Τα μάτια της Μόνα – Τοµά Σλεσσέρ – Εκδόσεις Πατάκη – Σχολιάζει ο Δημήτρης Μπουζάρας.

Ο άνθρωπος ήταν εξ αρχής  λάτρης της τέχνης. Παράγει τέχνη και μιλά μέσω αυτής, εδώ και χιλιάδες χρόνια. Πρώτα παρήγαγε τέχνη και στη συνέχεια έφαγε σαν άνθρωπος!

Η τέχνη λοιπόν, ήταν και είναι  ένα μέσο έκφρασης, σύνδεσης και μεταφοράς ιδεών, προβληματισμών, μηνυμάτων ή ακόμη και αντίδρασης . Μέσω της τέχνης, η κοινωνία λάμβανε και λαμβάνει μηνύματα κοινωνικά, θρησκευτικά, γνώρισε μεγάλα γεγονότα και πολιτισμούς. Σε παλαιότερες εποχές, λειτουργούσε ως  ένα είδος διαφήμισης και προβολής  τόσο του μαικήνα -εκείνου που χρηματοδοτούσε τον καλλιτέχνη- όσο και του ίδιου του καλλιτέχνη.

Ένα μέσο, το οποίο λατρεύτηκε, μισήθηκε σε κάποιες του εκφάνσεις από λίγους, ενώ  πολλοί έδειξαν και δείχνουν με ηχηρό τρόπο, την αδιαφορία τους. Μια αδιαφορία ωστόσο, η οποία είναι απόρροια έλλειψης γνώσης, αδυναμίας ανάγνωσης και λήψης του μηνύματος.

Το κάθε έργο κατ’ αρχάς, θα πρέπει να τοποθετείται   στην εποχή του και εφόσον γίνει αυτό, εκείνο  αποκαλύπτεται σε όλο του το μεγαλείο. Η μεγάλη του αξία, είναι ένα σύνολο παραγόντων που αφορούν, την   ανθρώπινη εμπειρία, τη γνώση που μας προσφέρει για τον πολιτισμό και την αισθητική .

Τα έργα, έχουν τη δύναμη να προκαλέσουν έντονα συναισθήματα, να προσφέρουν παρηγοριά να προκαλέσουν , θλίψη, δέος ή περισυλλογή.

Είναι τεκμήρια και σιωπηλοί μάρτυρες μια εποχής, ενός πολιτισμού, μια νοοτροπίας και   προσφέρουν μια μοναδική οπτική εμπειρία ενώ ικανοποιούν την έμφυτη ανάγκη του ανθρώπου, για το ωραίο.

Αυτό το ωραίο, αυτή την ομορφιά από τη φωτεινή πλευρά του  κόσμου, θέλησε να παρουσιάσει – και  το κατάφερε – ο συγγραφέας μέσω των ηρώων του πρωτοτύπου ως αναφορά την ιδέα και την πλοκή όσο και από πλευράς συνόλου δυσεύρετων πληροφοριών,  βιβλίου.

«Ένα ταξίδι μύησης στην ομορφιά της τέχνης και της ζωής.

Μόλις πενήντα δύο εβδοµάδες έχει στη διάθεσή της η δεκάχρονη Μόνα για να ανακαλύψει την οµορφιά του κόσµου. Αυτό είναι το διάστηµα που της αποµένει, προτού χάσει, ίσως οριστικά, την όρασή της.

Ο παππούς της, άνθρωπος µε βαθιά µόρφωση και ευαισθησία, την πηγαίνει κάθε Τετάρτη απόγευµα, µετά το σχολείο, να «γνωρίσει » ένα σπουδαίο έργο τέχνης, στο Μουσείο του Λούβρου, στο Μουσείο Ορσέ, καθώς και στο Κέντρο Ποµπιντού, το Μποµπούρ…

Θαυµασµός, συγκίνηση, αλλά και κάθε είδους ερωτήµατα συνοδεύουν αυτή τη µύηση της Μόνα στην τέχνη. Μέσα από τη µατιά καλλιτεχνών όπως ο Μποττιτσέλλι, ο Βερµέερ, ο Γκόγια, ο Κουρµπέ, ο Πικάσσο, αλλά και η Καµίγ Κλοντέλ, η Φρίντα Κάλο και η Μαρίνα Αµπράµοβιτς, η Μόνα ανακαλύπτει τη δύναμη της τέχνης να εκφράζει και συχνά να προκαλεί έννοιες και συναισθήματα, το ταλέντο, την εξέγερση, την αμφιβολία».

Είμαστε καλεσμένοι λοιπόν σε ένα ταξίδι γεμάτο χρώματα και έντονα συναισθήματα, παρέα με τη Μόνα και τον παππού της. Ένα ταξίδι που σελίδα σελίδα,  παραθέτει  πλήθος άγνωστων για το ευρύ κοινό λεπτομερειών, για  πενήντα δύο πίνακες και γλυπτά, των Μποττιτσέλι, Βερμέερ, Καμίγ Κλοντέλ, και πολλών άλλων, αρκετών δηλαδή, σημαντικών έργων που δημιουργήθηκαν από ανθρώπινο χέρι.

