Αίσωπος και Έρωτας στις Βερσαλλίες – Γράφει η Δρ Γεωργία Κατσογριδάκη, Βαριατρική Διαιτολόγος – Διατροφολόγος.

Αίσωπος και Έρωτας στις Βερσαλλίες: Το συμβολικό κατώφλι της εξουσίας, της σοφίας και του πάθους

Αφετηριακό κεφαλάρι για το παρόν άρθρο, αποτέλεσε η επίσκεψη μου ως μαθήτρια το 1995, στους Κήπους των Βερσαλλιών.

Οι Κήποι των Βερσαλλιών δεν είναι απλώς ένα αριστούργημα αρχιτεκτονικής τοπίου. Είναι ένα κείμενο εξουσίας γραμμένο με αγάλματα. Κάθε μορφή, κάθε άξονας, κάθε διαδρομή αφηγείται μια πολιτική και φιλοσοφική ιστορία.

Ιδιαίτερη σημασία έχει η είσοδος: το σημείο μετάβασης από τον κόσμο του επισκέπτη στον κόσμο του βασιλιά.

Εκεί στέκονται δύο φαινομενικά ετερόκλητες μορφές: ο Αίσωπος και ο Έρωτας.

Η συνύπαρξή τους δεν είναι διακοσμητική· είναι απολύτως ιδεολογική.

Ο Αίσωπος, ο κατεξοχήν αφηγητής αλληγορικών μύθων, εκπροσωπεί μια μορφή γνώσης που δεν επιβάλλεται ωμά, αλλά διδάσκει έμμεσα. Οι ιστορίες του απευθύνονται σε βασιλιάδες και υπηκόους εξίσου, αποκαλύπτοντας:

• την ύβρη της εξουσίας,

• την αυταπάτη της παντοδυναμίας,

• τη σοφία που κρύβεται στην αυτογνωσία.

Η παρουσία του στην είσοδο των Κήπων λειτουργεί σαν ηθικός φρουρός. Πριν ακόμη εισέλθει κανείς στο απόλυτα ελεγχόμενο βασιλικό τοπίο, καλείται να θυμηθεί ότι η εξουσία, αν δεν συνοδεύεται από φρόνηση, οδηγεί αναπόφευκτα στην πτώση. Ο Αίσωπος δεν κολακεύει· προειδοποιεί.

Ο Έρωτας: το πάθος που δεν υποτάσσεται

Απέναντι στη λογική και τη διδαχή στέκει ο Έρωτας — όχι ως ρομαντικό σύμβολο, αλλά ως κοσμική δύναμη.

Στην αρχαία ελληνική σκέψη, ο Έρωτας δεν είναι απλώς συναίσθημα· είναι αρχή που:

• διαταράσσει,

• κινεί,

• υποτάσσει ακόμη και θεούς και βασιλείς.

Στο πλαίσιο των Βερσαλλιών, ο Έρωτας υπενθυμίζει κάτι επικίνδυνα αληθινό: ότι το πάθος, η επιθυμία και η έλξη είναι εργαλεία αλλά και απειλές της εξουσίας. Οι αυλικές ίντριγκες, οι ερωτικές συμμαχίες και οι μυστικές επιθυμίες ήταν κομμάτι της πολιτικής πραγματικότητας της βασιλικής αυλής.

Το κατώφλι των Κήπων: ανάμεσα σε νου και ένστικτο

Η τοποθέτηση των δύο μορφών στην είσοδο δημιουργεί έναν συμβολικό διάλογο:

• Ο Αίσωπος αντιπροσωπεύει τη λογική, τη μνήμη και το μέτρο.

• Ο Έρωτας ενσαρκώνει το πάθος, την επιθυμία και την ακαταμάχητη δύναμη της φύσης.

