H σιωπηλή  καταιγίδα.

Η γενιά Ζ είναι μια γενιά διαφορετική. Μια γενιά, η οποία είδε το φως του ήλιου σε ένα εντελώς διαφορετικό πλανήτη. Ένα πλανήτη, στον οποίο κάνεις δεν αναγνώριζε τους κινδύνους που εκτίθεται ο πληθυσμός της πάρα μόνο όταν τα αποτελέσματα ήταν ήδη αναγνωρίσιμα δια γυμνού οφθαλμού.  Ένα πλανήτη στον οποίο μαίνονταν, μια πανίσχυρη και σιωπηλή  καταιγίδα.

Η καταιγίδα με την ονομασία, smartphones.

Τα smartphones έχουν εισχωρήσει στις ζωές μας με τέτοιο τρόπο, που συχνά ξεχνάμε πόσο πρόσφατη είναι η παρουσία τους. Για τους ενήλικες, τα κινητά τηλέφωνα αποτελούν εργαλεία δουλειάς, επικοινωνίας, ψυχαγωγίας και οργάνωσης. Για τους εφήβους, όμως, τα smartphones έχουν γίνει κάτι πολύ πιο βαθύ: μια προέκταση της προσωπικότητάς τους, ένα μέσο κοινωνικής αποδοχής και συχνά ένα παράθυρο στον κόσμο — και παράλληλα, μια παγίδα.

Οι έρευνες των τελευταίων ετών δείχνουν μια ανησυχητική τάση: καθώς αυξάνεται η χρήση των smartphones, παρατηρείται ραγδαία αύξηση του άγχους, της κατάθλιψης, των προβλημάτων ύπνου και της κοινωνικής απομόνωσης στους εφήβους. Και ακόμη πιο ανησυχητικό είναι το γεγονός πως αυτά τα φαινόμενα πλήττουν δυσανάλογα τα κορίτσια σε σχέση με τα αγόρια.

Από το 2012 και μετά, χρονιά-ορόσημο για την ευρεία εξάπλωση των smartphones, οι ψυχολόγοι άρχισαν να παρατηρούν μια απότομη αύξηση σε προβλήματα ψυχικής υγείας μεταξύ των εφήβων. Η Αμερικανίδα ψυχολόγος Jean Twenge, σε εκτεταμένες έρευνες και άρθρα της, παρουσιάζει με στοιχεία πως από το 2012 και μετά:

Αυξήθηκαν τα ποσοστά εφηβικής κατάθλιψης.

Πολλαπλασιάστηκαν τα περιστατικά αυτοτραυματισμών.

Τα περιστατικά αυτοκτονιών εφήβων παρουσίασαν αυξητική τάση.

Μειώθηκε ο μέσος όρος ύπνου των εφήβων.

Περιορίστηκαν οι δια ζώσης κοινωνικές συναναστροφές.

Η χρονική σύμπτωση δεν είναι τυχαία. Η εξάπλωση των smartphones και των social media έφερε αλλαγές στη δομή της εφηβικής ζωής, αφαιρώντας βασικά συστατικά της υγιούς ανάπτυξης και αντικαθιστώντας τα με ψηφιακές, συχνά τοξικές, αλληλεπιδράσεις.

Για πολλούς εφήβους, το κινητό τηλέφωνο είναι το πρώτο πράγμα που βλέπουν το πρωί και το τελευταίο πριν κοιμηθούν. Οι ώρες που περνούν στα social media είναι συχνά περισσότερες από 4-5 την ημέρα, ενώ πολλοί νέοι παραδέχονται ότι δεν μπορούν να περάσουν ούτε λίγες ώρες χωρίς το κινητό τους.

Το πρόβλημα δεν είναι απλώς ο χρόνος που αφιερώνουν, αλλά και το περιεχόμενο στο οποίο εκτίθενται:

Συνεχής σύγκριση: Στα social media, κυριαρχεί μια παραμορφωμένη εικόνα της πραγματικότητας, όπου όλοι φαίνονται πιο όμορφοι, πιο επιτυχημένοι, πιο ευτυχισμένοι. Οι έφηβοι συγκρίνουν αυτήν την επιφανειακή τελειότητα με την καθημερινή τους ζωή και νιώθουν ανεπαρκείς.

