Ελεύθερα Μαθήματα Θανάση Μουσόπουλου – Τρίτη 13 Ιανουαρίου 2026 7 – 8 μμ
«Η ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΜΑΤΙΑ ΤΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΧΑΡΑΡΙ ΚΑΙ ΟΙ ΑΒΔΗΡΙΤΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΟΙ ΔΗΜΟΚΡΙΤΟΣ ΚΑΙ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ»
Τρίτη 13 Ιανουαρίου 2026 7 – 8 μμ στον χώρο του Μουσείου Ιστορίας Ελληνικής Ενδυμασίας του Λ.Ε.Ξ. (Αγ. Γεωργίου 1, 1ος όροφος)
Στην πρώτη συνάντηση του νέου έτους θα προσεγγίσουμε δύο αβδηρίτες σοφούς που τα έργα τους φωτίζουν τα βήματα του ανθρώπου δυόμιση χιλιάδες χρόνια τώρα.
Συνοδοιπόρος μας ο σύγχρονος ισραηλινός ιστορικός Χαράρι (Yuval Noah Hararı, 1976). Θα φωτίσουμε τη σύγχρονη πραγματικότητα μέσα από τα τρία βιβλία του που έκαναν πασίγνωστο τον Χαράρι σε όλο τον κόσμο. Το βιβλίο με τίτλο Sapıens: μια σύντομη ιστορία του ανθρώπου- εβραϊκά (2011), μεταφράστηκε σε πάνω από 30 γλώσσες – στην ελληνική γλώσσα κυκλοφόρησε το 2015. Στο βιβλίο του 2016 με τίτλο Homo Deus: Μια σύντομη ιστορία του μέλλοντος. Το πιο πρόσφατο βιβλίο του, 2018, έχει τον τίτλο 21 Lessons for the 21st Century (21 μαθήματα για τον 21ο αιώνα) στο οποίο αναλύονται τα ζητήματα της επικαιρότητας, όπως, τρομοκρατία, πρόσφυγες, η πολιτική της μετα – αλήθειας, ρομπότ και κομπιούτερ αλλάζουν την ανθρώπινη ύπαρξη; Το 2018 το έργο αυτό μεταφράστηκε αμέσως στα ελληνικά.
Θα περιδιαβούμε τα Άβδηρα, την ευρύτερη περιοχή, τη λιμνοθάλασσα Βιστονίδα, τον Νέστο ποταμό, ένα σύμπλεγμα ομορφιάς, πανίδας και χλωρίδας. Οι αρχαίοι στους στίχους και στα κείμενά τους τα εξυμνούν. Δεν είναι τυχαίο που ο Δημόκριτος μιλά έτσι για τη σχέση φύσης και ανθρώπου. Αλλά και ένα ακόμη σημαντικό τέκνο της περιοχής, ο Πρωταγόρας, τόσο αγαπά και εμπνέεται από τη φύση.
Και ο Φρειδερίκος Νίτσε στο έργο του «Η Γέννηση της φιλοσοφίας στα χρόνια της Ελληνικής τραγωδίας» γράφει ανάμεσα στα άλλα για τον αβδηρίτη σοφό: «Ο Δημόκριτος, ωραία ελληνική φύση, όμοιος με άγαλμα, ψυχρός την εμφάνιση αλλά γιομάτος μυστική φλόγα […] Ο Δημόκριτος έδωσε στη θεωρία μιαν ωραία μορφή. Είναι ποιητής όπως ο Λουκρήτιος».
Θα ξεκινήσουμε από τον κόσμο του Δημόκριτου που φωτίζει την αρμονία ανθρώπου και φύσης. Για να περάσει ο άνθρωπος από το στάδιο της αγριότητας στο στάδιο του πολιτισμού, χρειάστηκαν οι τέχνες, και κύρια, η γεωργία, η οικοδομική, η υφαντική. “Στα σημαντικότερα πράγματα, παρατηρεί ο Δημόκριτος, οι άνθρωποι είναι μιμητές και μαθητές των ζώων, την υφαντική και ραπτική τη μάθαμε από τις αράχνες, την οικοδομική από το χελιδόνι, το τραγούδι από τα πτηνά που κελαηδούν, τον κύκνο και το αηδόνι”.
Μετά τους Προσωκρατικούς Φιλοσόφους, στα μέσα του 5ου αιώνα εμφανίζεται η σοφιστική. Βασικό ρόλο έπαιξε η αλλαγή στην εκπαίδευση που δεν είναι πλέον θεωρητική, αλλά περιλαμβάνει γνώσεις χρήσιμες για την πόλη. Οι σοφιστές είναι οι διανοούμενοι που επί πληρωμή προσφέρουν αυτές τις γνώσεις και η Αθήνα το πνευματικό κέντρο του σοφιστικού κινήματος.
Η Jacqeline de Romilly, Αρχαία Ελληνική Γραμματολογία, σημειώνει: «Οι σοφιστές γενικά δεν ήταν Αθηναίοι […] Όλοι όμως ήρθαν στην Αθήνα και ορισμένοι έζησαν εκεί για μεγάλο διάστημα […] Πασίγνωστοι έγιναν χάρη στο επάγγελμά τους που ήταν νέο και πλούσιο σε υποσχέσεις: οι σοφιστές υπήρξαν οι πρώτοι δάσκαλοι, που φιλοδοξούσαν να διαπλάσουν τους νέους άνδρες στην τέχνη της επεξεργασίας συλλογισμών και επιχειρημάτων για να αποκτήσουν αυτή την ικανότητα ως εφόδιο στη ζωή τους ως πολιτών».
Το δεύτερο «αιρετικό» πνεύμα της αρχαιότητας, ο σοφιστής Πρωταγόρας. Οι αρχαίες πηγές μιλούν με σεβασμό για τον πνευματικό άνθρωπο που γεννήθηκε στα Άβδηρα περίπου το 485 π.Χ., ταξίδεψε σε πολλές περιοχές του ελληνισμού και έγινε γνωστός, επηρεάζοντας πολύπλευρα την ελληνική σκέψη. Δίδασκε στην Αθήνα ως το 411 π.Χ., κατηγορήθηκε για αθεΐα, διέφυγε με πλοίο που βούλιαξε και έτσι πνίγηκε. Τα έργα του κάηκαν δημόσια, ενώ λίγα αποσπάσματα σώθηκαν από τα πολλά έργα του.
Όσον αφορά το μεγάλο σοφιστικό κίνημα, έδωσε – εκτός από τη φιλοσοφική σκέψη – πλούσιους καρπούς στους χώρους της επιστήμης και της τέχνης. Ο Θουκυδίδης, οι τραγικοί ποιητές, αλλά και πολλές απόψεις του ίδιου του Πλάτωνα είναι αδύνατο να ερμηνευθούν χωρίς τη γόνιμη παρουσία των σοφιστών, και βέβαια του Πρωταγόρα. Δύο περίφημα αποσπάσματα του Πρωταγόρα, πιστοποιούν τη δύναμη του πνεύματός του.
«Όσον αφορά τους θεούς δεν μπορώ να γνωρίζω, ούτε πώς είναι ούτε πώς δεν είναι, ούτε τι είδους είναι στη μορφή. Γιατί πολλά είναι αυτά που με εμποδίζουν να γνωρίζω, και ότι είναι αόρατοι οι θεοί και ότι η ζωή του ανθρώπου είναι σύντομη».
«Όλων των ανθρώπινων δημιουργημάτων μέτρο είναι ο άνθρωπος, για όσα υπάρχουν πώς υπάρχουν και για όσα δεν υπάρχουν πώς δεν υπάρχουν».
