Εναλλακτικές μέθοδοι μάθησης – Συνέντευξη της κας Λάμπου Κατερίνας – Ρωτά η Βασιλεία Ζαχάρη.

1. Έξι εκπαιδευτικοί του 11 ου γυμνασίου ταξιδέψατε στο Δουβλίνο προκειμένου να παρακολουθήσετε μια καινοτόμα μεθοδολογία διδασκαλίας –τον Καθολικό Σχεδιασμό
για τη Μάθηση (UDL)- στο Europass Teacher Academy. Θέλετε να μας μιλήσετε περισσότερό για την εμπειρία σας;

Καταρχάς, ευχαριστούμε θερμά την συνάδελφό μας, κα Ζαχάρη και το politismikos.gr για την ευκαιρία που μας δίνετε να μιλήσουμε, ως ομάδα έξι εκπαιδευτικών, για την εμπειρία μας στο Erasmus+ και για τον Καθολικό Σχεδιασμό για τη Μάθηση, ένα συμπεριληπτικό παιδαγωγικό πλαίσιο, στο οποίο επιμορφωθήκαμε στο Δουβλίνο.

2. Γιατί χρειαζόμαστε εναλλακτικές μεθόδους μάθησης;

Οι τάξεις σήμερα δεν είναι ομοιογενείς. Οι μαθητές διαφέρουν στον ρυθμό, στα ενδιαφέροντα, στις εμπειρίες και στον τρόπο που κατανοούν και εκφράζονται. Η
παραδοσιακή διδασκαλία δεν μπορεί να ανταποκριθεί σε αυτή την ποικιλία, γι’ αυτό και χρειαζόμαστε εναλλακτικές προσεγγίσεις που διασφαλίζουν ίση πρόσβαση στη γνώση. Ο Καθολικός Σχεδιασμός για τη Μάθηση προσφέρει ένα συμπεριληπτικό πλαίσιο βασισμένο σε τρεις αρχές: πολλαπλούς τρόπους εμπλοκής και παρακίνησης, πολλαπλούς τρόπους παρουσίασης της πληροφορίας και διαφορετικούς τρόπους έκφρασης. Με αυτόν τον τρόπο, η διδασκαλία γίνεται πιο ευέλικτη και πραγματικά προσβάσιμη για όλους.

3. Ποιοι είναι οι Πολλαπλοί Τρόποι Εμπλοκής και Παρακίνησης (Engagement – The “Why” of Learning) κατά την διδασκαλία;

Οι Πολλαπλοί Τρόποι Εμπλοκής και Παρακίνησης αφορούν το “γιατί” της μάθησης, δηλαδή το πώς θα ενεργοποιήσουμε το ενδιαφέρον κάθε μαθητή. Στην πράξη σημαίνει ότι ο εκπαιδευτικός δημιουργεί συνθήκες που μειώνουν το άγχος, ενθαρρύνουν τη συμμετοχή και βοηθούν τους μαθητές να καταλάβουν γιατί αξίζει να ασχοληθούν με αυτό που διδάσκονται. Το μάθημα χρειάζεται να συνδέεται με την επικαιρότητα και τα ενδιαφέροντά των μαθητών, να περιλαμβάνει δραστηριότητες τύπου gamification, να τους επιτρέπει να κάνουν επιλογές και να βλέπουν το αποτέλεσμα της προσπάθειάς τους. Η ομαδική δουλειά ενισχύει τη συμμετοχή και τους κάνει να νιώθουν σημαντικοί για την ομάδα. Όλα αυτά αυξάνουν τη συγκέντρωση, το ενδιαφέρον και την αυτοπεποίθησή τους.

4. Ποιοι είναι οι Τρόποι Παρουσίασης της Πληροφορίας (Representation – The “What” of Learning) σύμφωνα με το UDL;

Οι Τρόποι Παρουσίασης της Πληροφορίας αφορούν το “τι” μαθαίνουμε και κυρίως το πώς παρουσιάζεται το περιεχόμενο, ώστε να το κατανοούν όλα τα παιδιά. Η διδασκαλία χρειάζεται να ανταποκρίνεται στους διαφορετικούς τύπους νοημοσύνης και να χτίζει πάνω σε όσα ήδη γνωρίζουν οι μαθητές. Γι’ αυτό αξιοποιούμε ποικιλία μέσων: εικόνες, διαγράμματα, βίντεο, αφηγήσεις, πειράματα, παιχνίδι ρόλων, παραδείγματα από την καθημερινότητα. Συνδέουμε τη νέα γνώση με όσα ήδη ξέρουν, κάνουμε διαθεματικές αναφορές και αξιοποιούμε εργαλεία όπως το Padlet ή το Canva για οπτικοποίηση εννοιών. Έτσι, η γνώση γίνεται πραγματικά
προσβάσιμη για όλους.

