Η Ευαγγελία Φανουράκη μιλά για το έργο της «Δεν ήταν ο χρόνος»
Συνέντευξη στον Γιάννη Ζυγούλη
Η Ευαγγελία Φανουράκη έγραψε την υπέροχη νουβέλα με τίτλο «Δεν ήταν ο χρόνος» που κυκλοφορεί από την Άνεμος εκδοτική. Η συγγραφέας μιλά στο politismikos.gr για το βιβλίο της, για όσα έγραψε αλλά και όσα δεν έγραψε…
Κυρία Φανουράκη θα ήθελα να συστηθείτε στο αναγνωστικό κοινό. Πείτε παρακαλώ δυο λόγια για εσάς και το λογοτεχνικό είδος που υπηρετείτε.
Καλησπέρα, κύριε Ζυγούλη, και σας ευχαριστώ για την τιμή που μου κάνετε να φιλοξενείτε εμένα και το πρώτο λογοτεχνικό πνευματικό παιδί μου!
Δεν ξέρω πόσο συναρπαστική θα έβρισκαν οι αναγνώστριες και οι αναγνώστες σας τη δική μου ζωή. Είμαι, πάντως, ένας άνθρωπος που από μικρή ηλικία γοητεύτηκε από τα νοερά ταξίδια των βιβλίων και τη δυνατότητα να ζει κανείς, μέσα από τους ήρωές τους, πολλές διαφορετικές ζωές.
Μέχρι σήμερα είχα ασχοληθεί με την πολιτικοκοινωνική αρθρογραφία σε διάφορα έντυπα και διαδικτυακά μέσα της Κρήτης, με λόγο περισσότερο δοκιμιακό. Αυτή τη φορά, μέσα από τη νουβέλα μου «Δεν ήταν ο χρόνος», αφήνω τον λόγο να κυλήσει πιο ποιητικά, σχεδόν θεατρικά.
Τώρα σας παρακαλώ να παρουσιάσετε εν συντομία το έργο σας, το «Δεν ήταν ο χρόνος». Πείτε μου για την υπόθεση, τον τόπο και τον χρόνο της πλοκής.
Η νουβέλα παρακολουθεί δύο ανθρώπους μέσα από τρεις συναντήσεις, με δεκαπέντε χρόνια να μεσολαβούν ανάμεσα στη μία και την επόμενη. Η πρώτη τους γνωριμία γίνεται στον Μπάλο, μια υπέροχη, κρυφή γωνιά στη Μίλατο Λασιθίου. Συναντιούνται ξανά σε ένα αντιρατσιστικό φεστιβάλ με αναφορά στις θηριωδίες στη Γάζα. Η τρίτη και τελευταία συνάντησή τους έρχεται σε μια έκθεση φωτογραφίας, λίγο πριν κλείσει το βιβλίο και μας αφήσει με την απορία για το μέλλον τους.
Το βιβλίο εστιάζει κυρίως στη σκιαγράφηση των χαρακτήρων ενός άντρα και μιας γυναίκας, που τους ενώνει μια ακαθόριστη έλξη και τους χωρίζει μια ιδεολογία. Στην πλοκή μπαίνει και ένα παιδί, με τον δικό του ρόλο στη σύνδεση αυτών των δύο κόσμων, που μοιάζουν ο καθένας απόλυτος στις βεβαιότητές του.
Θα ήθελα επίσης και μια εξήγηση για τον τίτλο του έργου σας. Γιατί τον επιλέξατε, τι θέλατε να πείτε με τον τίτλο;
Το βιβλίο πραγματεύεται τον τόπο και τον χρόνο ως δύο μεταβλητές που επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο οι δύο ήρωες στέκονται στον κόσμο. Τους γνωρίζουμε μέσα από τις επιλογές τους, που μετατοπίζουν σταδιακά τις σταθερές τους. Ωστόσο, αυτές οι μετατοπίσεις δεν εξηγούνται απλώς επειδή πέρασε ο χρόνος και ωρίμασαν οι συνθήκες, ούτε επειδή άλλαξε ο τόπος της συνάντησής τους.
Ο τίτλος «Δεν ήταν ο χρόνος» αφήνει ανοιχτό το ερώτημα τι ήταν τελικά εκείνο που τους άλλαξε ή που τους κράτησε μακριά. Αλλά ακόμη κι αν ήταν ο χρόνος, αυτός δεν ήταν με το μέρος τους.
Πρόσφατα βιώσατε την εμπειρία της έκδοσης, με την προσμονή και τη λαχτάρα να δείτε το πνευματικό σας τέκνο. Θέλετε να θυμηθείτε τα συναισθήματα εκείνων των ημερών;
Η αλήθεια είναι πως από το πρώτο «ναι» του εκδοτικού οίκου μέχρι να κρατήσω το πρώτο αντίτυπο στα χέρια μου, μεσολάβησε αρκετό διάστημα ώστε να το συνειδητοποιήσω και να μεστώσει μέσα μου η σκέψη. Παράλληλα, επειδή είμαι πολύ δραστήριος άνθρωπος και ασχολούμαι με πολλά διαφορετικά πράγματα, δεν βίωσα έντονα την αναμονή.
