την ιστορία. Ό,τι υπάρχει μέσα στο μυθιστόρημα είναι καταγεγραμμένο από τους αρχαίους ιστορικούς και περιηγητές απλώς δεν έχει αναδειχθεί τόσο. Ο κόσμος προτιμά να ακούει και να διαβάζει μόνο τις ευχάριστες, ηρωικές στιγμές μιας ιστορίας. Υπερέβαλα βέβαια εσκεμμένα σε κάποιες σκηνές γιατί σε ένα μυθιστόρημα πρέπει οι χαρακτήρες να δημιουργούν στον αναγνώστη έντονα συναισθήματα μίσους, ή λατρείας,  να τους τοποθετεί απέναντί του ή να τους αισθάνεται δικούς του. Σκοπός μου όμως δεν ήταν να αποδομήσω την εικόνα που έχει ο πολύς κόσμος για τη Σπάρτη, αλλά να προσθέσω και αυτήν την οπτική στο σύνολο της εικόνας που αφορά σε αυτήν την τόσο σημαντική σελίδα  της ιστορίας της αρχαίας Ελλάδας. Να σας πω μάλιστα ότι ορισμένοι χαρακτήρες, ο Εμπέραμος για παράδειγμα που κατά τον Παυσανία ήταν ο ηγέτης του σπαρτιατικού στρατού στις επιχειρήσεις της Μεσσηνίας μου προέκυψε ιδιαίτερα συμπαθής  μέσα από τα προσωπικά διλήμματα που τον βάζω να αντιμετωπίσει και αυτό πιστεύω ότι μεταφέρεται και στον αναγνώστη.

Η «Σκοτεινή Σπάρτη» είναι ένα βιβλίο εμφανώς επικριτικό για την αρχαία Σπάρτη. Μπορείτε να βρείτε ένα ή δύο στοιχεία εγκωμιαστικά για τους Σπαρτιάτες;

Στο έργο οι Σπαρτιάτες φαίνονται  κυρίως μέσα από τη ματιά των αιώνιων εχθρών τους, των Μεσσηνίων ειλώτων  και των συμμάχων τους Αρκάδων,  Αργείων  και Αθηναίων. Οπότε επόμενο είναι να εμφανίζονται ως οι κακοί της ιστορίας. Και φυσικά για του είλωτες ήταν οι κακοί, ο απόλυτος εχθρός,  αυτοί που αν μπορούσαν οι είλωτες,  ευχαρίστως θα τους έτρωγαν ωμούς… όπως αναφέρει τόσο γλαφυρά ο Ξενοφώντας. Η ανάγκη όμως του να καταδυναστεύουν μια κοινωνική ομάδα ( τους είλωτες) δεν προέκυπτε  από μίσος ή μια αρρωστημένη διάθεση να καταπιέζουν κάποιον αλλά ήταν στοιχείο επιβίωσης και διατήρησης του τρόπου ζωής τους και της ανεξαρτησίας τους απέναντι στο πλήθος των εχθρικών κρατών που τους περιέβαλλαν. Η ανάγκη αυτή, της επιβολής επάνω στους είλωτες και ο διαρκής φόβος μιας ακόμα επανάστασης ήταν οι παράγοντες που διαμόρφωσαν την ηρωική εικόνα της Σπάρτης που ξέρουμε σήμερα και την έκαναν μια στρατοκρατική κοινωνία οπλιτών που βασικό στόχο είχε τη διατήρηση της εξουσίας στη Μεσσηνία. Στον πόλεμο η ηθική δεν έχει πρωτεύουσα θέση, μάλλον προέχει η νίκη με κάθε μέσο οπότε δεν νομίζω ότι μπορούμε να κακίσουμε τους Σπαρτιάτες για την στάση τους απέναντι στους αντιπάλους τους.

