Ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή (OCD)
Από τη μείωση του συμπτώματος στην κατανόηση του ανθρώπου
Γράφει η Σουζάνα Παπαφάγου , Κλινική – Αναπτυξιακή Ψυχολόγος, Ψυχοδυναμική Ψυχοθεραπεύτρια.
Μπορεί να θεραπευτεί το OCD; Και αρκεί να εξαφανιστούν οι ιδεοληψίες;
Η ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή (Obsessive-Compulsive Disorder – OCD) είναι μία από τις πιο παρεξηγημένες ψυχικές διαταραχές.
Στην καθημερινή γλώσσα ακούμε συχνά ανθρώπους να λένε:
«Έχω λίγο OCD με την τάξη» ή «είμαι ψυχαναγκαστικός γιατί θέλω όλα συμμετρικά».
Στην πραγματικότητα, το OCD δεν είναι η αγάπη για την καθαριότητα ούτε η τελειομανία.
Είναι μια σοβαρή αγχώδης διαταραχή που μπορεί να καταναλώσει ώρες από την καθημερινότητα, να διαλύσει σχέσεις, να οδηγήσει σε αποφυγές και να εγκλωβίσει τον άνθρωπο σε έναν ατελείωτο κύκλο φόβου και ανακούφισης.
Το ενθαρρυντικό νέο είναι ότι σήμερα γνωρίζουμε πολύ περισσότερα για το πώς θεραπεύεται. Ταυτόχρονα όμως γνωρίζουμε και κάτι ακόμη:
η θεραπεία του συμπτώματος δεν είναι πάντα το ίδιο πράγμα με τη θεραπεία του ανθρώπου.
Τι είναι το OCD;
Το OCD χαρακτηρίζεται από δύο βασικά στοιχεία.
Ιδεοληψίες (Obsessions)
Ανεπιθύμητες σκέψεις, εικόνες ή παρορμήσεις που εισβάλλουν στο μυαλό και προκαλούν έντονο άγχος.
Για παράδειγμα:
- «Μήπως μόλυνα το παιδί μου;»
- «Κι αν κάνω κακό στον άνθρωπό μου;»
- «Μήπως δεν αγαπώ πραγματικά τον σύντροφό μου;»
- «Μήπως δεν είμαι αυτό που πιστεύω ότι είμαι;»
Το σημαντικό είναι ότι αυτές οι σκέψεις δεν εκφράζουν επιθυμία.
Αντίθετα, είναι συνήθως ακριβώς αυτό που ο άνθρωπος φοβάται περισσότερο.
Καταναγκασμοί (Compulsions)
Είναι οι συμπεριφορές ή οι νοητικές τελετουργίες που γίνονται για να μειωθεί το άγχος.
Για παράδειγμα:
- πλύσιμο
- συνεχείς έλεγχοι
- μέτρημα
- επαναλήψεις
- προσευχές
- αναζήτηση διαβεβαιώσεων
- συνεχής ανάλυση των σκέψεων
- ατελείωτο ψάξιμο στο διαδίκτυο
Το πρόβλημα είναι ότι λειτουργούν μόνο προσωρινά.
Κάθε φορά που μειώνεται το άγχος μέσω του καταναγκασμού, ο εγκέφαλος μαθαίνει ότι ο φόβος ήταν πραγματικός.
Έτσι ο κύκλος δυναμώνει ακόμη περισσότερο.
Ο φαύλος κύκλος
Εισβολική σκέψη
↓
Άγχος
↓
Καταναγκασμός
↓
Προσωρινή ανακούφιση
↓
Ενίσχυση του OCD
↓
Νέα ιδεοληψία
Οι πιο συχνοί τύποι OCD
- OCD μόλυνσης
- OCD ελέγχου
- OCD βλάβης (Harm OCD)
- Θρησκευτικό OCD
- Σεξουαλικό OCD
- Relationship OCD
- Pure O (κυρίως νοητικοί καταναγκασμοί)
Παρότι διαφέρουν στο περιεχόμενο, λειτουργούν όλοι με τον ίδιο μηχανισμό:
την προσπάθεια του ανθρώπου να αποκτήσει απόλυτη βεβαιότητα.