5. Είναι πολύ σημαντικό τα μαθήματα του σχολείου να ανταποκρίνονται στις διαφορετικές μαθησιακές ανάγκες και στυλ;

Φυσικά και είναι σημαντικό. Τα παιδιά δεν μαθαίνουν όλα με τον ίδιο τρόπο και το σχολείο οφείλει να το αναγνωρίζει αυτό. Όταν η διδασκαλία προσαρμόζεται στις ανάγκες του κάθε παιδιού, η τάξη γίνεται πιο δίκαιη, η συμμετοχή αυξάνεται και οι μαθητές αποκτούν αίσθηση ότι το σχολείο τους αφορά. Είναι βασικό στοιχείο ενός σύγχρονου, συμπεριληπτικού σχολείου.

6. Θέλετε να μας πείτε περισσότερα για την διαφοροποιημένη διδασκαλία σύμφωνα με την εμπειρία σας;

Η διαφοροποιημένη διδασκαλία δεν είναι μια διαδικασία όπου κάθε παιδί κάνει κάτι εντελώς διαφορετικό. Είναι ένας τρόπος οργάνωσης του μαθήματος, ώστε όλοι να μπορούν να φτάσουν στον ίδιο μαθησιακό στόχο ακολουθώντας, ωστόσο, διαφορετικές διαδρομές. Σημαίνει ότι προσφέρουμε επιλογές: άλλος μαθαίνει καλύτερα μέσα από εικόνες, άλλος μέσα από συζήτηση, άλλος μέσα από δραστηριότητες. Σημαίνει επίσης ότι προσαρμόζουμε το υλικό, τον ρυθμό και τις μορφές έκφρασης, χωρίς να χαμηλώνουμε τις απαιτήσεις. Στο Erasmus είδαμε πόσο αποτελεσματικό γίνεται αυτό, όταν σχεδιάζεται από πριν —όχι ως “διορθωτική κίνηση” μέσα στην τάξη, αλλά ως μέρος της προετοιμασίας του μαθήματος.Αυτή είναι και η φιλοσοφία του ΚΣΜ: να σχεδιάζουμε τη διδασκαλία από την αρχή και να δημιουργούμε περιβάλλοντα μάθησης προσβάσιμα για όλα τα παιδιά.

7. Ποιοί είναι οι Πολλαπλοί Τρόποι Δράσης και ‘Έκφρασης (Expression – The “How” of Learning) σύμφωνα με το UDL;

Οι Πολλαπλοί Τρόποι Δράσης και Έκφρασης αφορούν το “πώς” της μάθησης, δηλαδή τις διαφορετικές μορφές με τις οποίες μπορούν οι μαθητές να δείξουν τι έμαθαν. Δεν εκφράζονται όλοι με τον ίδιο τρόπο, γι’ αυτό δίνουμε εναλλακτικές επιλογές: προφορική παρουσίαση, αφίσα, βίντεο, podcast, infographic, γραπτό λόγο ή ένα δημιουργικό project, όπως κόμικ ή παρουσίαση PowerPoint. Τα ψηφιακά εργαλεία—Padlet, Canva, Book Creator, ThingLink, Kahoot—διευρύνουν ακόμη περισσότερο αυτές τις δυνατότητες. Έτσι, κάθε μαθητής βρίσκει τον τρόπο έκφρασης που του ταιριάζει, κάτι που αποτελεί βασική αρχή του ΚΣΜ.

