Προεφηβεία: η πιο παρεξηγημένη αναπτυξιακή φάση και όσα χρειάζεται να γνωρίζουν οι γονείς.- spsychotherapy.substack.com

Υπάρχει μια περίοδος στη ζωή ενός παιδιού που συχνά περνά σχεδόν αόρατη.
Δεν είναι πια μικρό παιδί.
Δεν είναι ακόμη έφηβος.
Κι όμως, μέσα του έχουν ήδη ξεκινήσει τεράστιες αλλαγές.

Η προεφηβεία.

Συνήθως εμφανίζεται περίπου από τα 9 έως τα 12 χρόνια, αν και σήμερα πολλές πλευρές της φαίνεται να ξεκινούν νωρίτερα. Και ίσως αυτός είναι ένας από τους λόγους που τόσοι γονείς αισθάνονται ξαφνικά πως «κάτι άλλαξε» χωρίς να μπορούν ακριβώς να το ονομάσουν.

Το παιδί που μέχρι χθες μιλούσε ασταμάτητα, τώρα κλείνει πόρτες.
Το παιδί που ζητούσε συνέχεια αγκαλιά, τώρα ζητά περισσότερο χώρο.
Μία στιγμή θέλει να είναι «μεγάλο» και την επόμενη καταρρέει σαν μικρό παιδί.

Και οι γονείς συχνά τρομάζουν.

«Τι έγινε ξαφνικά;»
«Μήπως απομακρύνεται;»
«Μήπως κάνω κάτι λάθος;»

Όχι απαραίτητα.

Γιατί η προεφηβεία δεν είναι απόρριψη του γονέα.
Είναι αναδιοργάνωση του εαυτού.

Η προεφηβεία είναι για την εφηβεία ό,τι η νηπιακή ηλικία για την παιδική

Όπως η νηπιακή ηλικία λειτουργεί ως γέφυρα ανάμεσα στη βρεφική και την παιδική ηλικία, έτσι και η προεφηβεία λειτουργεί ως γέφυρα προς την εφηβεία.

Στη νηπιακή ηλικία γεννιέται ο ατομικός εαυτός.
Το παιδί λέει:
«Όχι.»
«Μόνος μου.»
«Εγώ.»

Χτίζει τα πρώτα του όρια.
Δοκιμάζει τη διαφοροποίησή του από τους γονείς.
Μαθαίνει ότι είναι ξεχωριστό πρόσωπο.

Στην προεφηβεία, όμως, γεννιέται κάτι διαφορετικό:
ο κοινωνικός εαυτός.

Το παιδί αρχίζει να αναρωτιέται:
«Ποιος είμαι μέσα στις σχέσεις;»
«Πώς με βλέπουν οι άλλοι;»
«Πού ανήκω;»

Και εδώ αλλάζει όλος ο ψυχικός χάρτης.

Γιατί η γνώμη των φίλων γίνεται ξαφνικά τόσο σημαντική;

Γιατί στην προεφηβεία ξεκινά αυτό που η αναπτυξιακή ψυχολογία ονομάζει «φαντασιακή εγωκεντρική σκέψη».

Το παιδί δεν είναι πια εγωκεντρικό όπως το νήπιο που αδυνατεί να καταλάβει ότι ο άλλος έχει διαφορετική οπτική.

Τώρα συμβαίνει κάτι πολύ πιο σύνθετο.

Ο προέφηβος αρχίζει να φαντάζεται συνεχώς πώς τον βλέπουν οι άλλοι.

«Όλοι με κοιτάζουν.»
«Όλοι με κρίνουν.»
«Αν κάνω λάθος θα εκτεθώ.»
«Κανείς δεν με καταλαβαίνει πραγματικά.»

Γι’ αυτό και ένα σχόλιο για την εμφάνιση μπορεί να βιωθεί σαν καταστροφή.
Γι’ αυτό και οι φίλοι αποκτούν τεράστια σημασία.
Γι’ αυτό και πολλές φορές οι γονείς αισθάνονται ότι «χάνουν» το παιδί τους.

Δεν το χάνουν.
Το παιδί μετακινείται ψυχικά προς τον κόσμο.

Αυτό ακριβώς είναι η ανάπτυξη.

Η προεφηβεία ξεκινά πριν τη δούμε

Αυτό είναι ίσως το πιο σημαντικό που χρειάζεται να καταλάβουν οι γονείς.

Η προεφηβεία δεν ξεκινά όταν εμφανιστούν τα πρώτα ξεσπάσματα ή οι πρώτες πόρτες που κλείνουν.

Ξεκινά πολύ πριν.

Ξεκινά όταν το παιδί αρχίζει εσωτερικά να απομακρύνει λίγο λίγο το βλέμμα του από τον γονέα και να το στρέφει προς τους συνομηλίκους, την ομάδα, τον κόσμο.

Και τότε αλλάζει και ο ρόλος του γονέα.

Από «κέντρο ζωής» γινόμαστε «παράδειγμα ζωής»

Στα πρώτα χρόνια, ο γονέας είναι το απόλυτο κέντρο.
Το παιδί χρειάζεται συνεχή φροντίδα, καθοδήγηση, επιβεβαίωση.

Στην προεφηβεία όμως αρχίζει μια σταδιακή μετατόπιση.

Το παιδί εξακολουθεί να μας χρειάζεται βαθιά — συχνά περισσότερο απ’ όσο δείχνει — αλλά όχι πια με τον ίδιο τρόπο.

Τώρα μας παρατηρεί.