Γιατί εμφανίζεται;
Δεν υπάρχει μία αιτία.
Το OCD θεωρείται αποτέλεσμα της αλληλεπίδρασης:
- γενετικής προδιάθεσης,
- εγκεφαλικών κυκλωμάτων,
- νευροβιολογικών παραγόντων,
- εμπειριών ζωής,
- γνωσιακών μηχανισμών,
- προσωπικότητας.
Οι περισσότεροι άνθρωποι με OCD δυσκολεύονται ιδιαίτερα να αντέξουν την αβεβαιότητα.
Δεν αναζητούν απλώς μια απάντηση.
Αναζητούν 100% βεβαιότητα.
Και αυτή η βεβαιότητα δεν υπάρχει ποτέ.
Η θεραπεία με τη μεγαλύτερη επιστημονική τεκμηρίωση
Οι διεθνείς κατευθυντήριες οδηγίες θεωρούν σήμερα ότι η θεραπεία πρώτης επιλογής είναι η Γνωσιακή-Συμπεριφορική Θεραπεία με Έκθεση και Παρεμπόδιση της Αντίδρασης (Exposure and Response Prevention – ERP), ενώ όταν χρειάζεται συνδυάζεται με αντικαταθλιπτικά τύπου SSRIs.
Η λογική της ERP είναι απλή αλλά απαιτητική.
Ο άνθρωπος εκτίθεται σταδιακά σε αυτό που φοβάται, χωρίς να κάνει τον καταναγκασμό.
Με τον χρόνο ο εγκέφαλος μαθαίνει ότι μπορεί να αντέξει το άγχος χωρίς τις τελετουργίες.
Δεν θεραπεύεται επειδή έπεισε τον εαυτό του ότι ο φόβος ήταν παράλογος.
Θεραπεύεται επειδή ο εγκέφαλος έμαθε ότι δεν χρειάζεται να υπακούει σε κάθε φόβο.
Είναι όμως μόνο αυτό η θεραπεία;
Εδώ αρχίζει μια πολύ ενδιαφέρουσα συζήτηση.
Η ERP απαντά εξαιρετικά στο ερώτημα:
«Πώς συντηρείται το σύμπτωμα;»
Δεν απαντά όμως πάντα στο ερώτημα:
«Γιατί αυτός ο συγκεκριμένος άνθρωπος ανέπτυξε αυτό το συγκεκριμένο σύμπτωμα;»
Εδώ συναντάμε τις ψυχοδυναμικές και αναλυτικές προσεγγίσεις.
Η ψυχοδυναμική προσέγγιση
Η ψυχοδυναμική θεραπεία δεν βλέπει μόνο τις ιδεοληψίες.
Βλέπει τον άνθρωπο που τις παράγει.
Ρωτά:
- Τι προσπαθεί να προστατεύσει το σύμπτωμα;
- Ποια εσωτερική σύγκρουση εκφράζει;
- Πώς δημιουργήθηκε αυτή η ανάγκη απόλυτου ελέγχου;
- Πόσο αυστηρό είναι το Υπερεγώ;
- Ποιον ρόλο παίζουν η ενοχή, η ντροπή και οι πρώιμες σχέσεις;
Η κλασική ψυχαναλυτική θεωρία περιέγραψε χαρακτηριστικούς αμυντικούς μηχανισμούς στο OCD, όπως:
- απομόνωση του συναισθήματος,
- αναίρεση (undoing),
- αντιδραστικό σχηματισμό,
- διανοητικοποίηση.
Για παράδειγμα, μια ιδεοληψία ότι «ίσως βλάψω το παιδί μου» δεν ερμηνεύεται ως κρυφή επιθυμία να το βλάψει. Αντίθετα, μπορεί να θεωρηθεί έκφραση μιας έντονης εσωτερικής σύγκρουσης, ενοχής ή φόβου απέναντι στην ίδια την ανθρώπινη επιθετικότητα.
