Ο Ακταίων και η Άρτεμη. Όταν ο κυνηγός το θήραμα.
Γράφει ο Δημήτρης Μπουζάρας.
Η παρεξηγημένη από πολλούς μυθολογία, μπορεί ακόμη να μας δώσει πολλά! Η ελληνική μυθολογία εν προκειμένω, είναι γεμάτη ιστορίες με Θεούς, ήρωες και μυθικά πλάσματα, πίσω όμως από όλα αυτά, βρίσκονται βαθύτερα μηνύματα για τον άνθρωπο, μηνύματα που έχουν σύνδεση με το σήμερα και μπορούν να φανούν χρήσιμα στην εποχή μας.
Τα παραπάνω θα προσπαθήσουμε να παρουσιάσουμε με μια σειρά άρθων με θέματα παρμένα από την Ελληνική μυθολογία. Αφενός να μάθουμε την κάθε μια ιστορία και αφετέρου, να ανακαλύψουμε τα μηνύματα αλλά και την πραγματική ιστορία πίσω από την ιστορία.
Ένας από τους λιγότερο γνωστούς, αλλά πιο συγκλονιστικούς μύθους είναι ο μύθος του Ακταίωνα και της Θεάς Άρτεμης. Είναι μια ιστορία που διαβάζεται εύκολα σαν ένα τραγικό παραμύθι όμως πίσω της, κρύβεται ένας ολόκληρος τρόπος σκέψης για τα όρια, τον σεβασμό και τη σχέση του ανθρώπου με το άγνωστο.
Ο Ακταίων ήταν ένας σπουδαίος κυνηγός, γιος του Αρισταίου και της Αυτονόης (κόρης του Κάδμου, ιδρυτή της Θήβας). Είχε μαθητεύσει κοντά στον σοφό Κένταυρο Χείρωνα και θεωρούνταν από τους καλύτερους της εποχής του. Μια ημέρα ενώ κυνηγούσε στα πυκνά δάση με τα κυνηγόσκυλα του, απομακρύνθηκε από τους συντρόφους του και βρέθηκε μπροστά σε μια κρυφή πηγή. Εκεί χωρίς να το επιδιώξει, αντίκρισε τη Θεά Άρτεμη την ώρα που λουζόταν μαζί με τις νύμφες της.
Η Άρτεμη υπήρξε για το δωδεκάθεο -όπως σίγουρα γνωρίζουμε – η Θεά του κυνηγιού, της άγριας φύσης και της αγνότητας και φυσικά η προστάτιδα της χλωρίδας και πανίδας. Η παρουσία ενός θνητού σε μια τόσο προσωπική στιγμή θεωρήθηκε μεγάλη προσβολή. Η Θεά δεν του έδωσε την ευκαιρία να εξηγήσει αν είχε φτάσει εκεί κατά λάθος ή όχι. Πήρε νερό από την πηγή, το έριξε πάνω του και αμέσως ο Ακταίων μεταμορφώθηκε σε ένα ελάφι.
Πίνακας του Τιτσιάνο
Η τιμωρία του όμως δεν σταμάτησε εκεί.
Τα κυνηγόσκυλά του δεν τον αναγνώρισαν. Είδαν μπροστά τους μόνο ένα ελάφι και ακολουθώντας το ένστικτό τους, άρχισαν να το κυνηγούν. Ο Ακταίων προσπαθούσε να ξεφύγει, όμως δεν μπορούσε να μιλήσει ούτε να αποκαλύψει ποιος ήταν πραγματικά. Λίγο αργότερα τα ίδια του τα σκυλιά τον περικύκλωσαν και τον κατασπάραξαν.
Ο κυνηγός είχε πλέον γίνει το ίδιο το θήραμα.
Με την πρώτη ματιά, ο μύθος μοιάζει υπερβολικά σκληρός. Γιατί να τιμωρηθεί κάποιος τόσο βάναυσα επειδή είδε κατά λάθος μια Θεά; Το ερώτημα αυτό απασχόλησε ήδη τους αρχαίους συγγραφείς. Μάλιστα, δεν συμφωνούσαν όλοι για την αιτία της τιμωρίας. Κάποιοι έλεγαν πως ο Ακταίων στάθηκε απλώς άτυχος. Άλλοι υποστήριζαν ότι είχε γίνει αλαζόνας και πίστευε πως ήταν καλύτερος κυνηγός ακόμη και από την ίδια την Άρτεμη. Υπάρχουν και εκδοχές που τον παρουσιάζουν να παραβιάζει συνειδητά τον ιερό χώρο της Θεάς.
Ίσως όμως, το σημαντικότερο δεν είναι ποια εκδοχή είναι η σωστή. Εκείνο που ενδιαφέρει είναι ο συμβολισμός.
