Εκεί όπου οι στάχτες ανθίζουν – Μαρία Καμηλάκη -Μανογιαννάκη.
Γράφει ο Χρίστος Μπελλές
Μέσα στην αυχμηρή και στέρφα έρημο του σήμερα, όπου οι υψηλόφρονες αρχές (Πατρίδα, θρησκεία, Θεός, Αγάπη, οικογένεια κλπ) παρακμάζουν, γνώρισα πριν λίγους μήνες, την Μαρία Καμηλάκη Μανογιαννάκη, η οποία μου χάρισε το καινούργιο μυθιστόρημά της, έχουν προηγηθεί άλλα δύο, με τίτλο «Εκεί όπου οι στάχτες ανθίζουν», που εκδόθηκε το 2025 από τον Εκδοτικό Οίκο «Ραδάμανθυς». «Πρόκειται για Ιστορικό Μυθιστόρημα, κ. Καθηγητά», μου τόνισε, θέλοντας να με εξιτάρει σαν Ιστορικό. Την ευχαρίστησα για την τιμή, αλλά δεν κρύβω ότι, δυστυχώς, το έβαλα στα αζήτητα των άμεσων επιλογών μου.
Πριν δύο μήνες η Μαρία «ξαναχτύπησε», με ανείπωτη ευγένεια: «κ. Καθηγητά, θα μου περιποιούσατε μεγάλη τιμή, αν λέγατε δυο λόγια για το βιβλίο που σας χάρισα. Η βιβλιοπαρουσίαση θα λάβει χώρα κατά τα τέλη Απρίλίου».
Η ευγένειά της και το πείσμα της μου «επέβαλαν» να το διαβάσω, να το μελετήσω, καλύτερα, άμεσα. Ομολογώ ότι είχα χρόνια να πυρακτωθώ από ένα βιβλίο. Αυτά τα συναισθήματα, τούτο το νάμα, θέλω να σας κοινωνήσω.
Πολλές οι αρετές τούτου του Βιβλίου. Θα απανθίσω τις πιο κύριες:
Η ΠΡΩΤΗ ΑΡΕΤΗ ΑΦΟΡΑ ΣΤΗ ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΟΔΟ, ΠΟΥ ΝΟΜΑΤΙΖΕΤΑΙ «ΓΛΩΣΣΑ»:
Τούτο το αυθεντικό ταλέντο, τούτη η δόκιμη συγγραφέας που γράφει όπως μιλά και μιλά όπως γράφει, για χρόνια πολλά και αγαπητικά, και σαν διδαχός, θυσιάζει στο βωμό της Γλώσσας, της Γλώσσας της Ελληνικής. Ομιλούμε για τη γλώσσα που ο Λατίνος Κικέρων ήθελε να διαλέγονται οι Θεοί: «ει οι Θεοί διαλέγονται τη των Ελλήνων γλώττη χρώνται».Ομιλούμε για τη γλώσσα που είναι η μητρική γλώσσα και το αγκωνάρι του Δυτικού πολιτισμού. Δεν πρέπει να διαφεύγει της προσοχής μας το γεγονός πως τα ομηρικά και ησιόδεια έπη – 750 π.Χ. περίπου – αποτελούν τις πρώτες γραπτές μαρτυρίες στην Ευρώπη.Ομιλούμε για μια γλώσσα, την ανείπωτη αξία της οποίας συναντούμε στη διαχρονική προτροπή του Αρκάδα Ιστορικού, Πολύβιου (202 – 120 π. Χ.): «Εν καιροίς χαλεποίς, μέμνησο της γλώττης», αφού παραφράζοντας το Ρουμάνο φιλόσοφο, Εμίλ Μιχάι Σιοράν, «δεν κατοικούμε μια χώρα, κατοικούμε μια Γλώσσα και μια Ιστορία »…
Η Ελληνική γλώσσα που εκφράζεται λογοτεχνικά η Μαρία, μπορεί να χαρακτηρισθεί: στερρά, έντιμη, ηθική λαγαρή, λιτή, δωρική, αυστηρή, δυνατή, βιωματική, με ευπρόσδεκτα και ευήκοα ρινίσματα ντοπιολαλιάς. Μια γλώσσα, που ξέρει να σταθμίζει και να σέβεται τη βαρύτητα, των λέξεων, όταν και όπου επιβάλλεται.