Ο επισκέπτης δεν εισέρχεται απλώς σε έναν κήπο. Διασχίζει ένα φιλοσοφικό κατώφλι, όπου του υπενθυμίζεται ότι ο κόσμος της εξουσίας κυβερνάται μόνο όταν το πνεύμα και το ένστικτο βρίσκονται σε εύθραυστη ισορροπία.

Ο Λουδοβίκος ΙΔ΄, ο «Βασιλιάς Ήλιος», δεν επέλεξε τυχαία αυτή τη σκηνοθεσία. Το μήνυμα είναι σαφές αλλά υπόγειο: «Γνωρίζω τη σοφία που κρίνει και το πάθος που αποσταθεροποιεί — και ισχυρίζομαι ότι τα ελέγχω». Οι Κήποι των Βερσαλλιών παρουσιάζονται ως θριαμβευτική απόδειξη ότι ο άνθρωπος (και συγκεκριμένα ο βασιλιάς) μπορεί να δαμάσει τη φύση, τα συναισθήματα και τη γνώση. Ωστόσο, η ίδια η παρουσία του Αισώπου και του Έρωτα υπενθυμίζει ότι αυτός ο έλεγχος είναι πάντα προσωρινός.

Ο Αίσωπος και ο Έρωτας δεν φυλάσσουν απλώς την είσοδο των Κήπων. Φυλάσσουν μια αλήθεια: ότι καμία εξουσία δεν είναι πλήρης χωρίς σοφία, και καμία σοφία δεν είναι ασφαλής χωρίς επίγνωση του πάθους. Οι Βερσαλλίες δεν είναι απλώς ένα παλάτι. Είναι ένα φιλοσοφικό θέατρο, όπου η τέχνη, η μυθολογία και η πολιτική συνυπάρχουν για να αφηγηθούν το πιο διαχρονικό δίλημμα της ανθρώπινης ιστορίας.

Ο επισκέπτης δεν περιηγείται· μυείται. Και η είσοδος στους Κήπους είναι το πρώτο, κρίσιμο στάδιο αυτής της μύησης. Εκεί συναντά δύο μορφές που συνοψίζουν μια διαχρονική ανθρώπινη σύγκρουση: τον Αίσωπο και τον Έρωτα.

Στην παράδοση της συμβολικής αρχιτεκτονικής, η είσοδος δεν είναι ουδέτερη. Είναι ένα limen, ένα μεταβατικό σημείο ανάμεσα σε δύο κόσμους. Πριν ο επισκέπτης εισέλθει στον απολύτως ελεγχόμενο, γεωμετρικά τέλειο χώρο των Κήπων, έρχεται αντιμέτωπος με δύο θεμελιώδεις δυνάμεις της ανθρώπινης ύπαρξης: τη συνείδηση και το ένστικτο.

Ο Αίσωπος δεν επιλέγεται ως διανοούμενος με την κλασική έννοια. Είναι ο φορέας της έμμεσης γνώσης — της σοφίας που δεν επιβάλλεται, αλλά αποκαλύπτεται μέσα από εικόνες, ζώα, παραβολές. Οι μύθοι του λειτουργούν ως καθρέφτης της ανθρώπινης συμπεριφοράς, απογυμνώνοντας:

• την ύβρη,

• την αυταπάτη της ισχύος,

• τη σύγχυση ανάμεσα στη δύναμη και τη σοφία.

Σε ψυχολογικό επίπεδο, ο Αίσωπος μπορεί να ιδωθεί ως φωνή του συνειδητού Εγώ: εκείνο το μέρος της προσωπικότητας που παρατηρεί, κρίνει και αναστοχάζεται. Στέκει στην είσοδο ως υπενθύμιση ότι κάθε μορφή εξουσίας —πολιτικής ή προσωπικής— χρειάζεται αυτογνωσία.

