Αλληλεπιδράσεις Καφεΐνης με Συμπληρώματα Διατροφής

Αλληλεπιδράσεις Καφεΐνης με Συμπληρώματα Διατροφής

Γράφει η Δρ Γεωργία Κατσογριδάκη, Βαριατρική Διαιτολόγος – Διατροφολόγος.

Η καφεΐνη, ως το ευρύτερα καταναλωμένο ψυχοδραστικό συστατικό παγκοσμίως, δεν αποτελεί απλώς ένα διεγερτικό του κεντρικού νευρικού συστήματος αλλά και μια ουσία με σημαντικές φαρμακοκινητικές και φαρμακοδυναμικές αλληλεπιδράσεις με πολυάριθμα συμπληρώματα διατροφής. Η ταυτόχρονη ή χρονικά εγγύς κατανάλωση καφέ με ορισμένα συμπληρώματα μπορεί να επηρεάσει την απορρόφηση, τον μεταβολισμό και τελικά τη βιοδιαθεσιμότητα δραστικών συστατικών, μειώνοντας την κλινική τους αποτελεσματικότητα ή, σε ορισμένες περιπτώσεις, αυξάνοντας τον κίνδυνο ανεπιθύμητων ενεργειών.

1. Σίδηρος (Iron)

Ο καφές αποτελεί έναν από τους πιο τεκμηριωμένους αναστολείς της απορρόφησης σιδήρου, ιδίως του μη-αιμικού σιδήρου (non-heme iron) που περιέχεται στα συμπληρώματα.

Μηχανισμός: Οι πολυφαινόλες του καφέ, και συγκεκριμένα το χλωρογενικό οξύ, σχηματίζουν αδιάλυτα σύμπλοκα με τα ιόντα σιδήρου στον γαστρεντερικό αυλό, εμποδίζοντας τη δέσμευσή τους από τους μεταφορείς DMT1 (Divalent Metal Transporter 1) στο εντερικό επιθήλιο.

Κλινικά δεδομένα: Μελέτες έχουν δείξει μείωση της απορρόφησης σιδήρου έως και 60% όταν καταναλώνεται ταυτόχρονα με καφέ, σε σύγκριση με λήψη με νερό.

Σύσταση: Απαιτείται χρονικό διάστημα τουλάχιστον 1-2 ωρών πριν ή μετά την κατανάλωση καφέ.

2. Ασβέστιο (Calcium)

Μηχανισμός: Η καφεΐνη προάγει τη νεφρική απέκκριση ασβεστίου μέσω αυξημένης διούρησης, ενώ παράλληλα μπορεί να μειώσει την εντερική απορρόφηση κατά περίπου 4-6% όταν καταναλώνεται σε κοντινό χρονικό διάστημα.

Πρόσθετος παράγοντας: Σε συμπληρώματα ασβεστίου με βάση το ανθρακικό ασβέστιο, η όξινη περιβάλλουσα φύση του καφέ μπορεί επίσης να επηρεάσει τη διαλυτότητα του άλατος.

3. Ψευδάργυρος (Zinc)

Παρόμοιος μηχανισμός με τον σίδηρο· τα ταννικά οξέα και οι πολυφαινόλες του καφέ σχηματίζουν σύμπλοκα χηλίωσης με τα δισθενή κατιόντα ψευδαργύρου, μειώνοντας τη διαθεσιμότητά τους για απορρόφηση στο λεπτό έντερο.

4. Βιταμίνες του Συμπλέγματος Β (ιδίως Β1-Θειαμίνη)

Μηχανισμός: Η καφεΐνη έχει συνδεθεί με αυξημένο μεταβολικό ρυθμό αποδόμησης της θειαμίνης, ενώ ταυτόχρονα οι τανίνες του καφέ μπορούν να αδρανοποιήσουν τη θειαμίνη μέσω οξειδωτικής διάσπασης του δακτυλίου θειαζολίου.

5. Μελατονίνη

Αν και δεν πρόκειται τεχνικά για αλληλεπίδραση απορρόφησης, η ταυτόχρονη λήψη είναι φαρμακοδυναμικά αντιφατική. Η καφεΐνη, ως ανταγωνιστής των υποδοχέων αδενοσίνης (A1 και A2A), αντιστρατεύεται τον υπνωτικό/χρονοβιολογικό μηχανισμό δράσης της μελατονίνης, μηδενίζοντας ουσιαστικά την κλινική της χρησιμότητα.

6. L-Θεανίνη και Προσαρμογόνα (π.χ. Ashwagandha)

Η καφεΐνη μπορεί να αντιστρατεύεται τις αγχολυτικές/προσαρμογόνες ιδιότητες αυτών των φυτικών εκχυλισμάτων λόγω αντίθετης δράσης στον άξονα υποθαλάμου-υπόφυσης-επινεφριδίων (HPA axis) και στα επίπεδα κορτιζόλης.