Η ΔΕΎΤΕΡΗ ΑΡΕΤΗ, ΑΦΟΡΑ ΣΤΗ ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΟΔΟ, ΠΟΥ ΝΟΜΑΤΙΖΕΤΑΙ «ΕΙΚΟΝΑ»:
Σχετικά με την Εικόνα, θα ήθελα να μιλήσω για μια Εικόνα, απέριττη, χωρίς φιοριτούρες και ψιμύθια. Η Ποίηση, η Τέχνη, γενικά, μέσα από την απλότητα, όχι απλοϊκότητα, γίνεται εμβληματική…
Και να μην ξεχνάμε τη σοφία της ερήμου, που θέλει μια εικόνα να αντιστοιχεί με χίλιες λέξεις… τόσο σοβαρή είναι η υπόθεση της ΕΙΚΟΝΑΣ…
Θα ήθελα να φέρω, σαν παράδειγμα τον παγκόσμιο Εθνικό μας ποιητή, τον Διονύσιο Σολωμό, τον οποίο και θεωρώ πρωτομάστορα της Εικόνας. Τούτος ο παμμέγιστος ποιητής βιωματικά έμαθε τη γλώσσα και την έμαθε σωστά, αλλά το μεγαλείο, το αξεπέραστο, το ανυπέρβλητο της ποίησής του είναι η Εικόνα…
«Άκρα του τάφου σιωπή / στον κάμπο βασιλεύει / λαλεί πουλί, παίρνει σπυρί / κι η μάνα το ζηλεύει»…
Ακούστε και μια δυνατή εικόνα, από τη Μαρία μας:
«Ο Μάης έφερε την ομορφιά της φύσης. Μαργαρίτες ξεπετάχτηκαν στις μουχλιασμένες γωνίες της αυλής του στρατοπέδου (σ.σ. της Παντοβα). Περιτριγύρισαν τον φράχτη, ένωσαν τα άνθη τους, σαν να κάνουν πορεία ειρήνης για να δώσουν ελπίδα στους φυλακισμένους.
Τρύπησε τα στήθη του η νοσταλγία. Σκέφτηκε την Ηλέκτρα κι έκλαψε. Μπροστά του, ένα μικρό σκουληκάκι, λεύτερο, σκάλιζε το χώμα, μύριζε το άρωμα και χαίρονταν την άνοιξη.
“Πόσο αδύναμοι και τιποτένιοι είμαστε εμείς oi άνθρωποi. Ακόμα κι αυτό το μικρό σκουληκάκι ζει λεύτερο και χαρούμενο”, σκέφτηκε με φρίκη.
Εκείνη τη στιγμή ένα πουλάκι έπαιζε μ ένα σποράκι στη μέση της αυλής. Φαινόταν τόσο ευτυχισμένο! Πότε το έπιανε με το ράμφος του και πότε το άφηνε για μια στριγκλιά, ένα σφύριγμα χαράς και νίκης. Το κοίταζε, μέχρι που το κατάπιε κι ύστερα φτερούγισε μακριά. Πέταξε μακριά από το στρατόπεδο. Φεύγοντας, ο κελαρυσμός του ήταν κάλεσμα:“Έλα κι εσύ… μπορείς! Κοίτα… όπως εγώ”.
Ανατρίχιασε. Ξύπνησε μέσα του η θέληση γι’ απόδραση. Το σκουλήκι και το πουλάκι γαντζώθηκαν στη σκέψη του.
“Ζουν χωρίς όπλα κι ευτυχούν. Δε νοιάζονται παρά για τη στιγμή. Δεν ζηλεύουν, δεν διεκδικούν”». (σ. 196)
Η ΤΡΙΤΗ ΑΡΕΤΗ ΑΦΟΡΑ ΣΤΗ ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΟΔΟ, ΠΟΥ ΝΟΜΑΤΙΕΤΑΙ «ΚΑΡΔΙΑ»:
Τούτη η Βασιλική οδός της Ποίησης, είναι η σπουδαιότερη, αφού η μεγαλύτερη αρετή του ανθρώπου είναι, να ΄χει καρδιά… Είναι μια οδός που δεν μπορεί, ευτυχώς να καταπαλέψει, να κατανικήσει κανένας αλγόριθμος, καμιά Τεχνητή Νοημοσύνη, αφού τα μηχανήματα δεν έχουν καρδιά, δεν έχουν συναίσθημα. Τι νομίζεις, λοιπόν, κατά βάθος η ποίηση, η πεζογραφία η τέχνη, γενικά, είναι μια ανθρώπινη καρδιά φορτωμένη όλον τον κόσμο. Το κριτήριο της Τέχνης, γενικά, είναι η συγκίνηση και ο ενθουσιασμός και χωρίς καρδιά δεν μπορεί να υπάρχει ούτε συγκίνηση ούτε ενθουσιασμός.
Η ΤΕΤΑΡΤΗ ΑΡΕΤΗ ΑΦΟΡΑ ΣΤΗ ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΟΔΟ, ΠΟΥ ΝΟΜΑΤΙΖΕΤΑΙ «ΜΟΝΑΞΙΑ»:
Η Μοναξια είναι προϋπόθεση για τη Δημιουργία, είναι το φυτώριο στο οποίο ευδοκιμεί η Δημιουργία. Διότι μονάχα μέσα στη μοναξιά ξεφεύγει κανείς από τες πολλές κινήσεις κι ομιλίες και «συνάφειες» όπως λέγει κι ο Καβάφης και μπορεί να συγκεντρωθεί, εντελώς, στον σκοπό του. «Οξειδώθηκα μες στη νοτιά των ανθρώπων», υποστηρίζει ο μεγάλος Ελύτης, με άλλα λόγια…
Μέσα σε τούτο το βιότοπο της Μοναξιάς, μπορούν πολλές φορές να ανθίσουν η μελαγχολία, η θλίψη, η λύπη και η απόγνωση και να μεταλλαχθούν σε θρυαλλίδες ανείπωτης δημιουργικής επανάστασης. «Η σιωπή κάνει τον κόσμο / πιο μεγάλο/ η θλίψη πιο δίκαιο», επιμένει ο μεγάλος Τάσος Λειβαδίτης.