8. Υπάρχουν περιορισμοί κατά την εφαρμογή του UDL στην ελληνική πραγματικότητα;

Ο ΚΣΜ έχει αναγνωριστεί θεσμικά στην ελληνική εκπαίδευση. Ο Ν. 3699/2008 προβλέπει τον “Σχεδιασμό για Όλους” στην Ειδική Αγωγή, ενώ ο Ν. 4823/2021 ορίζει ότι το Εξατομικευμένο Πρόγραμμα Εκπαίδευσης πρέπει να σχεδιάζεται με βάση τις αρχές του ΚΣΜ. Παράλληλα, το ΙΕΠ έχει αναπτύξει, με πόρους ΕΣΠΑ, προσβάσιμο ψηφιακό και έντυπο υλικό που μπορεί να αξιοποιηθεί ευρύτερα. Ωστόσο, η εφαρμογή του στην πράξη παραμένει περιορισμένη. Πολλά σχολεία δεν διαθέτουν τον απαραίτητο τεχνολογικό εξοπλισμό, οι ευκαιρίες ουσιαστικής επιμόρφωσης για τους εκπαιδευτικούς παραμένουν περιορισμένες και λείπει μια σταθερή,
μακροπρόθεσμη πολιτική που να στηρίζει καθημερινές πρακτικές συμπερίληψης. Οι έρευνες για την εφαρμογή του στην ελληνική σχολική πραγματικότητα είναι επίσης λίγες, γεγονός που καθυστερεί τη διάχυσή του. Για να λειτουργήσει το ΚΣΜ στην πράξη, χρειάζεται συστηματική υποστήριξη, επιμόρφωση και ενίσχυση των υποδομών.

9. Μπορεί να επιτευχθεί η μεθοδολογία διδασκαλίας –τον Καθολικό Σχεδιασμό για τη Μάθηση (UDL) στην Δευτεροβάθμια εκπαίδευση;

Ναι, μπορεί. Στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση ο ΚΣΜ εφαρμόζεται αποτελεσματικά όταν ο εκπαιδευτικός σχεδιάζει ευέλικτα μαθήματα, αξιοποιεί ποικίλα μέσα παρουσίασης, δίνει εναλλακτικούς τρόπους δράσης και έκφρασης και δημιουργεί συνθήκες ενεργής εμπλοκής. Δεν απαιτεί “περισσότερη ύλη”, αλλά διαφορετικό τρόπο οργάνωσης της διδασκαλίας. Με ρεαλιστικά βήματα και στοχευμένη αξιοποίηση των ψηφιακών εργαλείων, ο ΚΣΜ μπορεί να ενσωματωθεί χωρίς να επιβαρύνει το πρόγραμμα, προσφέροντας ουσιαστική πρόσβαση στη μάθηση για όλους.

10. Ποια είναι τα ψηφιακά εργαλεία, τα οποία χρησιμοποιούνται και αποτελούν σημαντικό βοηθό της μεθοδολογίας;

Τα ψηφιακά εργαλεία λειτουργούν ως ενισχυτές των τριών αρχών του ΚΣΜ, επειδή προσφέρουν πολλούς τρόπους αναπαράστασης, δράσης/έκφρασης και εμπλοκής.
Ενδεικτικά: Padlet για οργάνωση ιδεών και συνεργασία, Canva για δημιουργικές οπτικές παρουσιάσεις, Book Creator για πολυτροπικά ψηφιακά βιβλία, ThingLink για διαδραστικές εικόνες και αφίσες, Kahoot για συμμετοχικά κουίζ και παρακίνηση, καθώς και εργαλεία όπως Genially, Quizizz, Google Forms και Wordwall που εμπλουτίζουν τον τρόπο παρουσίασης και αξιολόγησης.

11. Πως βλέπετε την εξοικείωση των μαθητριών και μαθητών στις ψηφιακές εφαρμογές;

Οι μαθητές είναι εξοικειωμένοι με την τεχνολογία, αλλά όχι πάντα με παιδαγωγική χρήση των εργαλείων. Γνωρίζουν το περιβάλλον, όχι απαραίτητα τον τρόπο αξιοποίησής του για μάθηση. Με τη σωστή καθοδήγηση, τα ψηφιακά εργαλεία γίνονται ουσιαστικά μέσα κατανόησης, έκφρασης και συνεργασίας. Η ευχέρεια που ήδη έχουν βοηθά την εφαρμογή του ΚΣΜ, αρκεί να μετατραπεί σε συνειδητή και δημιουργική χρήση.

Σας ευχαριστούμε θερμά.