Οι σύγχρονες ψυχοδυναμικές προσεγγίσεις είναι πολύ πιο σύνθετες από τις παλαιότερες και δίνουν ιδιαίτερη σημασία στις σχέσεις προσκόλλησης, στη ρύθμιση του συναισθήματος και στη δομή της προσωπικότητας.
Η αναλυτική ψυχολογία του Jung
Ο Jung θα έκανε ίσως μια διαφορετική ερώτηση:
«Τι προσπαθεί να μου πει η ψυχή μέσα από αυτή την εμμονή;»
Η αναλυτική ψυχολογία ενδιαφέρεται λιγότερο να εξαφανίσει άμεσα το σύμπτωμα και περισσότερο να κατανοήσει το νόημά του.
Θα διερευνήσει:
- ποια στοιχεία της Σκιάς έχουν απορριφθεί,
- ποια αρχέτυπα ενεργοποιούνται,
- πώς η υπερβολική ανάγκη ελέγχου προσπαθεί να αντισταθμίσει ένα εσωτερικό χάος,
- αν η ιδεοληψία λειτουργεί ως συμβολική προσπάθεια αποκατάστασης μιας ψυχικής ισορροπίας.
Για παράδειγμα, οι επαναλαμβανόμενοι καθαρισμοί μπορεί να ιδωθούν όχι μόνο ως φόβος μόλυνσης αλλά και ως συμβολική αναζήτηση εσωτερικής κάθαρσης.
Αυτή η ανάγνωση δεν αντικαθιστά τη συμπεριφορική θεραπεία· προσφέρει όμως έναν διαφορετικό τρόπο κατανόησης του ανθρώπου.
Ποια προσέγγιση είναι σωστή;
Η επιστήμη σήμερα είναι αρκετά σαφής.
Αν ο στόχος είναι η μείωση των ιδεοληψιών και των καταναγκασμών, η ERP διαθέτει την ισχυρότερη ερευνητική τεκμηρίωση και παραμένει η θεραπεία πρώτης γραμμής.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η ψυχοδυναμική ή η αναλυτική εργασία είναι άχρηστες.
Σημαίνει ότι μέχρι σήμερα διαθέτουν λιγότερα και λιγότερο ισχυρά ερευνητικά δεδομένα ειδικά για τη θεραπεία των βασικών συμπτωμάτων του OCD. Παράλληλα, αναπτύσσονται νεότερα ψυχοδυναμικά μοντέλα βραχείας θεραπείας που διερευνώνται ερευνητικά ως συμπληρωματικές επιλογές.
Ίσως τελικά δεν χρειάζεται να διαλέξουμε στρατόπεδο
Η κλινική πράξη συχνά είναι πιο σύνθετη από τα ερευνητικά πρωτόκολλα.
Ένας άνθρωπος μπορεί να χρειάζεται την ERP για να σταματήσει να είναι αιχμάλωτος των καταναγκασμών του.
Ταυτόχρονα, μπορεί να χρειάζεται έναν θεραπευτικό χώρο για να κατανοήσει γιατί η ζωή του οργανώθηκε γύρω από τον φόβο, την ενοχή ή την ανάγκη ελέγχου.
Ίσως, λοιπόν, το πραγματικό ερώτημα να μην είναι:
«Ποια θεραπεία είναι καλύτερη;»
Αλλά:
«Τι χρειάζεται αυτός ο συγκεκριμένος άνθρωπος, σε αυτή τη συγκεκριμένη φάση της ζωής του;»
Γιατί η θεραπεία δεν είναι μόνο η εξαφάνιση ενός συμπτώματος.
Είναι και η δυνατότητα να αποκτήσει κανείς μια διαφορετική σχέση με τον εαυτό του, τους άλλους και την αβεβαιότητα που συνοδεύει κάθε ανθρώπινη ζωή.
Σουζάνα Παπαφάγου
Κλινική & Αναπτυξιακή Ψυχολόγος
Ψυχοδυναμική Ψυχοθεραπεύτρια | Αναλύτρια Ομάδας | Θεραπεύτρια Ζεύγους & Οικογένειας
Σουζάνα Παπαφάγου is free today. But if you enjoyed this post, you can tell Σουζάνα Παπαφάγου that their writing is valuable by pledging a future subscription. You won’t be charged unless they enable payments.