Ωστόσο μέσα στο έργο διαφαίνονται οι αρετές για τις οποίες έμειναν στην ιστορία η αφοσίωση τους στο καθήκον, η υπακοή στους νόμους η μη χρήση βίας όταν αυτή δεν ήταν αναγκαία…

Στη διαμάχη Μεσσηνίων και Σπαρτιατών, γιατί έχασαν οι Μεσσήνιοι; Θα μπορούσε το αποτέλεσμα να είναι διαφορετικό;

Κατά τα γραφόμενα  του Παυσανία η κατάσταση σε κάποια φάση του πολέμου ήταν οριακή και έγερνε προς την νίκη των Μεσσηνίων. Η Σπάρτη πάλευε πλέον όχι για την κατίσχυσή της στους Μεσσήνιους αλλά για την ίδια την ύπαρξή της ως ελεύθερη πόλη κράτος.  Οι Μεσσήνιοι δεν μάχονταν μόνοι. Είχαν αξιόλογη βοήθεια από τους Αργείους και τους Αρκάδες φανατικούς εχθρούς της Σπάρτης. Στην δεύτερη από τις τρεις μάχες που κατέληξε σε  αμείλικτη σφαγή των Σπαρτιατών,  συμμετείχαν σημαντικές δυνάμεις από Αργείους και Αρκάδες. Αν δεν προέκυπτε ο χρηματισμός του βασιλιά των Αρκάδων και η αποχώρηση των αρκαδικών δυνάμεων από το πεδίο της μάχης, αφήνοντας ακάλυπτο το πλευρό των Μεσσηνίων,  ίσως το αποτέλεσμα της μεσσηνιακής επανάστασης να ήταν διαφορετικό. Αλλά ως γνωστόν η ιστορία δε γράφεται με «αν».

Ποια διδάγματα θα θέλατε να κρατήσουν οι αναγνώστες από το βιβλίο  σας; Τα καταφέρατε;

Δύσκολη η ερώτηση. Νομίζω όμως ότι βγαίνει ένα γενικό συμπέρασμα. Η ρεαλιστική οπτική της ζωής, μια γενική εντύπωση ότι τα πράγματα δεν είναι  άσπρα μαύρα, σε τεταμένες ειδικά καταστάσεις ή περιόδους οι άνθρωποι αναγκάζονται να κάνουν πράξεις που σε καιρούς γαλήνιους φαντάζουν αποτρόπαια. Κανείς από τη θέση του ψύχραιμου παρατηρητή δεν έχει δικαίωμα να τους κρίνει αβασάνιστα  χωρίς να λάβει υπόψη του τη θέση και την περιρρέουσα ατμόσφαιρα της κατάστασης ή της εποχής. Ο γενναίος και ο δίκαιος παραμένει γενναίος και δίκαιος ακόμα και όταν αναγκάζεται να πάρει αποφάσεις σκληρές, ο ανήθικος παραμένει ανήθικος και οι πράξεις του οδηγούνται από αυτήν την έλλειψη ηθικής. Τα ανθρώπινα συναισθήματα πάλι είναι ανυπότακτα στις επιταγές της πολιτικής και του νόμου (βλέπε έρωτας Σπαρτιάτισσας με Μεσσήνιο) και αναπόφευκτα παίζουν ρόλο στις εξελίξεις των γεγονότων είτε το θέλουμε είτε όχι.

Σήμερα οι ‘Ελληνες διαβάζουμε Ιστορία; Αντλούμε διδάγματα από αυτήν;

Νομίζω ότι υπάρχει ένα κομμάτι του κοινού παθιασμένο με την Ιστορία, κυκλοφορούν ένα σωρό αξιόλογα περιοδικά σε έντυπη και ηλεκτρονική μορφή. Δεν είναι μεγάλο αυτό το κοινό  αλλά δεν είναι και ασήμαντο. Μονάχα που η πλειονότητα των αναγνωστών της Ιστορίας διαβάζει και προτιμά το αφήγημα που του αρέσει, που ικανοποιεί την εικόνα που έχει σχηματίσει και αρνείται να αντιμετωπίσει με ρεαλισμό και να αποκαθηλώσει πρόσωπα ή  καταστάσεις που γκρεμίζουν το ηρωικό αφήγημα που έχει κατασκευαστεί από τις σχολικές γιορτές και τις κινηματογραφικές ταινίες .