Τη στιγμή, όμως, που άνοιξα την κούτα και το κράτησα για πρώτη φορά στα χέρια μου, με κατέκλυσε μια βαθιά συγκίνηση. Την ίδια συγκίνηση εξακολουθώ να νιώθω κάθε φορά που κάποιος με ρωτά γι’ αυτό.
Ποια ήταν η πηγή έμπνευσης που σας οδήγησε να γράψετε το βιβλίο σας;
Η πρώτη σπίθα ήρθε το 2023, όταν επισκέφθηκα τη Μίλατο. Εκείνη την περίοδο διάβαζα Φραντς Φανόν, τον ψυχίατρο και στοχαστή από τη Μαρτινίκα, που μελέτησε βαθιά την αποικιοκρατία και τον ρατσισμό, αλλά και το αποτύπωμά τους στον ψυχισμό του ανθρώπου. Στο έργο του ανέδειξε πώς η καταπίεση επηρεάζει την ταυτότητα και την εικόνα που σχηματίζει κανείς για τον εαυτό του, καθώς και τον αγώνα του να ανακτήσει την αξιοπρέπειά του.
Αυτή η ανάγνωση συνάντησε μέσα μου τον τόπο, τον Μπάλο της Μιλάτου, κι άρχισε σιγά σιγά να παίρνει μορφή μια ιστορία. Οι ιδέες έγιναν ερωτήματα για τους ανθρώπους, τις σχέσεις τους και όσα μπορούν να τους ενώσουν ή να τους χωρίσουν.
Ο Χέμινγουεϊ είπε (ή έγραψε) ότι «Όλοι γράφουμε μονάχα για δύο ανθρώπους. Πρώτα για τον εαυτό μας και στη συνέχεια για τον άνθρωπο που αγαπάμε». Συμφωνείτε με αυτή την άποψη; Εσείς για ποιον άνθρωπο γράψατε;
Κάποιος που με γνωρίζει καλά θα μπορούσε να αναγνωρίσει κομμάτια του χαρακτήρα μου και στους δύο ήρωες. Με αυτή την έννοια, ο εαυτός μας υπάρχει μέσα σε όσα γράφουμε. Ωστόσο, το συγκεκριμένο βιβλίο δεν γράφτηκε για έναν άνθρωπο. Αφετηρία του ήταν η σκέψη του Φανόν για την αποικιοκρατία και τον τρόπο με τον οποίο η κυριαρχία εισχωρεί στον ψυχισμό του ανθρώπου, επηρεάζοντας την ταυτότητά του και τις σχέσεις του με τους άλλους.
Από εκεί προέκυψε για μένα ένα ευρύτερο, υπαρξιακό ερώτημα: πόσο ελεύθερα διαμορφώνουμε όσα πιστεύουμε και πόσο αυτά καθορίζονται από τον κόσμο μέσα στον οποίο μάθαμε να υπάρχουμε; Και τι συμβαίνει όταν οι βεβαιότητές μας, εκείνες που δίνουν νόημα στη ζωή μας, δοκιμάζονται από τη συνάντηση με έναν άλλον άνθρωπο;
Η «ώρα της κρίσεως» για έναν συγγραφέα είναι η ετυμηγορία του αναγνωστικού κοινού. Αισθάνεστε φόβο ή έστω νευρικότητα; Έχετε κάποιες πρώτες ενδείξεις από την αντίδραση των αναγνωστών;
Σίγουρα αισθάνομαι αμηχανία, γιατί, όπως είπαμε και πριν, μέσα σε αυτούς τους χαρακτήρες υπάρχουν κομμάτια δικά μου. Από τη στιγμή, όμως, που αποφάσισα να τα αφήσω ελεύθερα στον κόσμο, οφείλω και να τα στηρίξω.
Η αλήθεια είναι πως ήδη από την έκδοση έχω εισπράξει έντονο ενθουσιασμό και αρκετός κόσμος ενδιαφέρθηκε να αγοράσει το βιβλίο. Δεν έχει επικοινωνήσει ακόμη μαζί μου κάποιος που να το έχει πράγματι διαβάσει, εκτός από τη μαμά μου — που η κριτική της, ευτυχώς, δεν είναι δημοσιεύσιμη!
Ποιο μήνυμα ή ποιο δίδαγμα θα θέλατε να κρατήσουν οι αναγνώστες από το βιβλίο σας; Τα καταφέρατε;
Δεν νομίζω ότι θα μπορούσα να λειτουργήσω διδακτικά απέναντι στους αναγνώστες. Έδωσα δύο διαφορετικές εκδοχές της ευθύνης, δύο διαφορετικές εκδοχές της προσήλωσης στον εαυτό και στην ιδεολογία που είχε διαμορφώσει καθένας από τους ήρωες.