Απέναντι στον Αίσωπο βρίσκεται ο Έρωτας. Όχι εξιδανικευμένος, αλλά πρωτογενής. Στην αρχαία ελληνική σκέψη, ο Έρωτας είναι δύναμη προγενέστερη της τάξης, ενέργεια που γεννά κίνηση, επιθυμία, σύγκρουση και δημιουργία. Αυτός ο Έρωτας συνδέεται άμεσα με τη σκέψη του Καρλ Γιουνγκ. Για τον Γιουνγκ, η ανθρώπινη ψυχή δεν κυβερνάται μόνο από τη λογική, αλλά κυρίως από το ασυνείδητο: τις επιθυμίες, τα πάθη, τα αρχέτυπα που δρουν υπόγεια και συχνά ανεξέλεγκτα. Ο Έρωτας των Βερσαλλιών ενσαρκώνει ακριβώς αυτό:

• το ένστικτο της ζωής,

• τη λίμπιντο ως ψυχική ενέργεια,

• την αόρατη δύναμη που καθορίζει σχέσεις, αποφάσεις και εξουσία.

Η συνύπαρξη των δύο μορφών στην είσοδο των Κήπων μπορεί να διαβαστεί ως μια πρώιμη, καλλιτεχνική απεικόνιση της γιουνγκιανής ψυχοδυναμικής:

• Ο Αίσωπος αντιπροσωπεύει το συνειδητό, τον Λόγο, το Ηθικό Πλαίσιο.

• Ο Έρωτας αντιπροσωπεύει το ασυνείδητο, το Αρχέτυπο της Επιθυμίας, τη ζωτική ενέργεια.

Κατά τον Γιουνγκ, η ισορροπία της ψυχής δεν επιτυγχάνεται με την καταστολή του ασυνείδητου, αλλά με τη συνειδητή ενσωμάτωσή του. Ακριβώς αυτό φαίνεται να υπονοούν οι Βερσαλλίες: δεν μπορείς να εισέλθεις στον «τέλειο» κόσμο του βασιλιά αν δεν αναγνωρίσεις και τις δύο δυνάμεις μέσα σου.

Σε γιουνγκιανούς όρους, οι Βερσαλλίες είναι το Εγώ που προσπαθεί να κυριαρχήσει στο Ασυνείδητο — γνωρίζοντας βαθιά μέσα του ότι αυτή η κυριαρχία δεν είναι ποτέ απόλυτη.

Για το επιλογικο μέρος, θα λέγαμε ότι ο Αίσωπος και ο Έρωτας δεν είναι διακοσμητικά στοιχεία. Είναι φύλακες της ψυχικής και πολιτικής τάξης. Μαζί σχηματίζουν ένα διαχρονικό μήνυμα: η εξουσία, όπως και η ανθρώπινη ψυχή, επιβιώνει μόνο όταν αναγνωρίζει τόσο τη σοφία της συνείδησης όσο και τη δύναμη του ασυνείδητου. Οι Κήποι των Βερσαλλιών δεν είναι απλώς ένας χώρος περιπάτου. Είναι ένας χάρτης της ανθρώπινης ψυχής, χαραγμένος σε μάρμαρο, νερό και μύθο.

Η Γεωργία Κατσογριδάκη είναι αριστούχα απόφοιτος του τμήματος Διατροφής & Διαιτολογίας και Φυσικοπαθητικός, με πολυετή πείρα στο χώρο της διατροφής.

Είναι κάτοχος μεταπτυχιακού τίτλου στη Βιοτεχνολογία από το τμήμα Βιοχημείας με ερευνητική εργασία σχετικά με τα επίπεδα λεπτίνης σε παχύσαρκους & λιπόσαρκους, και διδάκτωρ της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας με θέμα διπλωματικής διατριβής «Επίδραση της λαπαροσκοπικής επίμήκους γαστρεκτομής, στο διατροφικό προφίλ και στη θρέψη του ασθενούς».

Στα πλαίσια της διδακτορικής διατριβής, παρακολουθεί πάνω από 700 ασθενείς που έχουν υποβληθεί σε χειρουργείο παχυσαρκίας, από το 2011 έως σήμερα.