Εφόσον επιθυμείτε κάνετε εγγραφή εδώ:
https://spsychotherapy.substack.com/account?original_app=&free_signup_confirmation=true
Σουζάνα Παπαφάγου , Κλινική – Αναπτυξιακή Ψυχολόγος, Ψυχοδυναμική Ψυχοθεραπεύτρια.
Σπούδασα στην Ιταλία στο Κρατικό Πανεπιστήμιο Ψυχολογίας της Πάρμα, στο πενταετές πρόγραμμα ‘Αναπτυξιακή Κλινική Ερευνητική Ψυχολογία’.Επέστρεψα στην Ελλάδα αφού ολοκλήρωσα μεταπτυχιακό πρόγραμμα με τίτλο «οικογενειακή θεραπεία και σεξουαλική διαφορετικότητα » και ξεκίνησα αμέσως πενταετή εκπαίδευση στην Ελληνική Εταιρία Αναλυτικής Ομαδικής και Οικογενειακής Ψυχοθεραπείας, όπου πια είμαι τακτικό μέλος.
Το 2011 ξεκίνησα να παρακολουθώ εκπαιδευτικό πρόγραμμα στο Ινστιτούτο Ψυχοδράματος Αθηνών για 4 χρόνια.Έχω παρακολουθήσει και ολοκληρώσει εκπαιδευτικά σεμινάρια στην Ελληνική Ψυχοσωματική Εταιρία και συνεχίζω να καταπιάνομαι με εκπαιδεύσεις και εποπτικές συνεδρίες.Τα τελευταία 10 χρόνια έχω υπάρξει επιστημονικός συνεργάτης στο Αιγινήτειο νοσοκομείο ως ομαδική αναλύτρια στο Τμήμα Διαταραχής Προσωπικότητας.
Το 2008 ξεκίνησα να εργάζομαι ιδιωτικά στο γραφείο μου με οικογένειες, ζευγάρια, ομάδες και ατομικά (ενήλικες, εφήβους και παιδιά,).Το 2018 ονειρεύτηκα να δημιουργήσω έναν χώρο θεραπείας και τέχνης, όπου θα συνεχίσω να δουλεύω ατομικά και ομαδικά μέσω της αναλυτικής ψυχοθεραπείας αλλά θα πραγματοποιούνται παράλληλα, ομάδες ζωγραφικής και Πύλου κυρίως (σε συνεργασία με καλλιτέχνες), ομάδες δημιουργικής γραφής, ομάδες συμβουλευτικής γονέων και δραστηριότητες για όλη την οικογένεια.
Το όνειρό μου ξεκινά να ζωντανεύει σε μια δύσκολη περίοδο, της πανδημίας, μιας και «αναγκάστηκα» να αλλάξω χώρο λόγο τετραγωνικών (έπρεπε να μεταφερθώ, μετά τα 13 χρόνια, σε μεγαλύτερο χώρο).Από το 2013 γράφω στο περιοδικό Τaλκ (περιοδικό για γονείς), αναπτύσσοντας κυρίως ψυχολογικά θέματα, και μιλώ για την ευεργετική ιδιότητα των βιβλίων μέσα από τη στήλη μου «Μια ψυχολόγος διαβάζει βιβλία ».
θα με βρείτε στο https: www.humansoulroots.com
ΣΟΥΖΑΝΑ ΤΖ. ΠΑΠΑΦΑΓΟΥ
ΚΛΙΝΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ ΠΑΝ/ΜΙΟΥ ΠΑΡΜΑΣ
ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΥΤΡΙΑ
Επιστημονικός συνεργάτης στο τμήμα Διαταραχών προσωπικότητας Α’ ψυχιατρικής κλινικής του Πανεπιστημίου Αθηνών.
Πηγή: https://www.storytellinghumans.com -Σουζάνα Παπαφάγου.