Η μητέρα μου, που την ανέφερα και νωρίτερα, διέκρινε στους δύο ήρωες περισσότερο εγωισμό παρά αφοσίωση. Κι αυτή είναι μια απολύτως αποδεκτή ανάγνωση. Η κόρη μου κράτησε μόνο τον έρωτα και απέρριψε τους χαρακτήρες. Κι αυτό είναι το υπέροχο με τη λογοτεχνία: δεν χρειάζεται να ταυτιστείς, ούτε να διαλέξεις πλευρά, να αποδεχτείς ή να απορρίψεις. Αρκεί να νιώσεις.
Αυτό, λοιπόν, που πραγματικά θέλω για τους αναγνώστες του βιβλίου μου είναι, όταν το κλείσουν, να είναι γεμάτοι συναισθήματα. Το αν τα κατάφερα ελπίζω να το διαπιστώσω και από κοντά, στις παρουσιάσεις του βιβλίου, στις 17, 18 και 19 Δεκεμβρίου, στην Ιεράπετρα, στον Άγιο Νικόλαο και στη Μίλατο αντίστοιχα.
Υπάρχει μυστική συνταγή για ένα καλό έργο μυθοπλασίας;
Είναι μια εξαιρετική ερώτηση! Αν υπάρχει μυστική συνταγή, με τη μικρή μου εμπειρία δεν την έχω ανακαλύψει ακόμη. Για μένα, το γράψιμο είναι ο τρόπος να βγάζω στο χαρτί σκέψεις και συναισθήματα. Διαβάζοντας κλασικούς λογοτέχνες, αναρωτιέμαι κι εγώ πώς καταφέρνουν να με κάνουν να νιώθω τόσο έντονα για ανθρώπους που υπάρχουν μόνο στις σελίδες τους.
Νομίζω πως προϋπόθεση είναι να έχεις μέσα σου συναισθήματα που ζητούν να εκφραστούν. Χρειάζεται όμως και επιμονή, προσήλωση στη γραφή, ώστε να βρεις τις λέξεις που θα επιτρέψουν σε αυτά τα συναισθήματα να φτάσουν στον αναγνώστη.
Το ρεπορτάζ μου, λέει ότι έχετε ανέκδοτα έργα στο συρτάρι. Τώρα που πήρατε το βάπτισμα του πυρός, θα τα εκδώσετε; Ποιο θα είναι το επόμενο βήμα στη συγγραφική σας πορεία;
Η αλήθεια είναι ότι γράφω από δεκαπέντε ετών, οπότε έχω βαλίτσες γεμάτες τετράδια και πολλά σκόρπια χειρόγραφα στο σπίτι.
Η επόμενη συγγραφική μου προσπάθεια θα έχει περισσότερο δοκιμιακό και παράλληλα αυτοβιογραφικό χαρακτήρα, αντλώντας από την εμπειρία μου στη διοίκηση των νοσοκομείων του Λασιθίου. Είναι ένα βιβλίο που νιώθω ότι οφείλω στον εαυτό μου να ολοκληρώσω και να μοιραστώ με τους αναγνώστες, κυρίως με τους συντοπίτες μας.
Μέσα από αυτό θέλω να φωτίσω τον τρόπο λειτουργίας ενός συστήματος που οδηγεί τη δημόσια υγεία στην κατάρρευση, αλλά και τη στάση των ανθρώπων που εργάζονται μέσα σε αυτό και, σε πείσμα των καιρών και των εντολών, επιλέγουν, συχνά με προσωπικό κόστος, να παραμένουν άνθρωποι.
Κυρία Φανουράκη, ευχαριστώ θερμά!
Η Ευαγγελία Φανουράκη γεννήθηκε το 1981. Μεγάλωσε στο Μεραμπέλλο και συγκεκριμένα στο χωριό Βρουχάς, ακριβώς πάνω από τη Σπιναλόγκα – τόποι που της χάρισαν την πρώτη της αίσθηση για τον κόσμο μέσα από το φως, τη σιωπή και τη μνήμη.
Το πρώτο μεγάλο δώρο της ζωής της, ο μικρότερος αδελφός της, έφυγε πρόωρα στα 38 του χρόνια, αφήνοντας πίσω του ένα ανεξίτηλο αποτύπωμα αγάπης. Είναι μητέρα μιας κόρης, της Μαρίζας, που την έκανε να επαναπροσδιορίσει την έννοια της ευθύνης, του συναισθήματος και της συνέχειας.
Το 2023, στο πλαίσιο των εκδηλώσεων του Δήμου Αγίου Νικολάου για τα 200 χρόνια από τα γεγονότα του Σπηλαίου, γνώρισε τη Μίλατο· η πρώτη της επαφή με τον Μπάλο χαράχτηκε ανεξίτηλα μέσα της.
Υπηρετεί ως λειτουργός στο ελληνικό δημόσιο, με τη βαθιά πεποίθηση πως η διοίκηση μπορεί –και οφείλει– να υπηρετεί τον άνθρωπο. Γράφει γιατί πιστεύει πως η γραφή δεν είναι απλή καταγραφή της πραγματικότητας, αλλά ένας τρόπος ύπαρξης.
