Εκπαιδευτικό Σύστημα και Δάσκαλος.

Γράφει ο Χρίστος Στεργ. Μπελλές Καθηγητής Πανεπιστημίου-Ιστορικός, Ποιητής, Πεζογράφος, Πρόεδρος Διοικούσας Επιτροπής του «Διεθνούς Κέντρου Παιδείας και Πολιτισμού «ΙΩΝΙΑ», καθώς και του Ελεύθερου Πανεπιστημίου «Ιωνία».

Βιώνουμε ένα Εκπαιδευτικό Σύστημα, που η πολιτική του, αλά ελληνικά, δεν αποτελεί εθνική στρατηγική, αλλά ταξική, κομματική, που διαφοροποιείται από κόμμα σε κόμμα, από κυβέρνηση σε κυβέρνηση, ακόμα – και όχι λίγες φορές – από υπουργό σε υπουργό! Αφορά στην παθογένεια του πολιτικού συστήματος, όπου όλοι έχουμε ταυτίσει την πολιτική με το κράτος, την εκάστοτε κυβέρνηση, το κόμμα.

Στα περιορισμένα όρια του άρθρου μου, θα εστιάσω στον ακρογωνιαίο λίθο της εκπαίδευσης, σ’ αυτό που νοματίζουμε, Δάσκαλο.

Καλός είναι ο δάσκαλος εκείνος που διδάσκει στο μαθητή: πώς να «μαθαίνει» ουσιαστικά κι όχι να παπαγαλίζει, (η Ιστορία, για παράδειγμα, βασικός πυλώνας της Ιστορικής Συνείδησης, αποτελεί το πλέον απεχθές, λόγω ψιττακισμού, μάθημα)· πώς να «δημιουργεί» (η δημιουργικότητα αποτελεί βασικό θεμέλιο λίθο δόμησης ενός σχολείου)· πώς να «χαίρεται τη δημιουργία» του (ο Νεοέλληνας δε χαίρεται, δεν  απολαμβάνει τη δημιουργία του, αλλά την αργία του)· πώς, τέλος, να «συνδημιουργεί». Και όλα αυτά σεβόμενος τους «προγόνους». Και όταν λέμε προγόνους, εννοούμε τη φύση, την παράδοση, την Ιστορία, τον πολιτισμό, τα μνημεία, τις πηγές, τους μύθους, τα παραμύθια. Αυτά, που εν συντομία αποκαλούμε ανθρώπινες ρίζες.

Αυτός που γνωρίζει καλά μαθηματικά, φυσική, χημεία, δε σημαίνει απαραίτητα πως είναι και καλός, δάσκαλος, διδαχός, καθηγητής. Και τούτο είναι πολύ κακό και ολέθριο, γιατί αφορά σε παιδιά, με άγουρες, ασπαίρουσες ψυχές και, γιατί, όταν ένα παιδί μισήσει το σχολείο θα μισήσει, πιθανότατα, και την κοινωνία. Και εδώ η ευθύνη βαρύνει και πάλι, κύρια, την πολιτεία, το αρμόδιο Υπουργείο και σχετίζεται με την ποιότητα, την ουσία, τον προσανατολισμό της επιμόρφωσης που παρέχει στους δασκάλους.

Βιώνουμε το τραγελαφικό να επιμορφώνουμε, χάριν παραδείγματος, το μαθηματικό να γίνει καλύτερος στα μαθηματικά – του μαθαίνουμε, δηλαδή, πράγματα πάνω στην επιστήμη του – πράγματα, σίγουρα, έξω απ το ρόλο και το στόχο της επιμόρφωσης, αντί να του μαθαίνουμε να αγαπήσει το λειτούργημά του, να χαίρεται το καινούργιο, να αποκτήσει συνείδηση της ευθύνης και της αποστολής του σαν πολίτης, και προπαντός σαν  δάσκαλος, ο οποίος – εκών άκων – διδάσκει, διαπαιδαγωγεί, αποτελεί πρότυπο. Να μάθει πως δεν μπορεί, δεν του επιτρέπεται να υποτιμά νοημοσύνες, να κάνει κατάχρηση «εξουσίας» ή να διεξάγει «αντικαπνιστικό αγώνα», με το τσιγάρο στο στόμα! Να εμπεδώσει πως η διδασκαλία είναι, κύρια, δημιουργία, αμφίδρομη επικοινωνία (δάσκαλος- μαθητής, μαθητής-δάσκαλος) και πως, όταν διδάσκει βρίσκεται «επί ξυρού ακμής», αφού το μεγάλο στοίχημα είναι να κερδίσεις τα καθαρά μάτια των μαθητών, να περάσεις αλώβητος απ’ την αλάνθαστη κρησάρα τους, το αισθητήριο τoυς. Να γνωρίζει, βαθιά μέσα του, πως το πνεύμα του παιδιού για να αποδώσει χρειάζεται τάξη, πειθαρχία, εργατικότητα (έννοιες που δεν εγγίζουν όρια συστημικού αυταρχισμού και χειραγώγησης) και πως αναγκαία και απαραίτητη θρυαλλίδα, για να πάρoυν τα μυαλά του φωτιά, δεν είναι άλλη από την αμφισβήτηση, την αμφιβολία, τη διαφωνία, την περιέργεια, την υποψία, την ανησυχία, ακόμα κι αυτή την άρνηση.

Δε θα υπάρξει, για τον επιμορφωνόμενο δάσκαλο δρόμος, δε θα υπάρξει οδός, για επιστροφή «οίκαδε», αν δεν ποτίσει τα μύχια της ψυχής με το νάμα των παρακαταθηκών των μεγάλων σκαπανέων της εκπαίδευσης, αν δεν τα φωτίσει με το πρωτοπόρο, ριζοσπαστικό, ζείδωρο, αΐδιο φως τους.

Ας απολαύσουμε το άρωμα, το χρώμα, τον πηλό, που ο πρωτομάστορας Καθηγητής, Χρίστος Τσολάκης, πλάθει τον «ιδανικό δάσκαλό» του: «Τρεις οι κύριες ιδιότητες του Δασκάλου. Να ξέρει το γνωστικό αντικείμενο, να διαθέτει παιδεία (κουλτούρα, καλλιέργεια), να αγαπά τα παιδιά. Αν αγαπά τα παιδιά και έχει παιδεία, ακόμα και κανένα παιδαγωγικό βιβλίο να μην έχει διαβάσει θα κάνει “δουλειά”». Και επισημαίνοντας τον καθοριστικό ρόλο της αγάπης, δεν παραλείπει να μας υπενθυμίσει, εύστοχα, πως και ο Παμμέγιστος Δάσκαλος, ο Χριστός, στην αγάπη στήριζε, κύρια, τη διδασκαλία του. «Είναι αμαρτία να λειτουργείς χωρίς αγάπη στον έρωτα, τη δουλειά, τη ζωή την ίδια», υπερθεματίζει ο αείμνηστος δάσκαλος, Μανώλης Κριαράς.