Μανόλης Αναγνωστάκης (1925 – 2005) – Αφιερωμα,συνέχεια – Γράφει ο Θανάσης Μουσόπουλος.
ΜΑΝΟΛΗΣ ΑΝΑΓΝΩΣΤΑΚΗΣ (1925 – 2005):
ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΣΤΑ 100 ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟ ΤΗ ΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΣΤΑ 20 ΑΠΟ ΤΟΝ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ ΜΕΓΑΛΟΥ ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΥ, 6
6- ΚΡΙΤΙΚΟΙ ΑΝΑΦΕΡΟΝΤΑΙ ΣΤΟΝ Μ. ΑΝΑΓΝΩΣΤΑΚΗ, Α
Πολλοί σύγχρονοι μελετητές έχουν ασχοληθεί με τη ζωή και το έργο του Μανόλη Αναγνωστάκη. Μια επιλογή κειμένων Ελλήνων και ξένων ακολουθεί.
Ο Ξ.Α. Κοκόλης, το 2001 στο βιβλίο του «σε τι βοηθά λοιπόν …» που αναφέρεται στην ποίηση του Αναγνωστάκη, σημειώνει:
«Η ποίηση του Αναγνωστάκη είναι ποίηση πολιτική. Δηλαδή είναι μια ποίηση που τα συστατικά της, θεματικά και συγκινησιακά, προέρχονται κατά προτεραιότητα από το χώρο της πολιτικής συνείδησης του ποιητή (κατά προτεραιότητα· αυτό, βέβαια, σημαίνει: όχι κατά αποκλειστικότητα)· κι ακόμα: όλα τα συστατικά αυτής της ποίησης και η σύμπλεξή τους ρυθμίζονται (λίγο ή πολύ ή απόλυτα) από τα δεδομένα αυτής της πολιτικής συνείδησης. Όσο για την πολιτική συνείδηση, αυτή σχηματίζεται και προσδιορίζεται από τα πολιτικά-κοινωνικά συμβάντα της συγκεκριμένης ιστορικής περιόδου και από το βαθμό συμμετοχής του ατόμου στα συμβάντα».
Ο Δ.Ν. Μαρωνίτης, στο βιβλίο του «Ποιητική και πολιτική ηθική. Πρώτη μεταπολεμική γενιά. Αλεξάνδρου-Αναγνωστάκης-Πατρίκιος», Κέδρος, Αθήνα 1995 (4η έκδ.), τονίζει:
«Πιστεύω πως ύστερα από τον Καβάφη, κανένας άλλος ποιητής δεν αποδείχτηκε τόσο βαθιά και επίμονα μοραλιστής, όσο ο Αναγνωστάκης. […] Αυτός ο μοραλισμός του Αναγνωστάκη —συγχρονικός, συντροφικός και πολιτικός— εφευρίσκει στην πορεία του τους χαρακτήρες του, που τον συστήνουν και τον εξειδικεύουν, δίχως ποτέ να του αφαιρούν την αντιπροσωπευτική του σημασία για τις δημόσιες εμπειρίες της πρώτης μεταπολεμικής γενιάς. Κέντρο του παραμένει η κρίσιμη δεκαετία 1940-1950. Ακτίνα του η αντίσταση στην εξάρθρωση της τρίπτυχης αυτής εποχής από τους κομματικούς της πατρώνες. […] Πρόκειται για νοβελιστική περιπέτεια που αρχίζει με την πρώιμη εφηβεία και σφραγίζεται από την πρώιμη ωριμότητα».
Στον τόμο «Για τον Αναγνωστάκη. Κριτικά κείμενα», που επέλεξε ο Νάσος Βαγενάς, Εκδόσεις Αιγαίον, Λευκωσία 1996, μέσα από τα 28 κείμενα του τόμου προσεγγίζουμε από πολλές πλευρές το έργο του Αναγνωστάκη.
Ο ίδιος ο Νάσος Βαγενάς στο άρθρο του γράφει: «Το τελευταίο του ποιητικό βιβλίο (που είναι ο Στόχος) είναι βιβλίο όντως πολιτικό — με την ευρεία βέβαια έννοια του όρου· το μόνο βιβλίο στο οποίο ταιριάζει αδιαμφισβήτητα η ετικέτα του πολιτικού ποιητή, που έχει επικολληθεί στο συνολικό έργο του Αναγνωστάκη […] Δεν γνωρίζω άλλον Έλληνα ποιητή με τόσο στρατευμένο πολιτικό βίο, που να διοχετεύει τόσο λίγα από τα στοιχεία της ιδεολογικής του ταυτότητας στο ποιητικό του έργο (το φαινόμενο θα πρέπει να οφείλεται, κατά κύριο λόγο, στην υψηλή αισθητική συνείδηση του Αναγνωστάκη)».
7
ΚΡΙΤΙΚΟΙ ΑΝΑΦΕΡΟΝΤΑΙ ΣΤΟΝ Μ. ΑΝΑΓΝΩΣΤΑΚΗ, Β
Ο Μανόλης Αναγνωστάκης είναι από τους δημιουργούς που μελέτησαν έλληνες και ξένοι.