Με την ιδιότητα της Βαριατρικής Διατροφολόγου είναι μέλος της Ελληνικής Χειρουργικής Εταιρείας Παχυσαρκίας και της Παγκόσμιας Ομοσπονδίας Χειρουργικής της Παχυσαρκίας (International Federation for the Surgery of Obesity and Metabolic Disorders – IFSO που είναι επιστημονικός οργανισμός που συγκεντρώνει χειρουργούς και συναφείς ειδικότητες, όπως νοσηλευτές, διαιτολόγους, διατροφολόγους, ψυχολόγους, παθολόγους, ενδοκρινολόγους, αναισθησιολόγους, γαστρεντερολόγους κ.α. που εμπλέκονται στη θεραπεία των νοσογόνα παχύσαρκων ασθενών.

• Από το Μάρτιο του 2020 έως το Δεκέμβριο του 2020 υπήρξε υπεύθυνη διατροφής του τμήματος χειρουργικής νοσογόνου παχυσαρκίας & μεταβολικών διαταραχών του Ιατρικού Διαβαλκανικού Κέντρου Θεσσαλονίκης.
• Εν εξελίξει βρίσκονται οι σπουδές της για το δεύτερο μεταπτυχιακό τίτλο ειδίκευσης στη “Διαχείριση της γήρανσης & χρονίων νοσημάτων” από το Ελληνικό Ανοιχτό Πανεπιστήμιο.
• Εχει εκπαιδευτεί στην “ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΕΣ ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ”, πιστοποιημένο πρόγραμμα, που υλοποιείται από το ΚΕΔΙΒΙΜ του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών.
• Εργάζεται ως ιδιώτης διαιτολόγος ενώ έχει διατελέσει και εκπαιδευτικός στα ΤΕΙ Λάρισας.  Από το 2015 έως σήμερα διδάσκει στο μεταπτυχιακό πρόγραμμα σπουδών της Ιατρικής Σχολής του Παν/μιου Θεσσαλίας με τίτλο «Κλινική Διατροφή».
• Έχει συνεργαστεί με το Μητροπολιτικό κολλέγιο και το Queen Margaret University που εδράζεται στο Εδιμβούργο, ως Λέκτορας & ως Program Leader του τμήματος Διατροφής & Διαιτολογίας
• Από το 2018 έως σήμερα, είναι καθηγήτρια εναλλακτικής – συμπληρωματικής ιατρικής.   Οι συμπληρωματικές και εναλλακτικές θεραπείες αποτελούν μια μεγάλη κατηγορία μεθόδων που επικεντρώνονται στην ολιστική προσέγγιση της υγείας, επενδύοντας όχι μόνο στο σώμα αλλά και στο πνεύμα και το πνεύμα του ατόμου.
• Η εμπειρία της περιλαμβάνει και τη διαχείριση κλινικών περιπτώσεων, δεδομένου ότι έχει διατελέσει συνεργάτιδα της Μονάδας Τεχνητού Νεφρού, ενώ από το 2010 είναι επιστημονική συνεργάτιδα της χειρουργικής κλινικής του πανεπιστημιακού νοσοκομείου Λάρισας και του Ιασώ Θεσσαλίας.
• Διετέλεσε επίσης συνεργάτης του Κτηνιατρικού Εργαστηρίου Λαμίας την περίοδο 2011-2012
• Ασχολείται με τη διατροφογενετική, δηλαδή την μελέτη των γονιδίων για την κατάρτιση εξατομικευμένου προγράμματος διατροφής και είναι συνεργάτιδα της Astrea Health και του ιατρού ενδοκρινολόγου – γενετιστή, Κωσταντίνου Στρατάκη.   Για την επεξεργασία των αποτελεσμάτων συνεργαζεται με εξειδικευμένα εργαστήρια στην Ελλάδα αλλά και διεθνώς.