Οι αρχαίοι Έλληνες πίστευαν πως υπάρχουν όρια, τα οποία δεν πρέπει να ξεπερνά ο άνθρωπος. Δεν ήταν όλα προορισμένα να γίνουν γνωστά ούτε όλα επιτρεπόταν να τα δει ή να τα αγγίξει ο καθένας. Η Άρτεμη δεν εκπροσωπούσε μόνο το κυνήγι. Ήταν και η Θεά της άγριας φύσης, ενός κόσμου που λειτουργεί με τους δικούς του νόμους και απαιτεί σεβασμό.
Η μεταμόρφωση του Ακταίωνα σε ελάφι έχει επίσης έναν δυνατό συμβολισμό. Από κυνηγός γίνεται το ίδιο το θήραμα. Ξαφνικά βλέπει τον κόσμο από την πλευρά εκείνων που μέχρι τότε καταδίωκε. Γνωρίζει τον φόβο, την αγωνία και την αδυναμία που ένιωθαν τα ζώα τα οποία κυνηγούσε σε όλη του τη ζωή.
Ακόμη πιο συγκλονιστική είναι η στιγμή που τα ίδια του τα σκυλιά στρέφονται εναντίον του. Είναι τα ζώα που ο ίδιος είχε μεγαλώσει, εκπαιδεύσει και αγαπήσει. Δεν αναγνωρίζουν πια τον αφέντη τους. Βλέπουν μόνο την εξωτερική του μορφή. Ο μύθος μοιάζει να μας υπενθυμίζει πόσο εύκολα μπορεί να χαθεί η ταυτότητα ενός ανθρώπου όταν αλλάξει η εικόνα που έχουν οι άλλοι γι’ αυτόν.
Αν διαβάσουμε την ιστορία με σύγχρονη ματιά, μπορούμε να βρούμε ακόμη περισσότερα νοήματα. Στην εποχή μας όπου η περιέργεια συχνά μετατρέπεται σε αδιάκριτη παρακολούθηση της ζωής των άλλων, ειδικά στην εποχή της γρήγορης πληροφόρησης και των social, ο μύθος θυμίζει ότι υπάρχουν προσωπικά όρια που αξίζουν σεβασμό. Παράλληλα, δείχνει πόσο γρήγορα μπορεί να αντιστραφεί η θέση μας. Εκείνος που σήμερα νιώθει ισχυρός, αύριο μπορεί να αδύναμη θέση. Εκείνος που παρατηρεί, ίσως μια μέρα γίνει ο ίδιος αντικείμενο παρατήρησης.
Ίσως γι’ αυτό ο μύθος του Ακταίωνα εξακολουθεί να μας συγκινεί ύστερα από περισσότερα από δυόμισι χιλιάδες χρόνια. Δεν είναι απλώς η ιστορία ενός κυνηγού που μεταμορφώθηκε σε ελάφι. Είναι μια υπενθύμιση πως όλα είναι ρευστά, όλα αλλάζουν είτε πρόκειται για καλά, είτε πρόκειται για άσχημα, ότι η δύναμη δεν είναι μόνιμη, ότι ο σεβασμός απέναντι στον άλλον είτε πρόκειται για άνθρωπο είτε μιλάμε για την φύση την ίδια, αποτελεί θεμέλιο κάθε κοινωνίας και πως η αλαζονεία ή η παραβίαση των ορίων, μπορεί να αλλάξει τη ζωή και τα δεδομένα της μέσα σε μια στιγμή.
Ο μύθος επιβίωσε στον χρόνο όχι επειδή μιλά για μια Θεά που τιμώρησε έναν άνθρωπο, αλλά επειδή μας καλεί να θυμόμαστε τη θνητότητα μας, την ανάγκη ύπαρξης των ορίων και πως κάθε πράξη, ενέργεια ή και σκέψη ακόμη, έχει συνέπειες και πως πολλές φορές, αρκεί μια μόνο στιγμή για να αλλάξουν οι ρόλοι.
Ο κυνηγός μπορεί να γίνει θήραμα λοιπόν, πολύ γρήγορα και εύκολα εάν, οι καταστάσεις αλλάξουν, αν τα όρια παραβιαστούν, αν δεν υπάρξει σωστή σκέψη, αν λείψει ο σεβασμός και τα συναισθήματα υπερισχύσουν της λογικής ,αν ο παρορμητισμός της στιγμής ή του συνόλου μας παρασύρει, αν πιστεύουμε συνεχώς και με ευκολία σε κάθε είδους αυτό προσδιοριζόμενους σωτήρες δίχως δεύτερη σκέψη.
Αυτό, δε μας το διδάσκει μόνο η μυθολογία αλλά και η ίδια η Ιστορία, συνεχώς.
Τέλος, μιας και μιλάμε για όρια, θα πρέπει να γνωρίζουμε πως τα όρια ποτέ δε τα βάζουμε για τους άλλους -σε κανένα δεν μπορούμε να βάλουμε όρια – τα βάζουμε για εμάς και εάν παραβιαστούν, τότε, άμεσα, θα πρέπει να αντιδράσουμε.
