Γιατί ένας σύγχρονος Ιταλός συγγραφέας επιστρέφει στην αρχαία Ελλάδα;
Με αφορμή το μυθιστόρημα Se tutti diventassero re του Giuseppe Foderaro
Η αρχαία Ελλάδα εξακολουθεί να αποτελεί σημείο αναφοράς για τη σύγχρονη ευρωπαϊκή λογοτεχνία. Δεν είναι όμως πολλοί οι συγγραφείς που την προσεγγίζουν όχι ως ένα ένδοξο παρελθόν, αλλά ως έναν ζωντανό κόσμο, ικανό να συνομιλήσει με τα προβλήματα του σήμερα. Ανάμεσά τους ξεχωρίζει ο Ιταλός συγγραφέας Giuseppe Foderaro.
Γεννημένος το 1973, με σπουδές Κλασικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης και στη συνέχεια σεναριογραφίας στη Scuola Holden του Τορίνο, ο Foderaro ανήκει σε εκείνη την κατηγορία δημιουργών που αντιμετωπίζουν τη λογοτεχνία ως χώρο συνάντησης της ιστορίας, της φιλοσοφίας και της ανθρώπινης εμπειρίας.
Στο μυθιστόρημά του Se tutti diventassero re (Αν όλοι γίνονταν βασιλιάδες), που κυκλοφόρησε το 2023 από τις εκδόσεις Arkadia, επιλέγει ως αφετηρία μια φράση του Πυθαγόρα, διασωσμένη από τον Πορφύριο: «Αν όλοι γίνονταν βασιλιάδες, η ζωή θα ήταν αδύνατη». Το ερώτημα, ωστόσο, δεν αφορά τη μορφή του πολιτεύματος. Αφορά τον άνθρωπο και τη σχέση του με την εξουσία, την ευθύνη και την ελευθερία.
Η ηρωίδα του βιβλίου, η νεαρή Σπαρτιάτισσα Λύψια, εγκαταλείπει την πόλη της αναζητώντας μια διαφορετική ζωή. Η πορεία της, μαζί με τον Βοιωτό έμπορο Βάλθο, εξελίσσεται σε ένα ταξίδι που οδηγεί από τη Σπάρτη στον Τάραντα της Μεγάλης Ελλάδας. Παράλληλα, στη σύγχρονη Ιταλία της πανδημίας, ένας ερευνητής επιχειρεί να αποκρυπτογραφήσει τα ίχνη εκείνης της αρχαίας ιστορίας. Οι δύο αφηγήσεις διασταυρώνονται χωρίς να ανταγωνίζονται η μία την άλλη· αντίθετα, αποκαλύπτουν ότι οι αγωνίες των ανθρώπων παραμένουν ίδιες, ακόμη κι όταν αλλάζουν οι αιώνες.
Είναι ενδιαφέρον ότι ο Foderaro δεν επιχειρεί να αναπαραστήσει αρχαιολογικά την κλασική Ελλάδα. Όπως ο ίδιος έχει δηλώσει, δεν γράφει ένα ιστορικό μυθιστόρημα με τη στενή έννοια, αλλά χρησιμοποιεί την αρχαιότητα ως λογοτεχνικό εργαλείο για να μιλήσει για τη σύγχρονη κοινωνία. Η μετανάστευση, η διαφορετικότητα, η κοινωνική ένταξη, η αναζήτηση της προσωπικής ταυτότητας και η δυνατότητα του ανθρώπου να διαμορφώσει τη μοίρα του αποτελούν τους βασικούς άξονες του έργου.
Ίσως αυτό να είναι και το μεγαλύτερο ενδιαφέρον του βιβλίου. Δεν μας καλεί να θαυμάσουμε την αρχαιότητα από απόσταση, αλλά να την αντιμετωπίσουμε ως έναν καθρέφτη. Οι αρχαίοι Έλληνες του Foderaro δεν είναι εξιδανικευμένα αγάλματα ούτε σχολικά πρότυπα. Είναι άνθρωποι που ταξιδεύουν, αμφισβητούν, αγαπούν, φοβούνται και παίρνουν αποφάσεις. Με αυτή την έννοια, μοιάζουν περισσότερο με εμάς απ’ όσο συχνά φανταζόμαστε.
Σε μια εποχή όπου η λογοτεχνία αναζητά νέους τρόπους να αφηγηθεί τον κόσμο, το Se tutti diventassero re υπενθυμίζει ότι η επιστροφή στις κλασικές ρίζες δεν σημαίνει αναδίπλωση στο παρελθόν. Μπορεί να αποτελέσει έναν διαφορετικό τρόπο κατανόησης του παρόντος και, ίσως, έναν τρόπο να ξανασκεφτούμε τη θέση του ανθρώπου μέσα στην ιστορία.