• Οι σπουδές της περιλαμβάνουν επίσης κατάρτιση στην ομοιοπαθητική, δεδομένου ότι έχει παρακολουθήσει το πρόγραμμα σπουδών της Εθνικής Εταιρείας Ομοιοπαθητικής Ιατρικής Συνεργασίας.  Εν εξελίξει δε βρίσκονται οι μεταπτυχιακές της σπουδές στην ομοιοπαθητική, στο Hahnemann College of Homeopathy στη Μεγάλη Βρετανία.
• Επίσης έχει εκπαιδευτεί στην αρχαία Ελληνική Ιατρική & στον ελληνικό βελονισμό & ηλεκτροβελονισμό , στην ιριδολογία, στη φυτοθεραπεία & στα ανθοιάματα Bach, στην κινεζική διατροφή και στην κινεζική βοτανοθεραπεία.
• Με την ιδιότητα της Φυσικοπαθητικού (naturopath) βλέπει τον άνθρωπο σαν μια ολιστική ενότητα σώματος, διάνοιας και πνεύματος.
• Η Φυσικοπαθητική είναι επιστήμη πανεπιστημιακού επιπέδου και έχει σαν αντικείμενο την εναλλακτική αγωγή υγείας, δεν κάνει διαγνώσεις ασθενειών ούτε δίνει φάρμακα, χρησιμοποιεί μεθόδους εναλλακτικής φυσικής και αφαρμάκου προσέγγισης της υγείας. Όπως ειπε και ο Ιπποκράτης, ο άρρωστος αποτελεί ενιαία ψυχοσωματική οντότητα και η αρρώστια διέπεται από φυσικούς νόμους. Κατά τον Ιπποκράτη ο ιατρός υποβοηθεί την θεραπευτική δύναμη της φύσης και έτσι ο ασθενής αντιμετωπίζεται με μια εντελώς διαφορετική οπτική.
• Ο Φυσικοπαθητικός (naturopath) χρησιμοποιεί ένα εύρος εναλλακτικών – συμπληρωματικών μεθόδων.  Μπορεί συχνά με επιτυχία να εντοπίσει μια προδιάθεση του σώματος πριν την εμφάνιση οξείας ασθένειας και να προσφέρει την κατάλληλη αγωγή καθώς και αλλαγή στις ζωτικής σημασίας συνήθειες του ατόμου.
• Έχει συνεργαστεί με δύο κέντρα εστίασης για την κατάρτιση διαιτητικών μενού.
• Έχει ολοκληρώσει σπουδές στο Διατμηματικό πρόγραμμα δια βίου μάθησης του Αριστοτελειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης με τίτλο «Παρασκευή Καλλυντικών Σκευασμάτων & Σαπώνων» με στόχο την δημιουργία δικής της σειράς περιποίησης με θεραπευτικές ιδιότητες.
• Είναι κριτης σε διεθνή επιστημονικά περιοδικά υψηλού κύρους με παρουσία στο pubmed, σε αντικείμενα σχετικά με την επιδραση της διατροφής σε διάφορα ζητήματα υγείας
• Είναι ραδιοφωνική παραγωγός από τον Απρίλιο του 2024 και παρουσιάζει την εκπομπή “Στην Υγειά σας”, στον Κρήτη FM 87,5, κάθε Τρίτη 18.00-19,00

https://www.youtube.com/@katsogridi

• Έχει συμμετάσχει στο βιβλίο του Γ. Λεκάκη “Ιπποκράτης, ο πατέρας της Ιατρικής” με τη συγγραφή του κεφαλαίου: “Ιπποκράτης: Η διαχρονική επιρροή των ιδεών του στην σύγχρονη ιατρική ακριβείας, δια μέσου της διατροφής”, μαζί με άλλους συγγραφείς, Σ. Χριστοδουλάρης, Ν. Παπανδρέου, Α. Αντωνάκος, εκδ. Τάλως