Μέσα από αυτό το υπέροχο ταξίδι, που πιστέψτε με, δε θα θέλετε να τελειώσει, θα γνωρίσετε έργα μεγάλων καλλιτεχνών τα οποία εκτίθενται στα μουσεία του Λούβρου, Ορσέ, Κέντρου Πομπιντού, Μπομπούρ…. Ο συγγραφέας Τοµά Σλεσσέρ ως Ιστορικός τέχνης και καθ’ ύλην αρμόδιος, έχει συγκεντρώσει  λεπτομέρειες, τις οποίες δύσκολα θα τις  βρείτε όλες μαζί,  σε ένα βιβλίο.

Τα κείμενα που περιλαμβάνει το βιβλίο, επιχειρούν και καταφέρνουν, να παρουσιάσουν τη σύνδεση των δύο γενεών μέσα από την αγάπη για την τέχνη. Του παππού  και της μικρής  γεμάτης περιέργειας και αμφιβολίας αλλά ωστόσο  παρατηρητικής και έξυπνης μικρής εγγονής του.

Μέσα από τα κείμενα γίνεται εμφανής η δύναμη της τέχνης, η οποία, μπορεί με περισσή ευκολία να μιλήσει για γεγονότα, να δημιουργήσει συναισθήματα απλά και μόνο με μια ματιά, να μεταδώσει γρήγορη γνώση και να απαλύνει την ανθρώπινη ψυχή.

Η μικρή Μόνα αλλά και ο αναγνώστης, ανακαλύπτουν επίσης  ένα ακόμη σημαντικό χαρακτηριστικό που εμπεριέχεται στην  τέχνη, τη συμπερίληψη. Ακόμη, πως η τέχνη  λειτουργώντας ως εναλλακτικός τρόπος επικοινωνίας, αφήνει  μακριά τα γλωσσικά εμπόδια, επιτρέπει την έκφραση συναισθημάτων και ενισχύει την αίσθηση ταυτότητας και αυτονομίας.

Τα κείμενα,  εξασκούν τον αναγνώστη στο να γίνει παρατηρητής ενός έργου τέχνης, αυτή φορά από μια άλλη οπτική, εκείνη, της γνώσης, μέσα από την οποία θα ξεκλειδώσει το μήνυμα που ο καλλιτέχνης θέλησε να  μεταδώσει, ενώ παράλληλα θα γνωρίσει  πολλές λεπτομέρειες για την τεχνική, τους τόπους, την κοινωνική και οικονομική ζωή της εποχής.

Με γλώσσα απλή και κατανοητή  πλήρως, στόχο έχει εκτός  από όσων είπαμε πιο πάνω, ο αναγνώστης να απολαύσει την εξαιρετική και πρωτότυπη πλοκή με την οποία ο συγγραφέας πλαισίωσε το έργο του.

Κάθε Τετάρτη λοιπόν, ο παππούς κρατά τη Μόνα από το χέρι και το μάθημα-συζήτηση-ταξίδι ξεκινά! Η ιδέα συγκινητική, μιας και παρακολουθούμε την Μόνα να μαθαίνει τον τρόπο με το οποίο θα βλέπει τα έργα τέχνης με τα μάτια της ψυχής της, πριν χάσει ίσως μονιμά, την όραση της.

Ο πάππους της,  μετατρέπει τα έργα τέχνης σε παράθυρα ζωής, ελπίδας, δύναμης, συναισθημάτων και με αυτό τον τρόπο, ξεκινά ένας περίπατος μύησης, στην ομορφιά και το φως.

«Τα μάτια της Μόνα» είναι ένα μυθιστόρημα δημιουργημένο για να αγγίζει την ψυχή του αναγνώστη, είτε είναι λάτρης  της τέχνης, είτε όχι και  πραγματεύεται εκτός των άλλων, την απώλεια, το φόβο, αλλά και την τρυφερότητα, την αγάπη και την ανθρώπινη ανάγκη για επαφή με την ομορφιά.

Επαγγελματική τεκμηρίωση και  πλήθος επεξηγήσεων, σε ένα βιβλίο, το οποίο απευθύνεται σε όλους, ακόμη και σε μη εξειδικευμένο με την τέχνη κοινό. Ύφος ζωντανό ,γλαφυρό, παραστατικό, απλό και οικείο, μας τοποθετεί με ευκολία στην εποχή του κάθε έργου, στο στούντιο του κάθε καλλιτέχνη, ζωντανεύοντας εμπρός μας μια άλλη κοινωνία, όχι και τόσο μακρινή  όσο φανταζόμαστε, μιας και οι ανάγκες ,τα προβλήματα και οι προσδοκίες των ανθρώπων, είναι λίγο πολύ ίδια σε όλες τις εποχές.