Ποιο είναι το μυστικό για ένα επιτυχημένο ιστορικό μυθιστόρημα;

Δεν ξέρω αν υπάρχει ένα μυστικό. Υπάρχουν βέβαια κάποιοι βασικοί κανόνες που καλό είναι να μην τους καταστρατηγεί αβασάνιστα ο συγγραφέας όπως το να δίνει ξεκάθαρα χαρακτηριστικά χαρακτήρα στους ήρωες ώστε να ταυτίζεται ο αναγνώστης ή αντίθετα να τοποθετείται  απέναντί τους, να μην παρακολουθεί αμέτοχος διότι οπωσδήποτε θα τους βαρεθεί στη συνέχεια. Πρέπει να δημιουργούνται έντονα συναισθήματα. Επίσης να υπάρχουν σε κάθε κεφάλαιο δυνατές σκηνές που να κορυφώνονται προς το τέλος δημιουργώντας στον αναγνώστη την περιέργεια να διαβάσει τη συνέχεια. Οδηγός στην δική μου περίπτωση είναι τα παλιά διαβάσματά μου. Σίγουρα στις αγροτικές σκηνές στα αγροκτήματα ανατρέχω στον Σολόκωφ ή και στον Τολστόι, οι  ερωτικές σκηνές σκεπασμένες με μια ομίχλη νοσταλγικότητας  με συνδέουν με τον Μάρκες. Οι σκοτεινές σκηνές των καπηλειών, οι εσωτερικές συγκρούσεις στον Τερζάκη. Είμαι κατά κάποιον τρόπο λίγο “κλέφτης” ιδεών που έχουν όχι εσκεμμένα διαμορφώσει τη φαντασία μου.

Νομίζω όμως ότι καθένας ηθελημένα ή ασυναίσθητα μιμείται φόρμες και μεθόδους που έχει σχηματίσει μέσα του από την ανάγνωση των μεγάλων συγγραφέων.

Ποιο είναι το επόμενο βήμα στη συγγραφική σας πορεία;

Θα ήθελα ,και είμαι κοντά σε αυτό τον στόχο, να ολοκληρώσω με ένα δεύτερο τόμο τον δεύτερο μεσσηνιακό πόλεμο μέσα από τα μάτια των ηρώων του έως την τελική ήττα και τη μετανάστευση των ηττημένων στην Σικελία. Εκεί ανοίγει ένα άλλο κεφάλαιο. Ο αποικισμός της σκοτεινής Δύσης.

Κύριε Μαυροειδή, ευχαριστώ θερμά!

Εγώ ευχαριστώ για την ευκαιρία που μου δίνετε να προβάλω την συγγραφική μου προσπάθεια.

Ο Γιώργος Μαυροειδής γεννήθηκε στην Αθήνα το 1970 και μεγάλωσε στην Κυπαρισσία, όπου συνεχίζει να ζει. Σπούδασε Φυσική στα Ιωάννινα και εργάστηκε επί μία εικοσαετία στην ιδιωτική εκπαίδευση ως υπάλληλος και αργότερα ως ιδιοκτήτης φροντιστηρίου. Σήμερα, εργάζεται ως υπεύθυνος σε επιχείρηση ελέγχου και απώθησης παρασίτων υγειονομικής σημασίας και ως σύμβουλος ακινήτων. Η έως τώρα παρουσία του στον τομέα της συγγραφής περιορίζεται σε μικρά διηγήματα, χρονογραφήματα και νανοδιηγήματα, που έχουν δημοσιευθεί στο διαδίκτυο. Η Σκοτεινή Σπάρτη είναι το πρώτο του ολοκληρωμένο μυθιστόρημα.

Ο Γιάννης Ζυγούλης γεννήθηκε στη Στυλίδα Φθιώτιδος και τα τελευταία χρόνια ζει στο Ηράκλειο της Κρήτης. Είναι επαγγελματίας δημοσιογράφος και μέλος της Ένωσης Συντακτών Ημερησίων Εφημερίδων Αθηνών (ΕΣΗΕΑ). Έχει εργαστεί ως ρεπόρτερ στις εφημερίδες Καθημερινή και Νέα Μεσημβρινή, στο περιοδικό ΕΝΑ και στους ραδιοφωνικούς σταθμούς Σκάι και Flash.Επίσης διετέλεσε επί σειρά ετών αρχισυντάκτης ύλης στην εφημερίδα Ημερησία. Είναι μέλος του Ομίλου Φθιωτών Λογοτεχνών και Συγγραφέων.