Παρατηρεί:

• πώς μιλάμε στους ανθρώπους,
• πώς αντέχουμε τη ματαίωση,
• πώς σχετιζόμαστε,
• πώς φερόμαστε στον εαυτό μας,
• πώς αντιμετωπίζουμε το άγχος,
• πώς υπάρχουμε μέσα στη ζωή.

Και όλα αυτά γίνονται εσωτερικές αναπαραστάσεις.

Γίνονται η μελλοντική εσωτερική φωνή του παιδιού.

Και εδώ βρίσκεται κάτι πολύ δύσκολο για τους γονείς

Η προεφηβεία των παιδιών συχνά συμπίπτει με μεγάλες μεταβάσεις των ίδιων των γονιών.

Η μητέρα μπορεί να περνά ορμονικές αλλαγές.
Ο πατέρας επαναδιαπραγματεύεται τον ρόλο του.
Οι παππούδες μεγαλώνουν.
Οι επαγγελματικές απαιτήσεις αλλάζουν.
Το ζευγάρι δοκιμάζεται.

Και μέσα σε όλα αυτά, το παιδί αρχίζει να απομακρύνεται φυσιολογικά.

Γι’ αυτό και πολλοί γονείς βιώνουν την προεφηβεία σχεδόν σαν μικρό πένθος.

Δεν πενθούν το παιδί.
Πενθούν τη μορφή της σχέσης που αλλάζει.

Τα συμπτώματα των παιδιών πολλές φορές «μιλούν» και για την οικογένεια

Πολλές φορές, αυτό που εκφράζει το παιδί συνδέεται με κάτι που δυσκολεύεται να επεξεργαστεί ολόκληρο το οικογενειακό σύστημα.

Ένα παιδί που φοβάται να αυτονομηθεί μπορεί ασυνείδητα να κουβαλά τον φόβο αποχωρισμού ενός γονέα.

Ένα παιδί που εκρήγνυται μπορεί να εκφράζει ένα συναίσθημα που δεν επιτρέπεται να υπάρξει μέσα στην οικογένεια.

Αυτό δεν σημαίνει ότι «φταίνε οι γονείς».
Σημαίνει ότι τα παιδιά συχνά εκφράζουν μέσα από το σύμπτωμα κάτι που δεν έχει ακόμη βρει λόγια.

Γιατί βλέπουμε περισσότερη δυσκολία σήμερα;

Σήμερα τα παιδιά μεγαλώνουν μέσα σε μια εντελώς διαφορετική πραγματικότητα.

Η κοινωνική σύγκριση ξεκινά πολύ νωρίς.
Τα social media ενισχύουν το αίσθημα ότι «όλοι με βλέπουν».
Η έκθεση είναι συνεχής.
Ο εγκέφαλος της προεφηβείας βομβαρδίζεται από πληροφορία και κοινωνική αξιολόγηση πριν ακόμη έχει ολοκληρωθεί η συναισθηματική ρύθμιση.

Γι’ αυτό και βλέπουμε:

• περισσότερο άγχος,
• δυσκολίες αυτοεκτίμησης,
• κοινωνική ανασφάλεια,
• πρώιμο αυτοτραυματισμό,
• μεγαλύτερη συναισθηματική αστάθεια.

Και γι’ αυτό η παρουσία του ενήλικα γίνεται ακόμη πιο σημαντική.

Όχι ως ελεγκτή.
Αλλά ως ρυθμιστή.

Τι βοηθά πραγματικά ένα παιδί στην προεφηβεία;

1. Να αντέχουμε τη διαφοροποίηση χωρίς πανικό

Το παιδί που κλείνει λίγο την πόρτα δεν σημαίνει ότι δεν μας αγαπά.
Σημαίνει ότι μεγαλώνει.

2. Να ακούμε περισσότερο και να κηρύττουμε λιγότερο

Στην προεφηβεία τα παιδιά κλείνουν όταν αισθανθούν διάλεξη.
Ανοίγουν όταν αισθανθούν χώρο.

3. Να μην ταπεινώνουμε το συναίσθημά τους

Αυτό που σε εμάς μοιάζει «υπερβολικό», για εκείνα είναι αληθινό.

4. Να δείχνουμε πώς ρυθμίζεται ένα συναίσθημα

Όχι μόνο να το ζητάμε από εκείνα.
Τα παιδιά μαθαίνουν περισσότερο από το πώς υπάρχουμε παρά από το τι λέμε.

5. Να προστατεύουμε τη σχέση πριν από την τελειότητα

Η σύνδεση προηγείται της συμμόρφωσης.

6. Να θυμόμαστε ότι πίσω από την απομάκρυνση υπάρχει ανάγκη

Ο προέφηβος μοιάζει να απομακρύνεται, αλλά στην πραγματικότητα ελέγχει συνεχώς:
«Είσαι ακόμα εκεί όσο αλλάζω;»

Η προεφηβεία δεν είναι «πρόβλημα»

Είναι δεύτερη γέννηση.

Είναι η στιγμή που ένα παιδί αρχίζει να μετακινείται από τον κόσμο της οικογένειας προς τον κόσμο της ταυτότητας, της ομάδας, της κοινωνίας, του εαυτού.

Και ίσως το σημαντικότερο που χρειάζεται να θυμόμαστε ως γονείς είναι αυτό:

Τα παιδιά στην προεφηβεία δεν ακούν μόνο τι τους λέμε.

Παρακολουθούν πώς υπάρχουμε.

Εφόσον επιθυμείτε  κάνετε εγγραφή εδώ:

https://spsychotherapy.substack.com/account?original_app=&free_signup_confirmation=true