Ο συγγραφέας με ζωντανό και εύπεπτο λόγο, δίχως ίχνος στολιδιών, μας καθιστά από την αρχή λάτρεις της γραφής του. Η γλώσσα απλή και σαφής με ακριβόλογες εκφράσεις,  δίχως σκοτεινά ή δυσνόητα σημεία. Εκλαϊκεύει δύσκολες έννοιες και όρους με τέτοιον τρόπο, ώστε το βιβλίο να καθίσταται προσιτό και πλήρως κατανοητό από όλες τις ηλικίες.

Ο ευθύς λόγος δημιουργεί κλίμα οικειότητας και η χρήση του α’ προσώπου, δίνει  ζωντάνια καθώς αναδεικνύει την καθολικότητα των επιμέρους θεμάτων.

Θεωρώ πως είναι ένα βιβλίο που μπορεί να αγγίξει ένα ευρύ κοινό, όχι μόνο όσους αγαπούν την τέχνη ή ενδιαφέρονται για σημαντικά θέματα ζωής, αλλά και όσους αναζητούν μια συγκινητική  οπτικο-αισθητική εμπειρία μέσα από τη λογοτεχνία.

Πιστεύω ότι «Τα μάτια της Μόνα» είναι βιβλίο για όποιον θέλει κάτι πιο «βαθύ», με νόημα, πέρα από απλή ψυχαγωγία,  για κάποιον   που  είναι έτοιμος να ανοιχτεί σε μια νέα εμπειρία, που  δεν φοβάται την συγκίνηση και αντίθετα, θέλει να προβληματιστεί, να αισθανθεί, βιώσει  να «δει» τον κόσμο με διαφορετικά μάτια. Είναι «ύμνος» στην τέχνη και στη ζωή, αλλά και μια υπενθύμιση της θνητότητας, της ευαισθησίας και της δύναμης της ελπίδας.

« Τα μάτια της Μόνα» είναι εκείνο το είδος μυθιστορήματος, που δεν διαβάζεται απλώς, αλλά βιώνεται και μετατρέπεται σε μια βαθιά διαδρομή μέσα στην ανθρώπινη εμπειρία, στα συναισθήματα,  αλλά κυρίως, στη σωτήρια δύναμη της τέχνης, λειτουργώντας επίσης  αφενός, ως ένα  έντονα  γόνιμο συναισθηματικό αφήγημα και αφετέρου, ως μια  εισαγωγή στην ιστορία της τέχνης.

Το βιβλίο προτείνεται ανεπιφύλακτα, καθώς πρόκειται  για ένα  ευαίσθητο, καλλιτεχνικό, βαθιά ανθρώπινο μυθιστόρημα, που μιλά για τη ζωή, την απώλεια και κυρίως για τη δύναμη της ομορφιάς. Μια εμπειρία ζωής που θα θυμάστε για καιρό, που θα προτείνετε σε φίλους και γνωστούς και ένα βιβλίο, το οποίο  θα κερδίσει μια εκλεκτή και μόνιμη θέση στη βιβλιοθήκη σας, αλλά επίσης και για ένα ακόμη λόγο.

Διότι μετά το πέρας της ανάγνωσης, θα  αλλάξει όχι μόνο εσάς ως άνθρωπο, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο θα βλέπετε στο εξής,  τον κόσμο γύρω σας.

Ο Τοµά Σλεσσέρ γεννήθηκε το 1977 στο Παρίσι. Διδάσκει Ιστορία της Τέχνης στην Ecole Polytechnique στο Παρίσι και είναι διευθυντής του Ιδρύµατος Hartung-Bergman στην Αντίµπ. Έχει γράψει µελέτες και δοκίµια για τη σύγχρονη τέχνη, όπως επίσης και τα σενάρια για τρία ντοκιµαντέρ µε θέµα καλλιτέχνες του εικοστού αιώνα. Το 2003 εκδόθηκε το πρώτο του µυθιστόρηµα µε τίτλο La Vierge maculee για το οποίο απέσπασε το βραβείο πρωτοεµφανιζόµενου συγγραφέα στο Salon du livre της πόλης του Ντραβέιλ. Τα µάτια της Μόνα (Εκδόσεις Πατάκη, 2025, μτφρ. Ανδρέας Παππάς), το δεύτερο µυθιστόρηµά του, πρωτοκυκλοφόρησε στα γαλλικά το 2024 και έχει µεταφραστεί σε τριάντα οκτώ γλώσσες, συµπεριλαµβανοµένης της γλώσσας Braille. Το 2025 βραβεύτηκε ως συγγραφέας της χρονιάς από το σηµαντικό βιβλιοφιλικό έντυπο Livres Hebdo και την εφηµερίδα Le Figaro. Το 2022 η Γαλλική Δηµοκρατία τού απένειµε το παράσηµο του Ιππότη του Τάγµατος των Γραµµάτων και των Τεχνών.