Ο Vincenzo Orsina (Βιντσέντζο Ορσίνα) έχει πολυετή ενασχόληση με το έργο του. Στο βιβλίο του «Ο στόχος και η σιωπή. Εισαγωγή στην ποίηση του Μανόλη Αναγνωστάκη» , πρόλ. – επιμ. Αλέξης Ζήρας, μτφ. Αυγή Καλογιάννη, Εκδόσεις Νεφέλη, Αθήνα 1995, τονίζει ότι «Στη διαμόρφωσή του, θεμελιώδη ρόλο φαίνεται να έπαιξε, […] το καλοκαίρι του ’40, οπότε ανακαλύπτει την ποίηση του Σεφέρη, του Ρίτσου, του Βρεττάκου, του Βαφόπουλου, του Εγγονόπουλου· καθώς και του Οικονόμου, για τον οποίο θα τρέφει πάντα μια ιδιαίτερη εκτίμηση. Μα πάνω απ’ όλους αιωρείται ο Καρυωτάκης, ο μύθος των δεκαέξι του χρόνων, που σαγηνεύει τη φαντασία του εφήβου με τον δραματικό λυρισμό του και με την τραγική του μοίρα. Μ’ αυτούς συναλλάσσεται ο Αναγνωστάκης, τρεφόμενος με τις ανησυχίες τους και αφομοιώνοντας τις καινοτομίες τους. Κάτω από τη δική τους επίδραση εγκαταλείπει γρήγορα τον παραδοσιακό στίχο, παρόλο που εξακολουθεί να ασκεί μέσα στην ψυχή του μια ιδιαίτερη γοητεία, και αφιερώνεται στην αναζήτηση του καινούργιου».
Το 1998 στο βιβλίο “Τρία κείμενα για τον Μανόλη Αναγνωστάκη” του Παναγιώτη Μουλλά, που εκδόθηκε από τις εκδόσεις Στιγμή, εξετάζονται πτυχές του έργου του Μανόλη Αναγνωστάκη, με μια εις βάθος ανάλυση της ποίησής του. Διαβάζουμε: « Υπάρχουν ποιητές του γήρατος, λ.χ. ο Καβάφης. Αλλά ο Μανόλης Αναγνωστάκης είναι ποιητής της νεότητας. Ποιητής νέος, δηλαδή σε νεανική ηλικία, μιλάει για νεανικές πράξεις και για νέους ανθρώπους. Και δεν εννοώ τα παιδιά (πραγματικά, υπάρχουν πολλά παιδιά που κυκλοφορούν και παίζουν στα ποιήματα του Αναγνωστάκη). Θέλω μόνο να υπογραμμίσω πως ό,τι συμβαίνει μέσα στην ποίηση αυτή ή ό,τι υποτίθεται πως συμβαίνει (ο έρωτας, η φυγή, η δράση, ακόμα και ο θάνατος, κυρίως ο θάνατος) σχετίζεται με τη νεότητα, αναφέρεται στη νεότητα […] Αλλά η νεότητα πάντα παρούσα […] Ο κόσμος του Αναγνωστάκη, είτε κυριαρχείται από την αποδεκατισμένη γενιά του ποιητή, είτε αναφέρεται και στους «επιγόνους», είναι πρωτίστως ένας κόσμος νεανικός».
Ο Γιάννης Δάλλας στο βιβλίο του « Μανόλης Αναγνωστάκης. Ποίηση και ιδεολογία» , Κέδρος, Αθήνα 2007 μιλώντας για την κοινωνική συνείδηση της ποίησής του σημειώνει:
«Έρχεται με δύο κατηγορίες και ύφη ποιημάτων: με ποιήματα-ποιητικές και ποιήματα-αφηγήματα ή παρωδίες, όπου ξεμυτίζει και η χλεύη, η θυμηδία, ίσως-ίσως και η βραδυφλεγής ή η μακρόθυμη ειρωνεία. Έτσι η γλώσσα του Αναγνωστάκη, που ξεκίνησε ως ημερολογιακή εξομολόγηση, έγινε στο μεταξύ συνομιλία και περνώντας διαδοχικά από την προσωπική απολογία στη δημόσια στηλίτευση καταλήγει, πεζολογικά και πάλι, σε ποιήματα-αφηγήματα που είναι απολογισμοί ζωής».
Πριν παρουσιάσουμε τη θέση του Μανόλη Αναγνωστάκη στις Ιστορίες Νεοελληνικής Λογοτεχνίας, παραθέτουμε Αναλυτική Εργογραφία του.
Οι απόψεις του εκάστοτε άρθρου, αντικατοπτρίζουν την προσωπική άποψη του συντάκτη. Προτείνουμε, ο εν δυνάμει αναγνώστης, αφενός να προβαίνει σε έλεγχο αγοράς, για την εύρεση της πιο συμφέρουσας τιμής, αφετέρου κατά την αγορά, να επισκέπτεται οποιοδήποτε βιβλιοπωλείο, ώστε να ελέγξει από μόνος του, κατά πόσο το συγκεκριμένο ανάγνωσμα, καλύπτει τις ανάγκες και τα ενδιαφέροντα του.