7. Σίδηρος σε Συνδυασμό με Βιταμίνη C

Ενδιαφέρον είναι ότι η βιταμίνη C αντισταθμίζει εν μέρει την ανασταλτική δράση του καφέ στην απορρόφηση σιδήρου, αλλά η σύσταση παραμένει η χρονική απόσταση, καθώς η αντιστάθμιση δεν είναι πλήρης.

Πρακτικές Συστάσεις για Κλινική Πράξη

Συμπεράσματα

Η κλινική διατροφολογική πρακτική οφείλει να ενσωματώνει τη γνώση αυτών των αλληλεπιδράσεων στον σχεδιασμό εξατομικευμένων πρωτοκόλλων συμπληρωματικής αγωγής. Η απλή χρονική απόσταση μεταξύ κατανάλωσης καφέ και λήψης συμπληρωμάτων αποτελεί αποτελεσματική, μη επεμβατική στρατηγική για τη μεγιστοποίηση της βιοδιαθεσιμότητας και της θεραπευτικής αποτελεσματικότητας των χορηγούμενων μικροθρεπτικών συστατικών

Η Γεωργία Κατσογριδάκη είναι αριστούχα απόφοιτος του τμήματος Διατροφής & Διαιτολογίας και Φυσικοπαθητικός, με πολυετή πείρα στο χώρο της διατροφής.

Είναι κάτοχος μεταπτυχιακού τίτλου στη Βιοτεχνολογία από το τμήμα Βιοχημείας με ερευνητική εργασία σχετικά με τα επίπεδα λεπτίνης σε παχύσαρκους & λιπόσαρκους, και διδάκτωρ της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας με θέμα διπλωματικής διατριβής «Επίδραση της λαπαροσκοπικής επίμήκους γαστρεκτομής, στο διατροφικό προφίλ και στη θρέψη του ασθενούς».

Στα πλαίσια της διδακτορικής διατριβής, παρακολουθεί πάνω από 700 ασθενείς που έχουν υποβληθεί σε χειρουργείο παχυσαρκίας, από το 2011 έως σήμερα.

Με την ιδιότητα της Βαριατρικής Διατροφολόγου είναι μέλος της Ελληνικής Χειρουργικής Εταιρείας Παχυσαρκίας και της Παγκόσμιας Ομοσπονδίας Χειρουργικής της Παχυσαρκίας (International Federation for the Surgery of Obesity and Metabolic Disorders – IFSO που είναι επιστημονικός οργανισμός που συγκεντρώνει χειρουργούς και συναφείς ειδικότητες, όπως νοσηλευτές, διαιτολόγους, διατροφολόγους, ψυχολόγους, παθολόγους, ενδοκρινολόγους, αναισθησιολόγους, γαστρεντερολόγους κ.α. που εμπλέκονται στη θεραπεία των νοσογόνα παχύσαρκων ασθενών.