Ανάγκη επιβεβαίωσης: Τα “likes”, τα σχόλια και οι followers γίνονται μέτρο αξίας, δημιουργώντας άγχος και εξάρτηση από την κοινωνική αποδοχή.

Κυβερνοεκφοβισμός: Η ψηφιακή παρενόχληση έχει αυξηθεί, με σοβαρές ψυχολογικές επιπτώσεις, ιδίως σε ευάλωτους εφήβους.

Διαταραχή ύπνου: Η χρήση του κινητού πριν τον ύπνο συνδέεται με μειωμένη ποιότητα και διάρκεια ύπνου, κάτι που επιδρά αρνητικά στη ψυχική υγεία.

Παρόλο που και τα δύο φύλα επηρεάζονται από την υπερβολική χρήση smartphones, οι συνέπειες φαίνεται να είναι πιο έντονες στα κορίτσια. Για ποιους λόγους άραγε;

Τα αγόρια συχνά χρησιμοποιούν τα smartphones για gaming ή παρακολούθηση βίντεο, δραστηριότητες που δεν εμπεριέχουν τόση κοινωνική σύγκριση. Αντίθετα, τα κορίτσια είναι περισσότερο εστιασμένα στα social media – Instagram, TikTok, Snapchat -όπου η σύγκριση με άλλες κοπέλες είναι συνεχής και ανελέητη.

Οι γυναίκες διδάσκονται από μικρή ηλικία να δίνουν έμφαση στην εξωτερική εμφάνιση. Τα social media ενισχύουν αυτή την τάση, προβάλλοντας πρότυπα ομορφιάς που είναι ανέφικτα ή τεχνητά (μέσω φίλτρων, επεξεργασίας κ.λπ). Το αποτέλεσμα είναι η ενίσχυση της ανασφάλειας, της χαμηλής αυτοεκτίμησης και των διαταραχών εικόνας σώματος.

Οι έρευνες δείχνουν πως τα κορίτσια είναι πιο επιρρεπή σε ψυχολογικές επιρροές που σχετίζονται με κοινωνικές σχέσεις. Είναι πιο πιθανό να εσωτερικεύσουν συναισθηματικές δυσκολίες, να νιώσουν μοναξιά, απόρριψη ή κοινωνικό άγχος -όλα όσα εντείνονται μέσω των social media.

Τα κορίτσια μεγαλώνουν συχνά με την αίσθηση ότι πρέπει να είναι «τέλειες» – όμορφες, καλοσυνάτες, πετυχημένες. Στον ψηφιακό κόσμο, αυτή η πίεση πολλαπλασιάζεται. Κάθε φωτογραφία πρέπει να είναι άψογη. Κάθε post να έχει απήχηση. Κάθε μήνυμα να είναι «σωστό». Αυτό το συνεχές άγχος, σε συνδυασμό με την εφηβεία, οδηγεί συχνά σε εξάντληση και ψυχολογική φθορά.

Το πρόβλημα δεν αφορά μόνο τους εφήβους. Οι ενήλικες -γονείς, εκπαιδευτικοί, επαγγελματίες ψυχικής υγείας-έχουν καθοριστικό ρόλο στο πώς θα αντιμετωπιστεί η κατάσταση.

Οι γονείς οφείλουν να είναι ενήμεροι για τις εφαρμογές και τις τάσεις που κυριαρχούν. Όχι απαραίτητα να ελέγχουν με αυστηρότητα, αλλά να παρατηρούν σημάδια αλλαγής στη συμπεριφορά των παιδιών: απότομες μεταπτώσεις διάθεσης, απομόνωση, υπερβολική ενασχόληση με το κινητό, μείωση επιδόσεων.

Δεν αρκεί να «πάρουμε» το κινητό από τον έφηβο. Πρέπει να του δείξουμε εναλλακτικούς τρόπους έκφρασης, επικοινωνίας και χαλάρωσης. Να ορίσουμε ώρες χωρίς κινητό στο σπίτι, ιδιαίτερα πριν τον ύπνο. Να προτείνουμε δραστηριότητες εκτός οθονών -αθλητισμό, τέχνη, εθελοντισμό.