Δύσκολα μπορώ να συλλάβω ένα είδος ομορφιάς, στην οποία δεν υπάρχει μελαγχολία, θα έλεγα…
Η ΠΕΜΠΤΗ ΑΡΕΤΗ ΑΦΟΡΑ ΣΤΗ ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΟΔΟ ΠΟΥ ΝΟΜΑΤΙΖΕΤΑΙ «ΙΣΤΟΡΙΑ»:
Η συγγραφεύς ξετυλίγει το μύθο της με ανείπωτο σεβασμό στις πηγές της Ιστορίας, όπου και όταν αγγίζει την Ιστορία.
Η ΕΚΤΗ ΑΡΕΤΗ, ΑΦΟΡΑ ΣΤΗ ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΟΔΟ ΠΟΥ ΝΟΜΑΤΙΕΤΑΙ «ΛΑΟΓΡΑΦΙΑ»:
Αξίζει να επισημάνουμε και το σπουδαίο λαογραφικό υλικό που διανθίζεται στο βιβλίο, λαογραφικό υλικό που συνιστά πηγή Ιστορίας, Παράδοσης και πολιτισμού, λαογραφικό υλικό που αποτελεί συνδετικό κρίκο με τις ρίζες μας, αυτές που διαφορετικά αποκαλούμε προγόνους. Διανθισμένο το βιβλίο από ήθη και έθιμα που αφορούν στο γάμο, την κατευόδωση,τις θρησκευτικές γιορτές και πικοιλώνυμες κοινωνικές εκδηλώσεις, τη λαϊκή ιατρική, τις θρησκευτικές δοξασίες και τα γητέματα-αλεξιφάρμακα, καθώς και την ντοπιολαλιά, τα τοπωνύμια, τις μαντινάδες και τα ριζίτικα.
Όλα είναι εδώ: η ζωή, ο θάνατος, η αγάπη, ο έρωτας, ο πόλεμος, η ειρήνη, το μίσος, το πάθος, η θυσία, η αξιοπρέπεια, η τραγικότητα, η χαρά, η λύπη, ο μισεμός, η εγκαρτέρηση, η απαντοχή, η ελπίδα, τα όνειρα, η ματαιότητα, η θυμοσοφία και φιλοσοφία της ζωής, οι μικροί και μεγάλοι θάνατοι της καθεμέρας, η δύναμη, τέλος, του ανθρώπου να στοχαστεί, ν’ αγγίξει το Θεό, να Τον περάσει. Όλα είναι εδώ: όσα υφαίνουν το θαύμα, μα και την τραγωδία της Ύπαρξης. Όλα είναι εδώ: όσα συνθέτουν το γίγαντα μικρό στην τραγικότητά του άνθρωπο, αυτόν του ο Σοφοκλής νοματίζει σαν το μεγαλύτερο θεριό: «Πολλά τα δεινά κ΄ουδέν ανθρώπου δεινότερον πέλει». Όλα είναι εδώ, όλα όσα υπάρχουν και θα υπάρχουν, όσο, κοντολογίς, υπάρχουν Άνθρωποι, δηλαδή, νυν και αιεί…
Ποικιλώνυμα και πολύτροπα τα συναισθήματά μου από τούτο το αριστουργηματικό βιβλίο της Μαρίας. Θα καταυγάσω δύο: τη χαρά και την πίστη ότι: εγεννήθη ημίν συγγραφεύς, τη χαρά και την πίστη ότι: η Μαρία Καμηλάκη Μανογιαννάκη είναι μια κλασική (με την έννοια της διαχρονικότητας της αφήγησής της), πλέον, συγγραφέας, έτσι όπως λέμε: «το λιοντάρι είναι λιοντάρι». Τίποτε άλλο… Τόσο απλά… όσο απλή και η αλήθεια…
Η Μαρία Καμηλάκη κατάγεται από το Μοναστηράκι Αμαρίου Ρεθύμνης. Δασκάλα με μεγάλη αγάπη και αφοσίωση στο έργο της, στρέφεται και προς την Λογοτεχνία, αφού από μικρή αγαπούσε το γράψιμο και δεν ήθελε να μείνει ανεκπλήρωτος πόθος. Γράφει ποιήματα – από αυτά, πολλά έχουν διακριθεί και δημοσιευτεί σε περιοδικά και εφημερίδες, ενώ ετοιμάζεται η έκδοση ποιητικής της συλλογής. Έχει γράψει και διασκευάσει λογοτεχνικά έργα για μαθητικές παραστάσεις στα σχολεία που υπηρέτησε, αρκετά από τα οποία έχουν δημοσιευτεί σε σχολικά περιοδικά. Το 2019 διακρίθηκε σε διαγωνισμό διηγήματος.