• Από το Μάρτιο του 2020 έως το Δεκέμβριο του 2020 υπήρξε υπεύθυνη διατροφής του τμήματος χειρουργικής νοσογόνου παχυσαρκίας & μεταβολικών διαταραχών του Ιατρικού Διαβαλκανικού Κέντρου Θεσσαλονίκης.
• Εν εξελίξει βρίσκονται οι σπουδές της για το δεύτερο μεταπτυχιακό τίτλο ειδίκευσης στη “Διαχείριση της γήρανσης & χρονίων νοσημάτων” από το Ελληνικό Ανοιχτό Πανεπιστήμιο.
• Εχει εκπαιδευτεί στην “ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΕΣ ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ”, πιστοποιημένο πρόγραμμα, που υλοποιείται από το ΚΕΔΙΒΙΜ του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών.
• Εργάζεται ως ιδιώτης διαιτολόγος ενώ έχει διατελέσει και εκπαιδευτικός στα ΤΕΙ Λάρισας.  Από το 2015 έως σήμερα διδάσκει στο μεταπτυχιακό πρόγραμμα σπουδών της Ιατρικής Σχολής του Παν/μιου Θεσσαλίας με τίτλο «Κλινική Διατροφή».
• Έχει συνεργαστεί με το Μητροπολιτικό κολλέγιο και το Queen Margaret University που εδράζεται στο Εδιμβούργο, ως Λέκτορας & ως Program Leader του τμήματος Διατροφής & Διαιτολογίας
• Από το 2018 έως σήμερα, είναι καθηγήτρια εναλλακτικής – συμπληρωματικής ιατρικής.   Οι συμπληρωματικές και εναλλακτικές θεραπείες αποτελούν μια μεγάλη κατηγορία μεθόδων που επικεντρώνονται στην ολιστική προσέγγιση της υγείας, επενδύοντας όχι μόνο στο σώμα αλλά και στο πνεύμα και το πνεύμα του ατόμου.
• Η εμπειρία της περιλαμβάνει και τη διαχείριση κλινικών περιπτώσεων, δεδομένου ότι έχει διατελέσει συνεργάτιδα της Μονάδας Τεχνητού Νεφρού, ενώ από το 2010 είναι επιστημονική συνεργάτιδα της χειρουργικής κλινικής του πανεπιστημιακού νοσοκομείου Λάρισας και του Ιασώ Θεσσαλίας.
• Διετέλεσε επίσης συνεργάτης του Κτηνιατρικού Εργαστηρίου Λαμίας την περίοδο 2011-2012
• Ασχολείται με τη διατροφογενετική, δηλαδή την μελέτη των γονιδίων για την κατάρτιση εξατομικευμένου προγράμματος διατροφής και είναι συνεργάτιδα της Astrea Health και του ιατρού ενδοκρινολόγου – γενετιστή, Κωσταντίνου Στρατάκη.   Για την επεξεργασία των αποτελεσμάτων συνεργαζεται με εξειδικευμένα εργαστήρια στην Ελλάδα αλλά και διεθνώς.
• Οι σπουδές της περιλαμβάνουν επίσης κατάρτιση στην ομοιοπαθητική, δεδομένου ότι έχει παρακολουθήσει το πρόγραμμα σπουδών της Εθνικής Εταιρείας Ομοιοπαθητικής Ιατρικής Συνεργασίας.  Εν εξελίξει δε βρίσκονται οι μεταπτυχιακές της σπουδές στην ομοιοπαθητική, στο Hahnemann College of Homeopathy στη Μεγάλη Βρετανία.
• Επίσης έχει εκπαιδευτεί στην αρχαία Ελληνική Ιατρική & στον ελληνικό βελονισμό & ηλεκτροβελονισμό , στην ιριδολογία, στη φυτοθεραπεία & στα ανθοιάματα Bach, στην κινεζική διατροφή και στην κινεζική βοτανοθεραπεία.
• Με την ιδιότητα της Φυσικοπαθητικού (naturopath) βλέπει τον άνθρωπο σαν μια ολιστική ενότητα σώματος, διάνοιας και πνεύματος.
• Η Φυσικοπαθητική είναι επιστήμη πανεπιστημιακού επιπέδου και έχει σαν αντικείμενο την εναλλακτική αγωγή υγείας, δεν κάνει διαγνώσεις ασθενειών ούτε δίνει φάρμακα, χρησιμοποιεί μεθόδους εναλλακτικής φυσικής και αφαρμάκου προσέγγισης της υγείας. Όπως ειπε και ο Ιπποκράτης, ο άρρωστος αποτελεί ενιαία ψυχοσωματική οντότητα και η αρρώστια διέπεται από φυσικούς νόμους. Κατά τον Ιπποκράτη ο ιατρός υποβοηθεί την θεραπευτική δύναμη της φύσης και έτσι ο ασθενής αντιμετωπίζεται με μια εντελώς διαφορετική οπτική.
• Ο Φυσικοπαθητικός (naturopath) χρησιμοποιεί ένα εύρος εναλλακτικών – συμπληρωματικών μεθόδων.  Μπορεί συχνά με επιτυχία να εντοπίσει μια προδιάθεση του σώματος πριν την εμφάνιση οξείας ασθένειας και να προσφέρει την κατάλληλη αγωγή καθώς και αλλαγή στις ζωτικής σημασίας συνήθειες του ατόμου.
• Έχει συνεργαστεί με δύο κέντρα εστίασης για την κατάρτιση διαιτητικών μενού.
• Έχει ολοκληρώσει σπουδές στο Διατμηματικό πρόγραμμα δια βίου μάθησης του Αριστοτελειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης με τίτλο «Παρασκευή Καλλυντικών Σκευασμάτων & Σαπώνων» με στόχο την δημιουργία δικής της σειράς περιποίησης με θεραπευτικές ιδιότητες.
• Είναι κριτης σε διεθνή επιστημονικά περιοδικά υψηλού κύρους με παρουσία στο pubmed, σε αντικείμενα σχετικά με την επιδραση της διατροφής σε διάφορα ζητήματα υγείας
• Είναι ραδιοφωνική παραγωγός από τον Απρίλιο του 2024 και παρουσιάζει την εκπομπή “Στην Υγειά σας”, στον Κρήτη FM 87,5, κάθε Τρίτη 18.00-19,00

https://www.youtube.com/@katsogridi

• Έχει συμμετάσχει στο βιβλίο του Γ. Λεκάκη “Ιπποκράτης, ο πατέρας της Ιατρικής” με τη συγγραφή του κεφαλαίου: “Ιπποκράτης: Η διαχρονική επιρροή των ιδεών του στην σύγχρονη ιατρική ακριβείας, δια μέσου της διατροφής”, μαζί με άλλους συγγραφείς, Σ. Χριστοδουλάρης, Ν. Παπανδρέου, Α. Αντωνάκος, εκδ. Τάλως