Οι νέοι απορρίπτουν εύκολα τις «διαλέξεις». Αντί για απαγορεύσεις, χρειάζεται ουσιαστικός διάλογος. Ρωτήστε το παιδί σας: «Πώς νιώθεις όταν περνάς χρόνο στο Instagram;» ή «Σε κάνει να αισθάνεσαι καλά ή χειρότερα;» Η ενσυναίσθηση και η ειλικρίνεια είναι το κλειδί.

Η λύση δεν είναι να «εξαφανίσουμε» τα smartphones, αλλά να δημιουργήσουμε συνθήκες που να επιτρέπουν στους νέους -και ιδιαίτερα στα κορίτσια-να τα χρησιμοποιούν με ασφάλεια και μέτρο.

Από μικρή ηλικία, τα παιδιά πρέπει να διδάσκονται πώς να διαχειρίζονται την ψηφιακή τους ζωή: τι σημαίνει ιδιωτικότητα, τι είναι φίλτρο, τι είναι ψευδής εικόνα. Η τεχνολογία δεν είναι εχθρός, αλλά χρειάζεται εκπαίδευση.

Πρέπει να ενισχύσουμε πρότυπα που βασίζονται στην ευφυΐα, την ενσυναίσθηση, τη δημιουργικότητα -όχι μόνο στην εμφάνιση. Να αναδείξουμε κορίτσια που πρωτοπορούν στις επιστήμες, στην τέχνη, στον ακτιβισμό.

Το σχολείο και η κοινωνία πρέπει να παρέχουν πρόσβαση σε συμβουλευτικές υπηρεσίες. Οι έφηβες χρειάζονται ασφαλείς χώρους για να μιλούν, να εκφράζονται και να νιώθουν αποδοχή χωρίς όρους.

Η τεχνολογία είναι εδώ για να μείνει. Το smartphone δεν είναι απλώς μια συσκευή -είναι ένα κοινωνικό εργαλείο, ένα μέσο δημιουργίας ταυτότητας, ένα σημείο αναφοράς για τη νεολαία. Όμως, η ανεξέλεγκτη χρήση του μπορεί να μετατραπεί σε απειλή, ειδικά για τα κορίτσια, που βρίσκονται στο σταυροδρόμι πολλαπλών πιέσεων.

Οι γονείς και οι ενήλικες πρέπει να σταθούν δίπλα στα παιδιά, όχι απέναντί τους.

Να κατανοήσουν και να επαναφέρουν στη μνήμη τους, πως οι ίδιοι απέκτησαν ικανότητες που τους χρειάστηκαν ώστε να εξελιχθούν στη ζωή, πως κοινωνικοποιήθηκαν όταν οι συσκευές αυτές δεν υπήρχαν.

Φυσικά,  μέσω της παρέας, του ελεύθερου παιχνιδιού, της αγάπης, της κατανόησης ,της πραγματικής φιλίας με ανθρώπους που γνώριζαν εκ φυσικού, έξω, στις αλάνες, στα στενά σοκάκια της γειτονιάς, στη φύση, στον αέρα και στον ήλιο.

Πρέπει λοιπόν να τα καθοδηγήσουν και να τους δώσουν τα εργαλεία για να επιβιώσουν -και να ανθίσουν -σε έναν κόσμο με οθόνες,γνωρίζοντας τους όμως πρώτα, τον πραγματικό κόσμο!

Οι απόψεις του εκάστοτε άρθρου, αντικατοπτρίζουν την προσωπική άποψη του συντάκτη. Προτείνουμε, ο εν δυνάμει αναγνώστης, αφενός να προβαίνει σε έλεγχο αγοράς, για την εύρεση της πιο συμφέρουσας τιμής, αφετέρου κατά  την αγορά, να επισκέπτεται  οποιοδήποτε βιβλιοπωλείο, ώστε να ελέγξει από μόνος του, κατά πόσο το συγκεκριμένο ανάγνωσμα, καλύπτει τις ανάγκες και τα ενδιαφέροντα του.